Broń odtylcowa

Schemat działania broni odtylcowej (zamek obrotowy karabinu Werndl M1867)

Broń odtylcowabroń palna ładowana od wlotu lufy (od tyłu broni). Jej istotnym elementem jest zamek, który łączony jest z lufą mechanizmem ryglowym pozwalając na otwieranie i zamykanie jej przewodu.

Żargonowo myśliwska broń palna ładowana odtylcowo nazywana jest odtylcówką[1].

Historia

Od początku powstania aż do połowy XIX w. dominującym systemem stosowanym w budowie broni palnej były konstrukcje odprzodowe. Lufy stosowane w broni odprzodowej były otwarte jedynie od strony wylotu, co zapewniało wysoką szczelność i bezpieczeństwo, oraz dobre wykorzystanie energii gazów prochowych. Broń taka obarczona była jednak skomplikowanym i czasochłonnym systemem ładowania. Zarówno ładunek miotający jak i pocisk należało oddzielnie umieszczać w lufie, przepychając je do końca przez całą jej długość. Z powodu tych mankamentów poszukiwano rozwiązań, które usprawniłyby jej obsługę. Logicznym wyjściem wydawało się skonstruowanie broni odtylcowej poprzez zastosowanie lufy z otwieranym i zamykanym wlotem.

Karabin odtylcowy króla Henryka VIII. XVI w.

Pierwsze egzemplarze broni odtylcowej powstawały już w XIV w. i związane były z konstrukcjami działek relingowych[2]. Pionierskie konstrukcje odtylcowej broni strzeleckiej pojawiały się od XVI w., jednak ze względu na ograniczenia technologiczne, broń tego typu szerzej się nie rozpowszechniła, ponieważ nie istniał system jej szczelnego ryglowania, który zapewniłby strzelcowi dostateczne bezpieczeństwo względem wydostających się w kierunku jego twarzy gazów prochowych[3].

Karabin Fergusona

W 1770 r. oficer armii brytyjskiej Patrick Ferguson opracował karabin odtylcowy który w 1776 r. jako pierwszy został oficjalnie przyjęty na wyposażenie armii. Wyprodukowany jednak w niewielkiej ilości (ok. 200 szt.) nie przyjął się na większą skalę. W kolejnych latach prace w kierunku stworzenia skutecznej broni odtylcowej prowadzone były niezależnie przez różnych konstruktorów, jednak konstrukcje tego typu traktowane były jedynie jakie ciekawostki, a ich użycie nie było upowszechnione.

Znaczący postęp nastąpił w pierwszym dziesięcioleciu XIX w. za sprawą przyjęcia na wyposażenie armii amerykańskiej karabinu Hall M1819, oraz w latach 30 XIX w. po wynalezieniu przez Samuela Colta rewolweru. Obie konstrukcje były jednak bronią w której w sposób odprzodowy ładowano komorę nabojową (analogicznie jak w broni odprzodowej rozdzielnie umieszczając ładunek miotający oraz pocisk, jednak bez konieczności przepychania ich przez lufę).

Prawdziwy przełom nastąpił dopiero za sprawą opracowanego w 1836 r. przez Johanna Nikolausa von Dreyse karabinu iglicowego, który zasilany był nabojem scalonym w łusce papierowej. Karabin ten posiadał nowoczesny czterotaktowy zamek ślizgowo-obrotowy, skutecznie ryglujący wlot lufy. Broń zapewniała jak na tamte czasy wysoką szybkostrzelność, drastycznie przewyższając na tym polu karabiny odprzodowe ładowane rozdzielnie. Opracowany przez niego karabin został przyjęty na wyposażenie armii pruskiej jako Zündnadelgewehr M/41 i został z powodzeniem wykorzystany w trakcie wojny prusko-austriackiej w 1866 r. w czasie której wykazał swoją wyższość względem użytkowanych przez Austriaków odprzodowych karabinów Lorenz M1854. Sukces Prusaków spowodował wzmożone zainteresowanie bronią odtylcową wśród europejskich wojskowych i zainicjował masowe wprowadzanie tego typu broni również w innych armiach.

Równocześnie pionierskimi konstrukcjami odtylcowymi w broni artyleryjskiej stały się działa opracowane przez Martina von Wahrendorffa w 1837 r. (opatentowane w 1840 r.)[4] oraz Giovanniego Cavalli w 1841 r.

Masowe wprowadzanie broni odtylcowej doprowadziło do szybkiego wycofania z użycia przestarzałej broni odprzodowej. Porzucenie ograniczeń związanych z mankamentami broni odprzodowej, zainicjowało błyskawiczny rozwój broni palnej w II połowie XIX w.

Szybkostrzelna armata Mle 1897

Niebawem na wyposażeniu wojskowym pojawiła się:

W I połowie XX w. pojawiła się z kolei:

Współcześnie nowoczesna broń palna (z wyjątkiem większości moździerzy oraz niektórych typów granatników) jest wyłącznie bronią odtylcową.

