Żychlin

Żychlin
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Centrum miasta
HerbFlaga
HerbFlaga
Państwo Polska
Województwo łódzkie
Powiatkutnowski
GminaŻychlin
Prawa miejskieprzed 1397
BurmistrzGrzegorz Ambroziak[1]
Powierzchnia8,69 km²
Populacja (31.12.2019)
• liczba ludności
• gęstość

8109[2]
933,1 os./km²
Strefa numeracyjna+48 24
Kod pocztowy99-320
Tablice rejestracyjneEKU
Położenie na mapie gminy Żychlin
Mapa konturowa gminy Żychlin, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Żychlin”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Żychlin”
Położenie na mapie powiatu kutnowskiego
Mapa konturowa powiatu kutnowskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Żychlin”
Ziemia52°14′43″N 19°37′25″E/52,245278 19,623611
TERC (TERYT)1002114
SIMC0969391
Urząd miejski
ul. Barlickiego 15
99-320 Żychlin[3]
Strona internetowa

Żychlinmiasto w Polsce w województwie łódzkim, w powiecie kutnowskim, położone na Nizinie Środkowomazowieckiej nad rzeką Słudwią, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Żychlin. Miasto stanowi centrum usług dla wielu okolicznych miejscowości. Żychlin jest siedzibą firm z branży elektromaszynowej, które w latach 20. i 50. XX wieku, miały największy wpływ na rozwój miasta. Obecnie w Żychlinie, poza firmami elektromaszynowymi, głównymi pracodawcami są firmy z branży spożywczej. Żychlin leży w historycznej ziemi łęczyckiej[4].

Według danych GUS z 31 grudnia 2019 r. miasto liczyło 8109 mieszkańców[2].

Historia

Wieś szlachecka Żychlin istniała co najmniej od 1309[5]. W 1331 została ona zdobyta przez Krzyżaków[5]. Prawa miejskie miasto otrzymało przed 1397[5][6]. Do XIX wieku miasto było własnością prywatną[a][5][6]. Pod koniec średniowiecza, Żychlin był miejscem, w którym miały miejsce sesje wyjazdowe łęczyckiego sądu grodzkiego[7].

W drugiej połowie XVI stulecia miasto spotkała klęska pożaru. Powolna odbudowa, a nawet wyjednany u króla przywilej jarmarków nie wpłynął na znaczny rozwój miasta. W 1790 Żychlin liczył 350 mieszkańców i 68 domów[5][6].

W XIX wieku liczba ludności miasta znacznie wzrosła, przy czym, tak jak w pobliskim Kutnie, większość mieszkańców stanowili Żydzi. W 1870 na mocy ukazu carskiego Żychlin stracił prawa miejskie[5][6]. Powodem odebrania praw miejskich był udział mieszczan w powstaniu styczniowym, kiedy to przed kilka, a może nawet kilkanaście dni miasto było wolne od zaborcy.

Pod koniec XIX wieku miasto liczyło ponad 4500 mieszkańców[5].

Na początku XX wieku miejscowość zamieszkiwała niewielka społeczność mariawicka, przynależąca do parafii Przenajświętszego Sakramentu w Łowiczu, filii w Skrzeszewach. Swój cmentarz wyznaniowy posiadali w Zdunach. W miasteczku znajdowała się kaplica obsługiwana przez kapłana Marię Tytusa Siedleckiego, późniejszego biskupa Kościoła Katolickiego Mariawitów[8].  

W 1924 Żychlin odzyskał prawa miejskie[5].

Najważniejszym momentem w najnowszej historii miasta było utworzenie w 1921 roku zakładów elektrycznych przez inż. Zygmunta Okoniewskiego. Z biegiem czasu, z uwagi na rozrastający się zakład elektromaszynowy, miasto rosło i nabierało znaczenia wśród okolicznych miejscowości. W latach 70. XX wieku miasto podwoiło swoją liczebność. Na bazie zakładów stworzonych przez inż. Z. Okoniewskiego powstało kilka firm z branży. Trafili tu również inwestorzy z Włoch, Danii i Francji.

Getta w Żychlinie

W okresie II wojny światowej miasto poniosło wielkie straty, głównie wśród ludności cywilnej – prawie 40% ludności miasta. Żydzi wywiezieni z Żychlina w czasie likwidacji getta, byli eksterminowani w Chełmnie n/Nerem. W czasie działań wojennych kampanii wrześniowej w mieście i w sołectwie Dobrzelin, znajdowały się szpitale polowe, często bombardowane przez lotnictwo niemieckie. W kwaterach wojskowych na miejscowym cmentarzu parafialnym oraz na cmentarzu parafialnym we wsi Śleszyn i wojskowym w Dobrzelinie pochowani są liczni polscy żołnierze.

