Bośnia i Hercegowina

Bośnia i Hercegowina
Bosna i Hercegovina
Босна и Херцеговина
Flaga Bośni i Hercegowiny
Herb Bośni i Hercegowiny
Flaga Bośni i HercegowinyHerb Bośni i Hercegowiny
Hymn: Državna himna Bosne i Hercegovine
(Hymn państwowy Bośni i Hercegowiny)
Położenie Bośni i Hercegowiny
KonstytucjaKonstytucja Bośni i Hercegowiny
Język urzędowybrak na poziomie federalnym, de facto bośniacki, chorwacki, serbski[1]
StolicaSarajewo
Ustrój politycznydemokratyczny
Typ państwarepublika federalna (bikameralizm symetryczny)
Głowa państwaPrzewodniczący Prezydium Bośni i Hercegowiny Željko Komšić
Szef rządupremier Zoran Tegeltija
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe

51 197 km²
0,02%
Liczba ludności (2017)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne

3 507 000[2]
74 osób/km²
Boszniacy (48%)
Serbowie (33%)
Chorwaci (15%)
PKB (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

18,1 mld[2] USD
5149[2] USD
PKB (PSN) (2017)
 • całkowite 
 • na osobę

44,6 mld[2] dolarów międzynar.
12 724[2] dolarów międzynar.
waluta1 marka zamienna = 100 fenigów (BAM)
NiepodległośćRozpad Jugosławii
3 marca 1992
Religia dominującachrześcijaństwo, islam
Strefa czasowaUTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166BA
Domena internetowa.ba
Kod samochodowyBIH
Kod samolotowyT9
Kod telefoniczny+387
Mapa Bośni i Hercegowiny
Położenie Bośni i Hercegowiny w Europie

Bośnia i Hercegowina (bośn. i chorw.: Bosna i Hercegovina, serb. Босна и Херцеговина, Bosna i Hercegovina, skrótowo BiH) lub Bośniapaństwo federacyjne ze stolicą w Sarajewie położone w południowej Europie, na Półwyspie Bałkańskim. Graniczy na północy, zachodzie i południu z Chorwacją, na wschodzie z Serbią, a na południowym wschodzie z Czarnogórą. Od południowego zachodu ma dostęp do Morza Adriatyckiego.

Jako suwerenne państwo Bośnia i Hercegowina funkcjonuje od marca 1992 roku, kiedy proklamowana została niepodległość Socjalistycznej Republiki Bośni i Hercegowiny, co ostatecznie doprowadziło do rozpadu Jugosławii i było zarazem jedną z przyczyn wybuchu trwającej ponad trzy i pół roku wojny domowej, zakończonej podpisaniem w Dayton układu pokojowego, którego częścią było uchwalenie konstytucji nadającej Bośni i Hercegowinie obecny kształt i ustrój polityczny. Efektem tego jest obowiązujący podział kraju na dwie główne, autonomiczne jednostki administracyjne – Federację Bośni i Hercegowiny oraz Republikę Serbską, a także znajdujący się pomiędzy nimi Dystrykt Brczko.

Bośnia i Hercegowina jest członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych, Światowej Organizacji Zdrowia, Rady Europy, Grupy 77, Organizacji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie, Środkowoeuropejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu, Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej, Unii na rzecz Regionu Morza Śródziemnego oraz Inicjatywy Środkowoeuropejskej, ubiega się o członkostwo w NATO, a także jest potencjalnym kandydatem do dołączenia do Unii Europejskiej.

Oficjalną walutą jest marka zamienna.

Etymologia nazwy

Terytorium Bośni i Hercegowiny obejmuje obszar dwóch regionów historycznych i geograficznych – Bośni (zajmującej około 80% powierzchni kraju) oraz Hercegowiny. Jednoznaczne określenie granic pomiędzy nimi nie jest łatwe do ustalenia na skutek długotrwałego związku tych regionów i bycia poddanym wspólnej władzy od czasów średniowiecza.

Pierwsze powszechnie uznawane wzmianki o Bośni sięgają połowy X wieku (między 948 a 952 rokiem). Wtedy to bizantyjski cesarz Konstantyn VII Porfirogeneta opisując te tereny w podręczniku polityczno-geograficznym użył określenia χωρίον Βοσώνα (gr. mała kraina Bosony)[3].

