Gubernia mińska

Gubernia mińska
Ми́нская губе́рния
Gubernia
Herb
Herb
Państwo Imperium Rosyjskie
SiedzibaMińsk
Powierzchnia91 213 km²
Populacja (1903)
• liczba ludności

2 539 100
• gęstość27,84 os./km²
Szczegółowy podział administracyjny
Liczba powiatów9
Położenie na mapie
Położenie na mapie
Portal Rosja
Mappa generalna gubernii mińskiey, Petersburg 1821
Gubernia mińska 1821 na tle ziem zaboru rosyjskiego

Gubernia mińska (ros. Ми́нская губе́рния, Minskaja gubiernija) – jedna z guberni Imperium Rosyjskiego utworzona na ziemiach zabranych I Rzeczypospolitej po II rozbiorze Polski w 1793. Istniała do 1917.

W 1903 powierzchnia guberni wynosiła 91 213 km², a ludność 2 539 100 mieszkańców. Od 1819 roku gubernia mińska pozostawała pod naczelnym zarządem administracyjnym wielkiego księcia Konstantego[1].

Administracja i samorząd

W 1885 składała się z następujących powiatów:

Na terenie guberni, podobnie jak na innych terenach ziem zabranych, władze rosyjskie szczególnie długo opóźniały utworzenie samorządu terytorialnego, tzw. ziemstw. Wynikało to z obawy przed zdominowaniem ich przez miejscową ludność nierosyjską, szczególnie Polaków. Podczas gdy w innych częściach Imperium Rosyjskiego ziemstwa tworzone były już w drugiej połowie XIX wieku, w guberni mińskiej ich namiastka powstała dopiero 2 kwietnia 1903 roku. Członkowie ziemstw byli jednak wyznaczani przez administrację carską i mieli skrajnie ograniczone kompetencje. Samorząd w guberni uległ wzmocnieniu 14 marca 1911 roku, gdy ta została objęta ukazem carskim o wprowadzeniu ziemstw z 12 czerwca 1890 roku. Była to jednak jego zmodyfikowana wersja, gwarantująca dominującą pozycję Rosjan[2].

Oświata

Według spisu z 1897 roku, w guberni umiejętność czytania i pisania posiadało 24% ludności powyżej 9 roku życia[3]. 23 kwietnia 1913 roku miński gubernator Aleksiej Girs wydał tajne rozporządzenie, zalecające, by dzieci mówiące w języku białoruskim uczyć religii tylko w języku rosyjskim[4].

W wyniku rewolucji lutowej nastąpiła legalizacja polskiej oświaty na ziemiach zabranych. W roku szkolnym 1917/1918 w guberni mińskiej powstały 243 polskie szkoły, w tym średnie w Kojdanowie i Nieświeżu. Według oficjalnych danych uczyło się w nich 11 199 dzieci, czyli prawie 1/4 wszystkich uczniów na terenie tej guberni. Poza Mińskiem polskie szkolnictwo szczególnie rozwinęło się w powiatach: ihumeńskim, słuckim i borysowskim[5].

Demografia

Lachowiccy muzycy, powiat słucki guberni mińskiej, rok 1913

Według rosyjskiego spisu ludnościowego z 1897 roku Gubernie zamieszkiwało 2 147 621 osób, podział etniczny populacji przedstawiał się następująco[6]:

  • Rosjanie (w spisie jako Rosjan określano także Ukraińców i Białorusinów) – 1 727 159 (80,4%) w tym:
    • Białorusini 1 633 091 (76%)
  • Żydzi – 343 466 (15,9%)
  • Polacy – 64 617 (2,9%)
  • Inni – 12 379 (0,8%)

Natomiast podział wyznaniowy tejże guberni, na podstawie tegoż samego spisu, wyglądał następująco[7]:

  • prawosławni – 1 558 264 (72,5%)
  • wyznawcy judaizmu – 345 015 (16%)
  • katolicy – 217 959 (10,1%)[8]
  • starowiercy – 15 860 (0,73%)
  • luteranie – 5552 (0,25%)
  • muzułmanie – 4619 (0,21%)
  • pozostali – 352 (0,01%)
  • łącznie – 2 147 621