Przypisy

Bibliografia

  • Andrzej Ciepliński, Ryszard Woźniak, Encyklopedia współczesnej broni palnej, Warszawa: WiS, 1994, ISBN 83-86028-01-7, OCLC 169820275.

Media użyte na tej stronie

Mannlicher M1886.JPG
Autor: Armémuseum (The Swedish Army Museum), Licencja: CC BY-SA 3.0
Mannlicher M1886 rifle made in 1887.
Sturmgewehr44 noBG(1).jpg
Autor: Armémuseum (The Swedish Army Museum), Licencja: CC BY-SA 4.0
German StG44 (Sturmgewehr 44), Germany. Caliber 7,92x33mm Kurz- From the collections of Armémuseum (Swedish Army Museum), Stockholm.
Werndl rifle Bolt.gif
Werndl rifle action.
Zündnadelgewehr m-1841 - Preussen - Armémuseum.jpg
Dreyse Needle-gun, m/1841, Prussia. From the collections of Armémuseum (Swedish Army Museum), Stockholm.
The Great war (1915) (14597697499).jpg
Autor:

Allen, George Henry, 1876-; Whitehead, Henry C., 1873-; Chadwick, French Ensor, 1844-1919; Sims, William Sowden, 1858-1936; McAndrew, James William, 1862-1922;

Wiley, Edwin, 1872-, Licencja: No restrictions

Identifier: greatwar02alle (find matches)
Title: The Great war
Year: 1915 (1910s)
Authors: Allen, George Henry, 1876- Whitehead, Henry C., 1873- Chadwick, French Ensor, 1844-1919 Sims, William Sowden, 1858-1936 McAndrew, James William, 1862-1922 Wiley, Edwin, 1872-
Subjects: World War, 1914-1918
Publisher: Philadelphia : G. Barrie's Sons
Contributing Library: University of California Libraries
Digitizing Sponsor: MSN

View Book Page: Book Viewer
About This Book: Catalog Entry
View All Images: All Images From Book
Click here to view book online to see this illustration in context in a browseable online version of this book.

Text Appearing Before Image:
lemen were recruited in themountain regions of the Alps and the Pyrenees. The remount service for supplying the necessary riding,draft and pack animals was organized in the same carefulmanner as the recruiting service, and the breeding, undergovernment supervision, was so successful that an amplesupply of animals of excellent quality was assured formobilization. The officers of the active army were drawn, as to aboutone-half, from the military school at Saint Cyr and theEcole Polytechnique of Paris; the other half came fromthe ranks by promotion. The latter class seldom reacheda grade higher than that of major, beyond which promotionwas by selection. As seems to be inevitable in a republic,promotion in the higher grades was not free from politicalinfluences, and the outbreak of war was sure to result in aweeding-out process that could not be accomplished intime of peace. Candidates for commissions as reserve officers were, aftersix months service with the colors, permitted to take the
Text Appearing After Image:
The French Army 303 examination for entrance to the regimental schools of thearms of the service to which they belonged. If successfulthey served the second year at the regimental schools andcompleted their service as second lieutenants of reserve.Second lieutenants were qualified for promotion to firstlieutenants after completing three periods of field training.First lieutenants were promoted to captaincy after sixyears in that grade, with the same requirements as to fieldtraining. In France, there were 185 infantry regiments, mostly of3 battalions of 4 companies each (a few regiments had 4battalions) and 31 rifle battalions of 6 companies each.Each regiment and battalion had an extra complement ofofficers for forming on mobilization an equal number ofreserve regiments and battalions. In Africa, there were 4 Zouave regiments, 5 battalionsof light African infantry, and 12 regiments of Turcos; 3Sahara companies of natives, mounted partly on horsesand partly on camels; 2 six-battalion r

Note About Images

Please note that these images are extracted from scanned page images that may have been digitally enhanced for readability - coloration and appearance of these illustrations may not perfectly resemble the original work.
SIA-2004-26282-02.jpg
This is one of three prototypes Patrick Ferguson had made in 1776. It is the same rifle Ferguson fired in a demonstration for George III. Ferguson gave the rifle to Frederic De Peyster, a New York loyalist militia officer. The Ferguson was one of the first breech loading rifles used in battle. It employed a breechlock - a vertical rising screw that was lowered by rotating the trigger guard. This opened the breech for loading. This improvement allowed the rifle to fire four to six shots per minute.
Henry VIII breech loading hunting gun breech block on hinges with reloadable iron cartridge original wheellock mechanism missing.jpg
Autor: Uploadalt, Licencja: CC BY-SA 3.0
Henry_VIII_breech_loading_hunting_gun_breech_block_on_hinges_with_reloadable_iron_cartridge_original_wheellock_mechanism_missing.