Uważa się, że nazwa pochodzi od hydronimu rzeki Bośni przepływającej przez środkową Bośnię. W czasach starożytnych funkcjonowały dwie nazwy: Bossina i Bosona. Według filologa Antona Mayera nazwa Bosna mogłaby pochodzić od iliryjskiego *„Bass-an-as”, co pochodzi od protoindoeuropejskiego rdzenia „bos” lub „bogh” – oznaczającego „bieżącą wodę”[4]. Według angielskiego mediewisty Williama Millera, słowiańscy osadnicy w Bośni „zaadoptowali łacińskie wyrażenie [...] Basante, do własnego języka, nazywając strumień Bośnia i siebie Bośniakami[5].

Pochodzenie nazwy Hercegowina („ziemia herzoga”, od niemieckiego słowa „książę”) sięga XV wieku i pochodzi od tytułu bośniackiego magnata Stjepana Vukčića Kosača, „Herceg (Herzog) z Hum i wybrzeża” (1448). Przez dodanie końcówki -ovina (kraj), teren przez niego zajmowany oto był rozpoznawany jako Herzegovina. Hum, dawniej Zahumle, było wczesnośredniowiecznym księstwem, które zostało podbite przez Banat Bośni w pierwszej połowie XIV wieku[4]. Region był administrowany przez Osmanów jako Sandżak Hercegowiny (Hersek) w Ejalecie Bośni, aż do powstania krótkotrwałego Ejaletu Hercegowiny w latach 30. XIX wieku, który to ponownie pojawił się w latach 50. XIX wieku, po czym jednostka stała się powszechnie znana jako Bośnia i Hercegowina[4][6].

Po ogłoszeniu niepodległości w 1992 roku nazwa państwa początkowo brzmiała Republika Bośni i Hercegowiny, jednakże w uchwalonej trzy lata później konstytucji została ona zmieniona na obecnie funkcjonującą Bośnia i Hercegowina[7].

Geografia

Położenie

Bośnia i Hercegowina położona jest w południowej Europie, w zachodniej części Półwyspu Bałkańskiego. Całkowita powierzchnia BiH wynosi 51 209,2 km², z czego 51 197 km² stanowi obszar lądowy (w tym wody śródlądowe zajmują 10 km², co odpowiada niespełna 0,02%), a 12,2 km² – morze terytorialne[8]. Kraj ten leży na półkuli północnej i wschodniej pomiędzy 42° a 46° szerokości geograficznej północnej i między 15° a 20° długości geograficznej wschodniej.

Współrzędne geograficzne skrajnych punktów Bośni i Hercegowiny[8]:

  • 45°16′30″N 16°55′56″E – Gradina Donja (gmina Bosanska Dubica)
  • 42°33′00″N 18°32′34″E – Podštirovnik (gmina Trebinje)
  • 44°03′00″N 19°37′41″E – Žlijebac (gmina Bratunac)
  • 44°49′30″N 15°44′30″E – Bugar (gmina Bihać)

Rozciągłość południkowa równa się 314 km (2°43′30″), a rozciągłość równoleżnikowa – 309 km (3°53′41″).

Łączna długość granic wynosi 1538 km, na co składają się granice – lądowa (774 km), rzeczna (751 km) i morska (13 km). Bośnia i Hercegowina graniczy z[8][9]:

  • Chorwacja Chorwacją (932 km – w tym 494 km granicy lądowej, 425 km rzecznej i 13 km morskiej)
  • Serbia Serbią (357 km – w tym 84 km granicy lądowej i 273 km rzecznej)
  • Czarnogóra Czarnogórą (249 km – w tym 196 km granicy lądowej i 53 km rzecznej)

Po wstąpieniu Chorwacji do Unii Europejskiej w dniu 1 lipca 2013 roku, granica chorwacko-bośniacka stała się jedną z najdłuższych zewnętrznych granic UE.

Bośnia i Hercegowina ma dostęp do Morza Adriatyckiego na około 20-kilometrowym odcinku wybrzeża w okolicy miejscowości Neum – jedynym nadmorskim kurorcie w kraju, który oddziela część chorwackiego terytorium z Dubrownikiem od reszty kraju, będącym od lipca 2013 roku unijną eksklawą[10].

