Egzemplarz obowiązkowy

Egzemplarz obowiązkowy – nałożony na wydawców obowiązek dostarczania do określonych bibliotek nieodpłatnie druków, książek oraz dokumentów dźwiękowych i audiowizualnych.

Ustawę o egzemplarzu obowiązkowym najwcześniej wprowadziła Francja, w XVI wieku[1]. W jej ślady poszły również Anglia (1610), Szwecja (1661) i Rosja (1683)[2].

Europa

Bułgaria

Biblioteka Narodowa w Sofii otrzymuje egzemplarz obowiązkowy od 1897 roku[3].

Dania

Bibliotece Królewskiej w Kopenhadze nadano przywilej egzemplarza obowiązkowego w 1697 roku[4].

Francja

W 1537 roku we Francji król Franciszek I ustanowił pierwsze na świecie prawo przekazywania egzemplarza obowiązkowego Bibliotece Królewskiej w Paryżu[2].

Niemcy

W Niemczech egzemplarz obowiązkowy otrzymuje Deutsche Nationalbibliothek[5].

Polska

Twórcą idei egzemplarza obowiązkowego w Polsce był Michał Jerzy Wandalin Mniszech, twórca pierwszej ustawy tego typu uchwalonej w 1780 roku. Na mocy tego aktu wszyscy drukarze w Koronie mieli obowiązek wysłać za darmo jeden egzemplarz każdego wydanego przez siebie tytułu do Biblioteki Rzeczypospolitej – dawnej Biblioteki Załuskich – oraz do Biblioteki Wileńskiej z terenu Litwy[2].

W trakcie zaborów obowiązek egzemplarza obowiązkowego egzekwowany był przez biblioteki państw zaborczych. Po odzyskaniu niepodległości sprawy te regulowało Prawo Prasowe z 1919 roku.

Kolejną ustawą dotyczącą egzemplarza obowiązkowego w Polsce była ustawa z dnia 18 marca 1928 roku[2].

Po II wojnie światowej przywrócono obowiązek dostarczania egzemplarzy obowiązkowych rozporządzeniem Kierownika Resortu Oświaty z 30 listopada 1944 r., a inicjatywa zainteresowania się Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego związana jest z działaniami Kazimierza Zieleniewskiego[6].

Po 1997 roku (ustawa z dnia 7 listopada 1996 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 545) oraz rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 6 marca 1997) prawo egzemplarza obowiązkowego obowiązuje wobec wydawnictw wydawanych w kraju lub za granicą przez polskie placówki. Drukarnie polskie działające na zlecenie wydawcy zagranicznego powinny przekazać po jednym egzemplarzu do Biblioteki Narodowej i Biblioteki Jagiellońskiej. Przechowują one wieczyście jeden z otrzymywanych egzemplarzy. Pozostałe biblioteki mają obowiązek przechowywania egzemplarza obowiązkowego przez co najmniej pięćdziesiąt lat[2].

Egzemplarze obowiązkowe w Polsce otrzymują[7]:

Egzemplarz obowiązkowy ogólnopolski
ZdjęcieNazwa bibliotekiData nadania prawaLiczba
egzemplarzy
Biblioteka Narodowa 001.jpgBiblioteka Narodowa4 lipca 1927[8]2
Biblioteka Jagiellońska w Krakowie (100 3493).jpgBiblioteka Jagiellońska2
Biblioteka kul.jpgBiblioteka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego1
Biblioteka Publiczna ul Koszykowa 26-28 01.jpg
Biblioteka Publiczna m.st. Warszawy1
Biblioteka Śląska w Katowicach1
Bu uni tor stycz.jpgBiblioteka Uniwersytecka w Toruniu1
Poznan 10-2013 img08 University Library.jpgBiblioteka Uniwersytecka w Poznaniu1
6 Warszawa 411.jpg
© Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, CC BY-SA 3.0
Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie1
Biblioteka UG 30-04-2007.jpgBiblioteka Główna Uniwersytetu Gdańskiego1
UMCS, biblioteka główna, nowa (29-03-2009).JPGBiblioteka Uniwersytetu im. M. Curie-Skłodowskiej w Lublinie1954[9]1
BUŁ.jpgBiblioteka Uniwersytetu Łódzkiego1
Biblioteka UO.jpgBiblioteka Główna Uniwersytetu Opolskiego1
New Wrocław University Library.jpgBiblioteka Uniwersytecka we Wrocławiu1
Książnica Podlaska.JPGKsiążnica Podlaska w Białymstoku1
Ksiaznica Pomorska w Szczecinie (1).jpgKsiążnica Pomorska im. Stanisława Staszica w Szczecinie1
Biblioteka Sejmowa 2015.JPGBiblioteka Sejmowa1
(dzienniki
urzędowe
)
Narodowy Instytut Audiowizualny ul. Wałbrzyska w Warszawie 2020.jpgFilmoteka Narodowa – Instytut Audiowizualny1
(filmy)

Wielka Brytania

Na podstawie ustawy o egzemplarzu obowiązkowym (ang. The Legal Deposit Libraries Act 2003) jeden egzemplarz każdej książki, mapy lub periodyku, wydanych na terenie Zjednoczonego Królestwa powinien być w ciągu miesiąca od dnia publikacji przekazany Bibliotece Brytyjskiej. Ponadto 5 innych bibliotek (Biblioteka Bodlejańska, Biblioteka Uniwersytetu Cambridge, Narodowa Biblioteka Walijska, Narodowa Biblioteka Szkocka oraz Biblioteka Trinity College w Dublinie) ma prawo do otrzymywania egzemplarzy obowiązkowych na żądanie wyrażone w ciągu roku od daty publikacji (żądania takie są wyrażane w sposób skoordynowany przez zajmującą się tym agencję – Agency for the Legal Deposit Libraries. Poprawka z roku 2013 rozciąga te uprawnienia na utwory wydane w formie innej niż drukowana: stron internetowych, blogów oraz płyt.