Demografia

Dane z 31.12.2017 roku[9]

OpisOgółemKobietyMężczyźni
jednostkaosób%osób%osób%
populacja8 2461004 31352,33 93347,7
gęstość zaludnienia

(mieszk./km²)

950497453
  • Piramida wieku mieszkańców Żychlina w 2014 roku[10].
Kamieniczki w centrum miasta

Piramida wieku Zychlin.png

Zabytki

Kościół pw. św. Apostołów Piotra i Pawła
  • grób skrzynkowy kultury pomorskiej z ok. 500 roku p.n.e. na placu 29 Listopada (artefakty znajdują się w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu)
  • zespół kościoła parafialnego św. św. Piotra i Pawła – ul. Jana Pawła II:
    • kościół murowany z 1782[11], rozbudowany w 1838; po 1911 dobudowana kaplica i zakrystia
    • dzwonnica murowana, 1 poł. XIX w.[11]
    • plebania murowana z XIX w.
  • kilka kamieniczek mieszczańskich przy dawnym rynku, oznaczonych nr 24-27 z I połowy XIX w. z oryginalnymi oknami i drzwiami – pl. 29 Listopada
  • dom z oficynami z XIX/XX w. – pl. Jana Pawła II 17[11]
  • dom z początku XIX wieku – ul. Narutowicza
  • zespół Cukrowni "Walentynów", od 1921 zajmowany przez zakład EMIT przy ul. Narutowicza 72: cukrownia murowana z 1853, przebudowana w 1921, obecnie hala fabryczna
  • dom Pruszaków, murowany, pocz. XX w., przebudowany, obecnie przedszkole; portiernia z 2 poł. XIX w.
  • synagoga przy ul. Zdrojowej/Kilińskiego[11]

Edukacja

  • Przedszkola
    • Przedszkole Samorządowe Nr 1 w Żychlinie, ul. 1 Maja 36[12][13]
    • Przedszkole Samorządowe Nr 2 im. Jana Pawła II w Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Żychlinie, ul. Żeromskiego 8[12][14]
    • Oddział Przedszkolny w Szkole Podstawowej im. M. Kownackiej w Grabowie, ul. Szkolna 4
  • Szkoły podstawowe
    • Szkoła Podstawowa Nr 1 w Żychlinie, ul. 1 Maja 23/25[12] (w ramach reformy oświaty SP Nr 1 przeniesiona będzie od 1 września 2019 r. do siedziby wygaszanego Gimnazjum)
    • Szkoła Podstawowa Nr 2 im. Jana Pawła II w Zespole Szkolno-Przedszkolnym w Żychlinie, ul. Żeromskiego 8[12][14]
  • Gimnazjum Publiczne im. Adama Mickiewicza w Zespole Szkół Nr 1 w Żychlinie, ul. Łukasińskiego 21[12][15] (kończące działalność z dniem 31 sierpnia 2019 r. w związku z reformą oświaty)
  • Szkoły ponadgimnazjalne
    • Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza w Zespole Szkół Nr 1 w Żychlinie, ul. Łukasińskiego 21[12][16]
    • Zespół Szkół im. Bohaterów Września 1939 r. w Żychlinie, ul. Narutowicza 84A[12][17]

Gospodarka

W 2009 w mieście powstała podstrefa Łódzkiej Specjalnej Strefy Ekonomicznej[18].

Do najważniejszych zakładów w Żychlinie należą:

  • Zakład Maszyn Elektrycznych EMIT S.A. (kapitał włoski)[19][20]
  • Fabryka Transformatorów w Żychlinie Sp. z o.o.[19][21]
  • Zakład Narzędziowy NARMOD Sp. z o.o.[19][22]
  • MICEL Sp. z o.o. w Żychlinie (kapitał francuski)[19][23]
  • UNION CHOCOLATE Sp. z o.o. w Żychlinie[19][24]
  • Cargill Polska (kapitał USA)
  • Okovita Sp. z o.o. (fima polsko-rosyjska)
  • Dima Sp. z o.o.(kapitał duński)
  • Energa Kogeneracja Sp. z o.o.
  • Szkółka Drzew i Krzewów Owocowych E. i B. Ważyńscy
  • Węgrzynowski Opakowania
  • AURA Sp z o.o. Grupa Producentów Owoców i Warzyw

Miasta partnerskie

  • Brody, Ukraina (od 2017 r.)