Warunki naturalne

Wodospady Kravice

Bośnia i Hercegowina jest krajem górzystym – powyżej 200 m n.p.m. znajduje się blisko 90% jej obszaru. Większość terytorium obejmują Góry Dynarskie – młode góry powstałe w orogenezie alpejskiej, zbudowane przeważnie z wapieni, dolomitów, łupków i piaskowców. Liczne pasma górskie, a wśród nich Kozara, Grmeč, Vlašić, Čvrsnica, Prenj, Romanija, Jahorina, Bjelašnica i Treskavica biegną z północnego zachodu w kierunku południowo-wschodnim. Na granicy z Czarnogórą znajduje się najwyższy szczyt Bośni i Hercegowiny – Maglić (2386 m n.p.m.)

Na północno-wschodnim obszarze tego kraju znajduje się niewielka część Kotliny Panońskiej. Blisko połowa terytorium kraju jest zalesiona.

Bośnia i Hercegowina leży w strefie klimatu przejściowego między klimatem kontynentalnym a śródziemnomorskim. W zimie temperatury są bardzo niskie oraz występują częste wiatry, powodujące sztormy. Z kolei lata są upalne, przy czym z reguły na południu kraju występują wyższe temperatury.

Do największych rzek Bośni i Hercegowiny należą Sawa (wraz z jej prawymi dopływami – Una, Sana i Vrbas), Neretwa, Bośnia i Drina. Większość rzek ma swoje zlewisko w Morzu Czarnym, tylko nieliczne uchodzą do Adriatyku. Na terenie kraju występuje kilka dużych jezior, które zostały sztucznie utworzone przez człowieka.

Stary Most w Mostarze został zbudowany za czasów osmańskich, w drugiej połowie XVI wieku

Obszary chronione

W Bośni i Hercegowinie utworzono cztery parki narodowe: Park Narodowy Kozara (34 km²), Park Narodowy Una (198 km²) Park Narodowy Drina (63 km²) i Park Narodowy Sutjeska (173 km²), a także osiem parków przyrody – m.in. Hutovo Blato, Blidinje oraz Bardača.

Struktura etniczna Bośni i Hercegowiny (2013)

      Boszniacy

      Serbowie

      Chorwaci

Historia

Traktat berliński (1878) postanawiał o oddaniu Bośni i Hercegowiny pod administrację austriacką. 5 października 1908 Austro-Węgry dokonały aneksji Bośni i Hercegowiny. Po pierwszej wojnie światowej Bośnia i Hercegowina weszła w skład SHS, a potem Królestwa Jugosławii. Od 1941 w granicach Niepodległego Państwa Chorwackiego. Po wojnie Socjalistyczna Republika Bośni i Hercegowiny w składzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii. W Sarajewie odbywały się Zimowe Igrzyska Olimpijskie w 1984 r.

Bośnia i Hercegowina uzyskała niepodległość w referendum 1992, ale Serbowie zbojkotowali wyniki głosowania i utworzyli własne państwo – Republikę Serbską ze stolicą w Banja Luce[11].

Demografia

Bośnię i Hercegowinę zamieszkuje obecnie 3 791 662 mieszkańców[12]. Główne skupiska ludności znajdują się w dolinach rzek i kotlinach śródgórskich. Do najważniejszych grup etnicznych zamieszkujących kraj należą: Boszniacy – 48%, Serbowie – 33% i Chorwaci – 15%. Trwająca trzy lata wojna domowa doprowadziła do ogromnych strat ludnościowych i gruntownych zmian etnicznych w strukturze etnicznej kraju[13]. Przyrost naturalny wynosi 0,5‰, a średnia długość życia dla mężczyzn: 74 lata, a kobiet: 82 lata. średnia gęstość zaludnienia to 76 osób na km². W miastach mieszka 44% ludności[14].

