Cerkiew św. Paraskewy w Radrużu

Cerkiew św. Paraskewy w Radrużu
Distinctive emblem for cultural property.svg A/435 oraz A/421 z dnia 15.12.1986 r. i 14.06.2010[1]
Ilustracja
Widok ogólny
Państwo Polska
Województwo podkarpackie
MiejscowośćRadruż
Wyznaniekatolickie
Kościółgreckokatolicki
Wezwanieśw. Paraskewy
Położenie na mapie gminy Horyniec-Zdrój
Mapa konturowa gminy Horyniec-Zdrój, na dole znajduje się punkt z opisem „Radruż, cerkiew”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, blisko prawej krawiędzi nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Radruż, cerkiew”
Położenie na mapie powiatu lubaczowskiego
Mapa konturowa powiatu lubaczowskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Radruż, cerkiew”
Ziemia50°10′35″N 23°24′03″E/50,176389 23,400833
Drewniane cerkwie regionu karpackiego w Polsce i na Ukrainie[a]
Obiekt z listy światowego dziedzictwa UNESCO
Ilustracja
Wnętrze
Państwo Polska
Typkulturowy
Spełniane kryteriumIII, IV
Numer ref.1424
Region[b]Europa i Ameryka Północna
Historia wpisania na listę
Wpisanie na listę2013
na 37. sesji

Cerkiew pod wezwaniem św. Paraskewy – zabytkowa prawosławna cerkiew (następnie greckokatolicka, obecnie muzealna) w Radrużu w powiecie lubaczowskim z XVI w.

W 2013 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO wraz z innymi drewnianymi cerkwiami w Polsce i na Ukrainie. Włączona do podkarpackiego Szlaku Architektury Drewnianej.

Charakterystyka

Cerkiew ta należy do najstarszych i najlepiej zachowanych obiektów drewnianego budownictwa cerkiewnego w Polsce. Znalazła się na prestiżowej, międzynarodowej liście World Monuments Fund (WMF), która obejmuje bezcenne obiekty warte ratowania i wsparcia finansowego[2].

Położona jest na owalnym wzgórzu nad potokiem Radrużka, i wraz z dzwonnicą otoczona jest murem (obecny z 1825[3]), co nadaje jej charakter obronny. Zbudowana została z drewna jodłowego i dębowego przez cieśli wykorzystujących doświadczenia ciesielstwa późnogotyckiego. Fundatorem cerkwi był prawdopodobnie poseł na sejm i starosta lubaczowski Jan Płaza (zm. w 1599). W niespokojnych czasach XVII wieku cerkiew − oprócz funkcji religijnych − odgrywała rolę warowni, w której mogli się schronić mieszkańcy podczas najazdów tatarskich.

Cerkiew jest trójdzielną budowlą konstrukcji zrębowej, o charakterze późnogotyckim, zbudowaną na rzucie trzech kwadratów. Najwyższą i najszerszą część stanowi dwukondygnacyjna nawa, zwieńczona czworoboczną kopułą zrębową z jednym załomem i gontową latarnią. Niższe prezbiterium i babiniec mają dachy dwuspadowe. Dachy i ściany pobite są gontem. Dokoła cerkwi ciągną się obszerne soboty wsparte na słupach. Soboty są elementem często spotykanym w cerkwiach karpackich; na Roztoczu Wschodnim występują w Radrużu i Nowym Bruśnie. Na ścianie ikonostasowej oraz w prezbiterium zachowała się polichromia malowana wprost na drewnie w 1648, prawdopodobnie przez malarzy potylickich. W 2012 r. dokonano konserwacji elementów ikonostasu, które z Łańcuta przekazane zostały do cerkwi radrużańskiej.

W latach 1963-1965 cerkiew została odrestaurowana przez miejscowych rzemieślników pod kierownictwem konserwatorów z Krakowa. W trakcie konserwacji pod węgłem podwaliny odnaleziono osiem szelągów króla Jana Kazimierza z 1665 (obecnie w muzeum w Lubaczowie). Na przycerkiewnym cmentarzu (pow. ok. 16 a), otoczonym murem, stoi kilka kamiennych krzyży oraz krypta właścicieli Radruża − Andruszewskich. W pobliżu dwa inne cmentarze: starszy i większy o pow. ok. 42 a i mniejszy o pow. 14 a. Na obu zachowały się zabytkowe nagrobki bruśnieńskie.

Świątynia wykazuje wiele cech wspólnych z cerkwią Świętego Ducha w Potyliczu.