Formy ochrony przyrody

Pomniki przyrody

  • dąb szypułkowy „Wojtek” o obwodzie na wys. 1,3 m – 290 cm i wysokości 18 m (na terenie EMIT-u)[11]
  • lipa drobnolistna o obwodzie na wys. 1,3 m – 275 cm i wysokości 25 m (za budynkiem d. Przedszkola Nr 2 przy ogrodzeniu EMIT-u)[11]
  • lipa drobnolistna o obwodzie na wys. 1,3 m – 205 cm i wysokości 20 m położona na pl. Jana Pawła II przy ogrodzeniu kościoła[11]

Wspólnoty wyznaniowe

  • parafia św. Apostołów Piotra i Pawła
  • zbór Żychlin (Sala Królestwa ul. Dobrzelińska 16)[25]

Zobacz też

  • Stara Synagoga w Żychlinie – nieistniejąca
  • Cmentarz żydowski w Żychlinie
  • Hufiec ZHP Żychlin
  • Żychlin (stacja kolejowa)
  • Żychlin Elektrownia – dawna towarowa stacja kolejowa
  • Zakład Komunikacji Miejskiej w Żychlinie

Uwagi

  1. np. w 1332 wieś należała do Chwała, sędziego łęczyckiego.

Przypisy

  1. Burmistrz na stronach Gminy Żychlin, dostęp 2013-05-22
  2. a b Wyniki badań bieżących - Baza Demografia - Główny Urząd Statystyczny, demografia.stat.gov.pl [dostęp 2020-05-20].
  3. Dane Urzędu na stronach Gminy Żychlin, dostęp 2013-05-22
  4. Stanisław Zajączkowski: O przejściach przez Błota Łęczyckie w średniowieczu w: Ziemia i ludzie dawnej Polski. Studia z geografii historycznej, red. Adam Galos, Julian Janczak. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wrocław 1976, s. 103.
  5. a b c d e f g h Informator – Żychlin, wyd. Miejsko-Gminny Ośrodek Kultury w Żychlinie, 1991.
  6. a b c d Historia na stronach Gminy Żychlin, dostęp 2013-05-22
  7. M. Pawlikowski, Sądownictwo grodzkie w przedrozbiorowej Rzeczypospolitej, Strzałków 2012
  8. https://polona.pl/item/staro-katolicki-kosciol-maryawitow,NzQyNTU5ODI/18/#info:metadata
  9. Żychlin w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2019-12-20] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  10. Żychlin w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-09] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  11. a b c d e f g Zabytki na stronach Gminy Żychlin, dostęp 2013-05-22
  12. a b c d e f g Edukacja na stronach Gminy Żychlin, dostęp 2013-05-22
  13. Przedszkole Samorządowe nr 1
  14. a b Zespół Szkolno-Przedszkolny w Żychlinie
  15. Gimnazjum Publiczne w Zespole Szkół Nr 1 w Żychlinie
  16. Zespół Szkół Nr 1 – Liceum Ogólnokształcące im. Adama Mickiewicza w Żychlinie
  17. Zespół Szkół w Żychlinie
  18. SSE na stronach Gminy Żychlin, dostęp 2013-05-22
  19. a b c d e Oferta inwestycyjna Gminy Żychlin, 2011
  20. EMIT - Cantoni Group, dostęp 2013-05-22
  21. FTŻ, dostęp 2013-05-22
  22. NARMOD, dostęp 2013-05-22
  23. Micel, dostęp 2013-05-22
  24. Union Chocolate, dostęp 2013-05-22
  25. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-08].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Łódź Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Łódź Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 52.45 N
  • S: 50.78 N
  • W: 17.95 E
  • E: 20.75 E
Disambig.svg
Symbol wieloznaczności
Żychlin ghetto map.png
Autor: Jakub Torenc, Licencja: CC BY-SA 3.0
Żychlin, mapa getta i rozmieszczenia ludności żydowskiej
Kamieniczki w centrum miasta.jpg
Autor: Edycjazychlin, Licencja: CC BY-SA 4.0
Kamieniczki w centrum miasta. XIX wieczna zabudowa śródmiejska.
Żychlin, kościół par. pw. śś. Piotra i Pawła 02; Kot.JPG
Autor: Kot.peter, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Żychlin - kościół parafialny pw. śś. Piotra i Pawła, mur., 1782 (zabytek nr 270/29 z 18.07.1967)
Centrummiastazychlin.jpg
Autor: Edycjazychlin, Licencja: CC BY-SA 4.0
Centrum Żychlina
Piramida wieku Zychlin.png
Autor: Polskawliczbach, Licencja: CC BY-SA 2.5 pl
Piramida wieku mieszkańców Żychlina, 2014