Największe miasta

Lista największych miast na podstawie danych z carskiego spisu powszechnego z 1897 roku, przynależność administracyjna przed rozbiorami Polski oraz przynależność państwowa w międzywojniu i współcześnie:

Mińsk, ok. 1903
miastopopulacjawojewództwo
(1771)
19302016
1.Mińsk90 912POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskieBiałoruś
2.Bobrujsk34 336POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskieBiałoruś
3.Pińsk28 368Coat of Arms of Bieraście Voivodeship.svg brzeskolitewskieII RzeczpospolitaBiałoruś
4.Borysów15 063POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskieBiałoruś
5.Słuck14 349POL województwo nowogródzkie IRP COA.svg nowogródzkieBiałoruś
6.Rzeczyca9 280POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskieBiałoruś
7.Nieśwież8 459POL województwo nowogródzkie IRP COA.svg nowogródzkieII RzeczpospolitaBiałoruś
8.Mozyrz8 076POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskieBiałoruś
9.Nowogródek7 887POL województwo nowogródzkie IRP COA.svg nowogródzkieII RzeczpospolitaBiałoruś
10.Ihumeń4 573POL województwo mińskie IRP COA.svg mińskieBiałoruś

Przypisy

  1. Wacław Tokarz, Wojna polsko-rosyjska 1830 i 1831, Warszawa 1993, s. 55–56.
  2. W walce o prymat w kraju. Samorząd lokalny. W: Między nadzieją... s. 165–166.
  3. Rozdział I. Białoruś i jej mieszkańcy w XIX i na początku XX wieku. W: Białoruska Republika Ludowa... s. 48.
  4. Życie społeczno-kulturalne. Oświata. W: Między nadzieją... s. 33.
  5. Życie społeczno-kulturalne. Oświata. W: Między nadzieją... s. 46.
  6. Demoscope Weekly – Annex. Statistical indicators reference.
  7. Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей
  8. Przy zestawieniu liczby katolików z liczbą respondentów określających się jako posługujących się językiem polskim należy się zastanowić na ile spis z roku 1897 oddał rzeczywisty stosunek narodowościowy w guberni mińskiej. Por. spis narodowościowy przeprowadzony w czasie okupacji niemieckiej (1916) na tym terytorium.

Bibliografia

  • Dariusz Tarasiuk: Między nadzieją a niepokojem. Działalność społeczno-kulturalna i polityczna Polaków na wschodniej Białorusi w latach 1905–1918. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 211. ISBN 978-83-227-2629-7.
  • Dorota Michaluk: Białoruska Republika Ludowa 1918–1920. U podstaw białoruskiej państwowości. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2010, s. 597. ISBN 978-83-231-2484-9.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Coat of Arms of Minsk Governorate.png
Coat of Arms of Minsk Governorate, Russian Empire
Flag of Poland (1928–1980).svg
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Coat of Arms of Russian Empire.svg
Central element of the Russian imperial coat of arms.
Rzeczpospolita Rozbiory 4a.png
Autor: Original author was Halibutt, translation by Alokasta, Licencja: CC BY-SA 3.0
Mapa rozbiorów Polski
Coat of Arms of Bieraście Voivodeship.svg
Coat of Arms of Bieraście Voivodeship
Minsk Governorate in 1821.png
Autor: Mathiasrex, Maciej Szczepańczyk, based on layers of user:Poznaniak, Licencja: CC BY-SA 4.0
Minsk Governorate in 1821
Lachowiccy muzycy.jpg
Lachowiccy muzycy, powiat słucki guberni mińskiej Imperium Rosyjskiego (zabór rosyjski), 1913 rok
1913 - Minsk governorate.png
Autor: Homoatrox, Licencja: CC0
Map of the Minsk governorate of the Russian empire as of 1913.
Rzeczpospolitapodrozb.png
Autor: Killroyus, Licencja: CC BY-SA 4.0
Zasięg Rzeczypospolitej przed rozbiorami i państwa polskie istniejące po nich.
Minsk M. Epstein.jpg
Соборная площадь