Populacja Bośni i Hercegowiny oraz podział etniczny na podstawie spisów z lat 1948–2016
Narodowośćspis 1948spis 1953spis 1961spis 1971spis 1981spis 1991spis UNHCR 1996spis 2013spis 2016
Liczba%Liczba%Liczba%Liczba%Liczba%Liczba%Liczba%Liczba%Liczba%
Boszniacy788 40330,7891 80031,3842 24825,71 482 43039,61 629 92439,51 902 95643,51 805 91046,1481 769 59250,11
Serbowie1 136 11644,31 264 37244,41 406 05742,91 393 14837,21 320 64432,01 366 10431,21 484 53037,9331 086 73330,78
Chorwaci614 12323,9654 22923711 66521,7772 49120,6758 13618,4760 85217,4571 31714,615544 78015,43
Jugosłowianie275 8838,443 7961,2326 2807,9242 6825,5
Czarnogórcy30940,173360,312 8280,413 0210,314 1140,310 0710,2
Romowie442022970,158801456072510,288640,2
Albańczycy36420,137640,143960,149250,1
Pozostali/nieokreśleni23 0990,925 000128 6790,836 005163 2631,580 5791,958 1961,5130 0543,62
Suma2 565 2772 847 7903 277 9483 746 1114 124 0084 377 0333 919 9533 791 6623 531 159

Miasta

Najludniejsze miasta Bośni i Hercegowiny (powyżej 100 tysięcy mieszkańców w 2012 roku):

MiastoLiczba ludnościPowierzchnia (km²)Region
Coat of arms of Sarajevo.svg Sarajewo300 855 Increase2.svg 141,5 km²Federacja Bośni i Hercegowiny
Coat of arms of Banja Luka.svg Banja Luka238 353 Increase2.svg 123,9 km²Banja Luka
Coat of arms of Mostar.svg Mostar105 448 Increase2.svg 1175 km²Federacja Bośni i Hercegowiny

Religie

Polityka

Federacja Bośni i Hercegowiny i Republika Serbska

Ustrój polityczny

Bośnia i Hercegowina jest republiką federacyjną, według konstytucji z 1995 r. składającą się z dwóch członów – Federacji Bośni i Hercegowiny oraz Republiki Serbskiej. Na terenie kraju co 4 lata (parzyste, nieprzestępne) odbywają się wybory powszechne (Opći izbori), w których wybierani są członkowie prezydium oraz parlamentu, a także władze na szczeblu federacyjnym i kantonalnym. Z taką samą częstotliwością (w latach przestępnych) przeprowadzane są wybory lokalne (Lokalni izbori) do rad gmin.

Funkcję głowy państwa pełni trzyosobowe Prezydium Bośni i Hercegowiny (Predsjedništvo Bosne i Hercegovine), złożone z przedstawicieli głównych grup etnicznych: boszniackiej, chorwackiej i serbskiej. Na jego czele stoi przewodniczący, zmieniający się rotacyjnie co 8 miesięcy.

Władza ustawodawcza Bośni i Hercegowiny na szczeblu centralnym należy do dwuizbowego parlamentuSkupsztiny (Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine). Składa się na niego Izba Reprezentantów (Predstavnički dom/Zastupnički dom), w którym zasiada 42 posłów – 2/3 wybieranych jest na terenie Federacji Bośni i Hercegowiny, a 1/3 w Republice Serbskiej podczas powszechnego głosowania. Członkowie 15-osobowej Izby Narodów (Dom naroda) mianowani są zaś przez parlamenty poszczególnych federacji, w takich samych proporcjach – 10 przedstawicieli (5 Boszniaków i 5 Chorwatów) wybiera Izba Narodów Federacji Bośni i Hercegowiny, a pozostałych 5 (Serbowie) Zgromadzenie Narodowe Republiki Serbskiej. Władzę wykonawczą reprezentuje 10-osobowa Rada Ministrów (Vijeća ministara), z Premierem (Predsjedavajući Vijeća ministara) na czele, nominowanym przez Prezydium i zatwierdzanym przez Izbę Reprezentantów. Nie więcej niż 6 ministrów może być powołanych z terytorium Federacji, a dwaj wicepremierzy muszą reprezentować inne grupy etniczne niż Premier.

