Czerwona księga gatunków zagrożonych

Czerwona księga gatunków zagrożonych – publikowana przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) lista zagrożonych wyginięciem gatunków organizmów. Ukazała się po raz pierwszy w 1963 roku. Jej edycja z roku 2011 zawierała spis 59 508 gatunków (ponad 45 tysięcy gatunków zwierząt, ponad 14 tysięcy gatunków roślin oraz 18 gatunków grzybów), z których 19 265 jest zagrożonych wyginięciem[1]. Większość z nich uzyskała status zagrożonych w wyniku działalności człowieka.

Kategorie zagrożenia gatunków

Informacje gromadzone w systemie IUCN są grupowane w kategoriach określających stopień zagrożenia wyginięciem danego gatunku. Kryteria zaliczenia gatunku do danej kategorii w roku 2001 określono w dokumencie 2001 Categories & Criteria (version 3.1)[2].

oszacowanerozpoznaneEXwymarłe (extinct), oznaczane znakiem †. Kategoria dotyczy gatunków, dla których wiadomo, że wymarły wszystkie osobniki do nich należące i dotyczy skali globalnej. Gatunki wymarłe w skali regionalnej lub poszczególnych państw zalicza się do kategorii RE – regionalnie wymarłych (regionally extinct)[3].
EWwymarłe na wolności (extinct in the wild) – wymarłe w stanie dzikim – pojedyncze okazy, czy nawet populacje mogą żyć jeszcze w hodowlach i ogrodach zoologicznych.
zagrożone
wyginięciem
CRkrytycznie zagrożone (critically endangered) – najbardziej zagrożone gatunki.
ENzagrożone (endangered) – przypisuje się im wysokie ryzyko wymarcia w niedalekiej przyszłości.
VUnarażone (vulnerable) – gatunki, które mogą wymrzeć stosunkowo niedługo, choć nie tak szybko jak zagrożone.
NTbliskie zagrożenia (near threatened) – gatunki bliskie zaliczenia do poprzedniej kategorii, ale jeszcze się do niej niekwalifikujące.
LCnajmniejszej troski (least concern) – gatunki niespełniające kryteriów kwalifikujących do którejś z kategorii zagrożenia lub bliskiego zagrożenia. Należą tu gatunki pospolite, szeroko rozprzestrzenione.
niedostatecznie rozpoznaneDD (data deficient) – gatunki o nieokreślonym stopniu zagrożenia, wymagające dokładniejszych danych. IUCN odradza liberalne stosowanie tej kategorii – w przypadku braku informacji o gatunku zaleca się odniesienie kryteriów oceny zagrożenia do zajmowanych przezeń siedlisk. Do czasu ustalenia statusu gatunków tej grupy nie należy ich traktować jako niezagrożonych.
nieoszacowane według kryteriów IUCNNE (not evaluated) – gatunki niepoddane jeszcze ocenie.

W latach 1994–2001 stosowane były również kategorie (wersja 2.3):

  • LR/nt (ang. lower risk / near threatened – niższego ryzyka / bliskie zagrożenia) – odpowiednik NT
  • LR/lc (ang. lower risk / least concern – niższego ryzyka / najmniejszej troski) – odpowiednik LC
  • LR/cd (ang. lower risk / conservation dependent – niższego ryzyka / uzależniony od zabiegów ochronnych) – obecnie niestosowana.

W przypadku czerwonych list tworzonych dla gatunków występujących regionalnie lub w skali poszczególnych państw, występuje dodatkowo (przynajmniej na etapie tworzenia list) kategoria NA (not applicable), obejmująca taksony obce dla danego obszaru lub pojawiające się na nim przejściowo[3].

Statystyki IUCN

Liczby gatunków kręgowców w klasyfikacji IUCN według stanu na rok 2011[4]:

Liczba gatunkówW tym w kategorii
opisanychoszacowanychzagrożonychEXEWCRENVU
Ssaki54945494100%113420,6%762191447496
Ptaki10 02710 027100%124012,4%1324190372678
Gady9362300432%66422,1%211121234309
Płazy6771631293,2%191030,2%372495761654
Ryby32 000935229,2%201121,5%5984054761130

Zobacz też

Przypisy

  1. Numbers of threatened species by major groups of organisms (1996–2011) (format pdf) (ang.).
  2. IUCN Species Survival Commission: IUCN red list categories and criteria. Version 3.1 Second edition. 2000. [dostęp 2015-06-06].
  3. a b IUCN Species Survival Commission: GUIDELINES FOR Application of IUCN Red List criteria at regional and national levels. Version 4.0. IUCN (International Union for Conservation of Nature), 2000. [dostęp 2015-06-06].
  4. Status category summary by major taxonomic group (animals) (format pdf) (ang.).

Linki zewnętrzne