Cerkiew w roku 2012 znalazła się na liście World Monuments Watch jako jeden ze stu cennych zabytków na świecie zagrożonych zniszczeniem[4]. 21 czerwca 2013 roku została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Od 2010 roku zespół zabudowań cerkiewnych stanowi oddział Muzeum Kresów w Lubaczowie[5].

W listopadzie 2017 prezydent RP wpisał obiekt na listę pomników historii[6].

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo podkarpackie. 2021-09-30. [dostęp 2011-10-24].
  2. Tomasz Nieśpiał: Światowe wyróżnienie greckokatolickiej świątyni. www.rp.pl, 2011-10-24. [dostęp 2011-10-24].
  3. Tomasz Kaliński (red. prow.): Polska. Nawigator turystyczny. Wyd. 3. Warszawa: Carta Blanca, 2008, s. 472. ISBN 978-83-60887-35-6.
  4. Strona World Monuments Fund (ang.). [dostęp 2013-07-02].
  5. Zespół Cerkiewny w Radrużu (pol.). www.muzeumkresow.eu. [dostęp 2014-05-08].
  6. Informacja na oficjalnej stronie Prezydenta RP, 22 listopada 2017 [zarchiwizowane z adresu 2018-04-12].

Bibliografia

  • Janusz Mazur: Drewniana cerkiew greckokatolicka pw. św. Paraskewy w Radrużu z końca XVI w. (Praca magisterska w Katedrze Historii Sztuki Nowożytnej KUL). Lubaczów-Lublin: 1999.
  • Marek Wiśniewski, Paweł Wład: Roztocze Wschodnie: Bełżec, Horyniec Zdrój, Lubycza Królewska, Narol, Susiec, Jaworów, Żółkiew i okolice. Przewodnik nie tylko dla turystów. Mielec: Wydawnictwo Naukowe, Turystyczne i Edukacyjne, 2004. ISBN 83-912139-9-4.
  • Włodzimierz Łęcki (pod red.): Kanon krajoznawczy Polski. Wyd. 2. Warszawa: Wydawnictwo PTTK "Kraj", 2005. ISBN 83-7005-475-7.
  • Cerkiew w Radrużu, Roztocze Wschodnie [dostęp 2011-11-23] [zarchiwizowane z adresu 2014-01-29].
  • Ikonostas z cerkwi pw. św. Paraskewy w Radrużu, Roztocze Wschodnie [dostęp 2011-11-23] [zarchiwizowane z adresu 2011-07-29].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Subcarpathian Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Podkarpackie Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 50.9 N
  • S: 48.95 N
  • W: 21.03 E
  • E: 23.66 E
Distinctive emblem for cultural property.svg
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
POL województwo podkarpackie flag.svg
Flaga województwa podkarpackiego
Church.svg
icone pour église
Pomnik Historii logo.svg
Logo Pomników Historii Polski
Radruż polichromia 1.JPG
Autor: pl.wiki: Wp, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Radruż (Poland), Greek Catholic church
Cerkiew obronna gr.-kat. w m. Radruż 07.jpg
Autor: Wlado, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Dzwonnica - widok sprzed wejścia do Cerkwi.
Radruż, cerkiew św. Paraskewy (HB5).jpg
Autor: Henryk Bielamowicz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Radruż, Cerkiew św. Paraskewy w Radrużu
Radruż dom diaka.JPG
Autor: pl.wiki: Wp, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Radruż (Poland), Greek Catholic church of Paraskevi (dead-house)
Radruż, cerkiew św. Paraskewy (HB8).jpg
Autor: Henryk Bielamowicz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Radruż, Cerkiew św. Paraskewy w Radrużu
Radruż, cerkiew św. Paraskewy (HB7).jpg
Autor: Henryk Bielamowicz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Radruż, Cerkiew św. Paraskewy w Radrużu
Flag of UNESCO.svg
Flag of the United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization (UNESCO)
Stary Dzików cerkiew 1.JPG
Autor: Wojciech Pysz, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Stary Dzików (Poland), Greek Catholic church
Cerkiew greckokatolicka w Starym Dzikowie z 1904 r.
Radruż, cerkiew św. Paraskewy (HB11).jpg
Autor: Henryk Bielamowicz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Radruż, Cerkiew św. Paraskewy w Radrużu
Radruż, cerkiew św. Paraskewy (HB9).jpg
Autor: Henryk Bielamowicz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Radruż, Cerkiew św. Paraskewy w Radrużu
Radruż, cerkiew św. Paraskewy (HB12).jpg
Autor: Henryk Bielamowicz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Radruż, Cerkiew św. Paraskewy w Radrużu