Federację Bośni i Hercegowiny reprezentuje Prezydent (Predsjednik Federacije Bosne i Hercegovine), którego wraz z dwoma wiceprezydentami (przedstawiciele dwóch pozostałych grup etnicznych) zatwierdzają większością głosów obie izby Parlamentu Federacji (Parlament Federacije Bosne i Hercegovine) – Izba Reprezentantów Federacji (Predstavnički dom Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine), w skład której wchodzi 98 posłów wybieranych w powszechnym głosowaniu oraz Izba Narodów Federacji (Dom naroda Parlamenta Federacije Bosne i Hercegovine), której 58 przedstawicieli wyznaczają poszczególne kantony, z zachowaniem proporcji, zgodnie z którą w Izbie zasiada po 17 reprezentantów głównych grup etnicznych oraz 7 przedstawicieli mniejszości. Władza wykonawcza w Federacji należy do Rządu (Vlada Federacije Bosne i Hercegovine) z Premierem i 16 ministrami (8 Boszniaków, 5 Chorwatów i 3 Serbów), którego nominuje federacyjny Prezydent i zatwierdza Izba Reprezentantów. Ponadto na czele każdego z 10 kantonów wchodzących w skład Federacji Bośni i Hercegowiny stoi premier wraz z rządem, a władzę ustawodawczą reprezentuje Zgromadzenie (Skupština Kantona/Skupština Županije), którego liczba przedstawicieli (od 21 do 35) odpowiada wielkości kantonu pod względem zaludnienia.

Na terenie Republiki Serbskiej podczas powszechnych wyborów wybierany jest Prezydent Republiki (Predsjednik Republike Srpske) oraz dwaj wiceprezydenci – Boszniak i Chorwat, którzy uzyskali najwięcej głosów. Władza ustawodawcza należy do jednoizbowego parlamentu – Zgromadzenia Narodowego Republiki Serbskiej (Narodna skupština Republike Srpske), w którym zasiada 83 posłów, natomiast władza wykonawcza – do Rządu (Vlada Republike Srpske) z Premierem, wicepremierami reprezentującymi pozostałe grupy etniczne i 16 ministrami. Nominuje ich Prezydent Republiki, a zatwierdza Zgromadzenie Narodowe. Funkcję doradczą pełni Senat (Senat Republike Srpske) z 55 członkami desygnowanymi przez Prezydenta.

Do głównych partii politycznych Bośni i Hercegowiny należą: Partia Akcji Demokratycznej (Stranka demokratske akcije), Socjaldemokratyczna Partia Bośni i Hercegowiny (Socijaldemokratska partija Bosne i Hercegovine), Sojusz Niezależnych Socjaldemokratów (Savez nezavisnih socijaldemokrata), Serbska Partia Demokratyczna (Srpska demokratska stranka), Chorwacka Demokratyczna Unia Bośni i Hercegowiny (Hrvatska demokratska zajednica Bosne i Hercegovine) oraz Front Demokratyczny (Demokratska fronta).

Podział administracyjny

Bośnia i Hercegowina składa się z dwóch głównych części składowych, którymi są Federacja Bośni i Hercegowiny i Republika Serbska. Na wspólnym terenie obydwu tych części leży Dystrykt Brczko, pozostający pod kontrolą międzynarodową.

Od pewnego czasu skonfliktowani politycy Bośni i Hercegowiny grożą proklamowaniem niepodległości Republiki Serbskiej lub jej oderwaniu w celu przyłączenia jej do Serbii. Inni z nich wskazują na niekorzystną dla kraju dynamikę polityczną w wyniku jej zaistnienia lub zbrodnie popełnione przeciwko Bośniakom w imieniu Wielkiej Serbii czy utworzenia Republiki Serbskiej (ludobójstwo) i działają na rzecz zlikwidowania tego tworu administracyjnego. 12 października 2008 wypowiedź Miroslava Lajčáka, Wysokiego Przedstawiciela dla Bośni i Hercegowiny, w Sarajewie, już po wyborach samorządowych w tym kraju, wskazała zdecydowanie, że Republika Serbska ani nie zaniknie, ani nie oderwie się od Bośni i Hercegowiny[15].

Gospodarka

Największe znaczenie w gospodarce Bośni i Hercegowiny mają: leśnictwo, górnictwo i energetyka. Na terenie Bośni i Hercegowiny znajdują się eksploatowane złoża: rudy żelaza, węgla brunatnego, soli kamiennej, rud cynku i ołowiu oraz azbestu. Transport jest słabo rozwinięty, a największe znaczenie ma kolej.