Ameryka Południowa

Brazylia

Biblioteka Narodowa w Rio de Janeiro od 1907 roku otrzymuje portugalski egzemplarz obowiązkowy[10].

Przypisy

  1. O książce : mała encyklopedia dla nastolatków. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1987, s. 110. ISBN 83-04-01898-5.
  2. a b c d e Magdalena Gomułka. Egzemplarz obowiązkowy na przestrzeni wieków. „Biuletyn EBIB”. nr 2 (138), 2013. ISSN 1507-7187 (pol.). 
  3. EWOK ↓, s. 354.
  4. EWOK ↓, s. 489.
  5. EWOK ↓, s. 516.
  6. A. Albiniak, E. s. M. Albiniak CSDP, Początki egzemplarza obowiązkowego druków w realiach pierwszych miesięcy funkcjonowania Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego w 1944 roku, "Roczniki Biblioteczne" 65: 2021, s. 145-161; https://wuwr.pl/rbibl/article/view/13649/12369
  7. Wykaz bibliotek uprawnionych do otrzymywania bibliotecznych egzemplarzy obowiązkowych
  8. EWOK ↓, s. 192.
  9. EWOK ↓, s. 278.
  10. EWOK ↓, s. 42.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

  • Rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 24 maja 1999 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie wykazu bibliotek uprawnionych do otrzymywania egzemplarzy obowiązkowych poszczególnych rodzajów publikacji oraz zasad i trybu i ich przekazywania (Dz.U. z 1999 r. nr 50, poz. 513).
  • Rozporządzenie Ministra Kultury i Sztuki z dnia 6 marca 1997 r. w sprawie wykazu bibliotek uprawnionych do otrzymywania egzemplarzy obowiązkowych poszczególnych rodzajów publikacji oraz zasad i trybu ich przekazywania (Dz.U. z 1997 r. nr 29, poz. 161).
  • Ustawa z dnia 7 listopada 1996 r. o obowiązkowych egzemplarzach bibliotecznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 545).

Media użyte na tej stronie

BUŁ.jpg
Autor: HuBar, Licencja: CC BY-SA 2.5
Biblioteka Uniwersytetu Łódzkiego
UMCS, biblioteka główna, nowa (29-03-2009).JPG
Autor:
This file was created and uploaded by User:Szater
Ten plik został stworzony i dodany przez Wikipedystę:Szater
Szater
Commons-logo-en.svg Wikimedia Commons
Wikipedia-logo-pl.png Polska Wikipedia
, Licencja: CC BY-SA 3.0
UMCS w Lublinie, nowa część biblioteki głównej
Biblioteca nacional rio janeiro.jpg
Autor: Halleypo, Licencja: CC BY-SA 3.0
Biblioteca Nacional na Avenida Rio Branco 219, Rio de Janeiro.
Biblioteka Jagiellońska w Krakowie (100 3493).jpg
Autor: Rymarek, Licencja: CC BY 2.5
Biblioteka Jagiellońska w Krakowie
Biblioteka UO.jpg
Autor: BibUO, Licencja: CC BY-SA 4.0
Biblioteka Uniwersytetu Opolskiego
New Wrocław University Library.jpg
Autor: Evidamii019, Licencja: CC BY-SA 4.0
Fasada nowej biblioteki uniwersyteckiej od strony Odry
Książnica Podlaska.JPG
Autor: Nefmm, Licencja: CC BY-SA 3.0
Budynek Książnicy Podlaskiej w Białymstoku przy ul. Kilińskiego 16, dawna loża masońska
Det Kongelige Bibliotek 6.jpg

The old building of the Danish Royal Library on Slotsholmen in Copenhagen, viewed from the North-West.

Taken by user:Thue in the sommer of 2005.
Biblioteka Narodowa 001.jpg
National Library of Poland
Biblioteka Sejmowa 2015.JPG
Autor: Adrian Grycuk, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Biblioteka Sejmowa w Warszawie
Biblioteka UG 30-04-2007.jpg
Autor: Zero, Licencja: CC BY 2.5
Biblioteka Uniwersytetu Gdańskiego w Gdańsku Oliwie, ul. Wita Stwosza 53. The Library of the University of Gdansk in Gdansk Oliwa
Biblioteka Publiczna ul Koszykowa 26-28 01.jpg
Biblioteka Publiczna m. st. Warszawy, Koszykowa 26/28
Biblioteka kul.jpg
Autor: Krzysiek dbk, Licencja: CC BY 3.0
Biblioteka Uniwersytecka Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Pawła II
Narodowy Instytut Audiowizualny ul. Wałbrzyska w Warszawie 2020.jpg
Autor: Adrian Grycuk, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Narodowy Instytut Audiowizualny przy ul. Wałbrzyskiej w Warszawie
Ksiaznica Pomorska w Szczecinie (1).jpg
Autor: Kapitel, Licencja: CC0
Gmach Książnicy Pomorskiej w Szczecinie
6 Warszawa 411.jpg
© Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, CC BY-SA 3.0
University Library in Warsaw
Poznan 10-2013 img08 University Library.jpg
Autor: A.Savin (WikiCommons), Licencja: CC BY-SA 3.0
Building of the University Library in Poznań, Greater Poland
Bu uni tor stycz.jpg
Autor: Domek31, Licencja: CC BY-SA 3.0
Biblioteka Uniwersytecka w Toruniu