PKB na 1 mieszkańca: 7624 USD (2008)

Turystyka

W 2016 roku kraj ten odwiedziło 777 tys. turystów (14,5% więcej niż w roku poprzednim), generując dla niego przychody na poziomie 709 mln dolarów[16].

Sieć transportowa w Bośni i Hercegowinie

Transport

Kultura

Radio i telewizja

W Bośni i Hercegowinie są w większości kontrolowane przez 3 partie: Partię Akcji Demokratycznej, Chorwacką Wspólnotę Demokratyczną w Bośni i Hercegowinie i Serbską Partię Demokratyczną. Działalność radia i telewizji nadzorują 2 instytucje: Serbskie Radio i Telewizja (SRT), w której 1997 nastąpił rozłam programowy między studiem w Pale i studiem w Banja Luce, oraz Bosanskohercegovačka radiotelevizija (BHRT). Radio (działające od 1945) nadaje 4 programy w językach: serbskim, chorwackim i bośniackim, telewizja (założona 1969) – 2 programy, w tych samych językach. Ponadto zgodnie z duchem porozumienia z Dayton, w Bośni i Hercegowinie działa kilka lokalnych, niezależnych stacji radiowych i telewizyjnych: kompanie telewizyjne Hajat (Sarajewo) i Zetel (Zenica) oraz utworzone 1996 wraz ze stacjami RTV w Mostarze i Tuzli – TVIN-TV International Network. W Bośni i Hercegowinie działa też Chorwackie Radio Herceg-Bosna z siedzibą w Mostarze oraz Serbskie Radio Banja Luka, założone w 1997 jako niezależne radio powstałe w wyniku rozłamu w SRT.

Prasa

Większość gazet w Bośni i Hercegowinie przestała się ukazywać w czasie wojny od 1992 do 1995. Jedynie poranny sarajewski dziennik „Oslobođenje”, założony w 1943, jest wydawany nieprzerwanie. W 1998 osiągnął nakład 56 tysięcy egzemplarzy. Ponadto ukazują się: dziennik „Večernje novine”, założony w 1964, w nakładzie 15 tysięcy egzemplarzy, „Glas Srpske”, rządowy dziennik Republiki Serbskiej, nakład 1900 egzemplarzy oraz niezależny chorwacki dziennik „Horizont”, założony w 1996, ukazujący się w Mostarze. Wśród czasopism najważniejszym jest ilustrowany tygodnik „Svijet”, wychodzący w Sarajewie oraz „Zadrugar”, tygodnik dla rolników, założony w 1945 r.

Zobacz też

Przypisy

  1. Footitt Hilary, Michael Kelly: Languages at War: Policies and Practices of Language Contacts in Conflict. Palgrave Macmillan, 2012, s. 111–120. ISBN 0-230-36877-8.
  2. a b c d e Dane dotyczące PKB na podstawie szacunków Międzynarodowego Funduszu Walutowego na rok 2017: International Monetary Fund: World Economic Outlook Database, April 2017 (ang.). [dostęp 2018-04-18].
  3. Konstantyn VII Porfirogeneta, De Administrando Imperio, Gyula Moravcsik (red.), R.J.H. Jenkins, Waszyngton, D. C.: Dumbarton Oaks Center for Byzantine Studies, 2008, s. 153–55, ISBN 978-0-88402-343-2.
  4. a b c Noel Malcolm, Bosnia: A Short History, Pan, 2002, ISBN 978-0-330-41244-5 [dostęp 2020-07-29] (ang.).
  5. William Miller, Essays on the Latin Orient, Cambridge University Press, 28 lipca 2014, ISBN 978-1-107-45553-5 [dostęp 2020-07-29] (ang.).
  6. John V.A. Fine, John Van Antwerp Fine, The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, University of Michigan Press, 1994, ISBN 978-0-472-08260-5 [dostęp 2020-07-29] (ang.).
  7. The World Factbook, Waszyngton D.C.: National Foreign Assessment Center, Central Intelligence Agency, 2013, s. 90–93, ISBN 0-16-092195-3.
  8. a b c Federalni Zavod za Statistiku: Opći i geografski podaci o BiH (bośn.). [dostęp 2013-02-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-06)].
  9. Ekonomska Komisija Ujedinjenih Naroda za Evropu: Pregled Stanja Okoliša: Bosna i Hercegovina (drugi pregled) (bośn.). [dostęp 2013-02-18]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-02-28)].
  10. Onet.pl: Po wejściu Chorwacji do UE Dubrownik będzie unijną eksklawą (pol.). [dostęp 2013-02-18].
  11. CIA – The World Factbook – Bosnia and Herzegovina (ang.). cia.gov. [dostęp 27 października 2009].
  12. Dane ze strony Federalnego Zakładu Statystyki BiH według wstępnych wyników spisu ludności 1-15.10.2013 https://web.archive.org/web/20181123135507/http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf.
  13. Encyklopedia Powszechna PWN, Warszawa 2000.
  14. Encyklopedia Powszechna PWN, Warszawa 2006.
  15. RS neither to separate nor disappear, [w:] B92.net [online], Belgrad: B92 radio, 12 października 2008 [dostęp 2008-10-13] (ang.).
  16. UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition (ang.). UNWTO, lipiec 2017. s. 8. [dostęp 2017-09-25].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Flag of Croatia.svg
Łatwo można dodać ramkę naokoło tej grafiki
Increase2.svg
Icon representing an increase, consisting of a green-colored, up-pointing triangle.
Europe orthographic Caucasus Urals boundary.svg
Map of Europe. The continental boundary to Asia as indicated is the standard convention following the Caucasus crest, the Ural River and the Urals Mountains to the Sea of Kara
Flag of Albania.svg
Flag of Albania
Council of Europe.png
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
OSCE logo.svg
To jest logo: Organizacja Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie – organizacja międzynarodowa
OSCE members and partners.svg
Autor:
This file was made by User:Sven
Nuvola apps locale.svg
Translation

If this image contains text, it can be translated easily into your language. If you need help, contact me

SemiPD-icon.svg
Flexible licenses

If you want to use this picture with another license than stated below, contact me

Nuvola apps email.png
Contact the author

If you need a really fast answer, mail me. If you need only a fast answer, write me here.

, Licencja: CC BY-SA 4.0
Organization for Security and Co-operation in Europe members and partners
  OSCE participating States
  Partners for Co-operation
CEI members.svg
Autor: Hmxhmx, Licencja: CC BY-SA 4.0
Map of CEI members.
Sarajevo Gazi Husrev Beg's Mosque - Courtyard.jpg
Autor: Elias Bizannes from San Francisco, United States of America, Licencja: CC BY-SA 2.0
Gazi Husrev-beg's Mosque
Bosnia and Herzegovina Apr-28-2012 243 (7155972122).jpg
Autor: CJ, Licencja: CC BY 2.0
Mostar - The old bridge - Originally built in 1558 - Completely destroyed by Croation rockets in 1993 - rebuilt between 1999 and 2004 with the original stones that were fished from the river below. In July 2005, UNESCO inscribed the Old Bridge and the town in it's immediate vicinity onto the World Heritage List.
Coat of arms of Sarajevo.svg
Coat of arms of Sarajevo
Bosnia and Herzegovina (orthographic projection).svg
Bosnia and Herzegovina (orthographic projection)
Bosnia Herzegovina Ethnic 2013.png
Autor: Lilic, Licencja: CC BY-SA 3.0 rs
This is an ethnic map of Bosnia and Herzegovina according ot the 2013 population census.
Waterfalls Kravica 6, Bosnia and Herzegovina.jpg
Autor: Matěj Baťha, Licencja: CC BY-SA 2.5
Bosnia and Herzegovina - Kravica Waterfalls
Polwysep Balkanski-mapa polit.png
(c) Kpjas, CC-BY-SA-3.0
Półwysep Bałkański - mapa polityczna.
Bosnia and Herzegovina in Europe.svg
Autor: TUBSEmail Silk.svg Gallery, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location of XY (see filename) in Europe.
Coat of arms of Banja Luka.svg
Coats of arms of Banja Luka