Język bengalski

বাংলা ভাষা
ObszarIndie, Bangladesz i inne
Liczba mówiącychokoło 181 milionów jako pierwszy język[1]
Pismo/alfabetbengalskie
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowyBangladesz, Indie (Bengal Zachodni, Tripura)
Organ regulującyBangla Academy
Ethnologue1 narodowy
Kody języka
Kod ISO 639-1bn
Kod ISO 639-2ben
Kod ISO 639-3ben
IETFbn
Glottologbeng1280
Ethnologueben
GOST 7.75–97бен 100
WALSben
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku bengalskim
Słownik języka bengalskiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.
Zasięg geograficzny języka bengalskiego.
Zasięg języka bengalskiego na terenie Bangladeszu.
Spółgłoski alfabetu bengalskiego

Język bengalski (bengalski: বাংলা trl.: bāṃlā /baŋla/[2], ang. Bengali) – język z grupy indoaryjskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się jako językiem ojczystym ponad 180 mln osób, głównie w Bangladeszu (120 mln) i Indiach (60 mln)[1]. Jest on jednocześnie językiem urzędowym w tych dwóch państwach (w Indiach w stanach Bengal Zachodni i Tripura). Liczba osób używających bengalskiego jako drugiego języka wynosi około 70 mln[1].

Do jego zapisu używa się pisma bengalskiego.

Odmiany lokalne

Poza standardowym bengalskim używa się kilku odmian tego języka:

  • dialektu চাটগাঁইয়া বুলি Chaţgãia buli (ang. Chittagonian) – ok. 14 mln, używanego w południowo-wschodnim Bangladeszu, traktowanego niekiedy jako odrębny język[3];
  • sylheti w północno-wschodnim Bangladeszu (ok. 5 mln);
  • czakma w okolicach miasta Ćottogram (250 tys.).

Gramatyka

Zaimki osobowe

Bengalski system zaimków osobowych jest bardzo skomplikowany, obejmuje różne ich warianty w zależności od stopnia zażyłości, statusu rozmówcy, fizycznej lokalizacji itp. Poniższa tabelka przedstawia zaimki osobowe w mianowniku.

Zaimki osobowe (w mianowniku)
OsobaBliskośćStopień uprzejmościLiczba poj.Liczba mnoga
1আমি ami (ja)আমরা amra (my)
2intymneতুই tui (ty)তরা tora (wy)
poufałeতুমি tumi (ty)তোমরা tomra (wy)
uprzejmeআপনি apni (pan/pani)আপনারা apnara (pan/pani/państwo)
3bliżejpoufałee (on/ona)এরা era (oni/one)
uprzejmeইনি ini (on/ona)এঁরা ẽra (oni/one)
dalejpoufałeo (on/ona)ওরা ora (oni/one)
uprzejmeউনি uni (on/ona)ওঁরা őra (oni/one)
gdzie indziejpoufałeসে she (on/ona)তারা tara (oni/one)
uprzejmeতিনি tini (on/ona)তাঁরা tãra (oni/one)

Rzeczownik

Rzeczowniki bengalskie zachowały częściowo fleksję, odziedziczoną z sanskrytu. Istnieją cztery przypadki gramatyczne:

Liczba pojedyncza
OżywioneNieożywione
Mianownikছাত্রটা
chhatro-ţa
student
জুতাটা
juta-ţa
but
Biernikছাত্রটাকে
chhatro-ţa-ke
studenta
জুতাটা
juta-ţa
but
Dopełniaczছাত্রটা
chhatro-ţa-r
studenta
জুতাটা
juta-ţa-r
buta
Miejscownikজুতাটায়
juta-ţa-(t)e
o/w bucie
Liczba mnoga
OżywioneNieożywione
Mianownikছাত্ররা
chhatro-ra
studenci
জুতাগুলা
juta-gula
buty
Biernikছাত্রদের(কে)
chhatro-der(ke)
studentów
জুতাগুলা
juta-gula
buty
Dopełniaczছাত্রদের
chhatro-der
studentów
জুতাগুলা
juta-gula-r
butów
Miejscownikজুতাগুলাতে
juta-gula-te
o/w butach

Postpozycje

Polskim przyimkom odpowiadają w języku bengalskim tzw. postpozycje („poimki”) stojące po rzeczowniku w określonym przypadku:

Postpozycje wymagające dopełniacza
  • oi pare 'przez': nodi-r oi pare 'przez rzekę'
  • kachhe 'obok': janala-r kachhe 'obok okna'
  • jonno 'dla': shikkhôk-er jonno 'dla nauczyciela'
  • shôngge 'z': am-ar shôngge 'ze mną'
  • shômmondhe 'o': itihash-er shômmondhe 'o historii'
  • shathe 'z': ma-er shathe 'z matką'
  • shamne 'przed': gaŗi-r shamne 'przed samochodem'
Postpozycje wymagające biernika
  • kore 'za pomocą': ţêksi kore 'taksówką'
  • theke 'z' (miejsca): Bangladesh theke 'z Bangladeszu'
  • porjonto 'aż do': dôshţa porjonto 'do dziesiątej'
Postpozycje wymagające miejscownika
  • bina 'bez': bina onumoti-te 'bez pozwolenia' (wyjątkowo jest to prepozycja)

Czasownik

Język bengalski ma dziesięć czasów gramatycznych.

Czasownik12 (intymne)2 (poufałe)3 (poufałe)2/3 (uprzejme)
Czas teraźniejszy
bôlaami bolitui bolishtumi bôloshe bôleapni bôlen
বলাআমি বলিতুই বলিসতুমি বলোসে বলেআপনি বলেন
kholaami khulitui khulishtumi kholoshe kholeapni kholen
খোলাআমি খুলিতুই খুলিসতুমি খোলোসে খোলেআপনি খোলেন
khêlaami khelitui khelishtumi khêloshe khêleapni khêlen
খেলাআমি খেলিতুই খেলিসতুমি খেলোসে খেলেআপনি খেলেন
chenaami chinitui chinishtumi chenoshe cheneapni chenen
চেনাআমি চিনিতুই চিনিসতুমি চেনোসে চেনেআপনি চেনেন
janaami janitui janishtumi janoshe janeapni janen
জানাআমি জানিতুই জানিসতুমি জানোসে জানেআপনি জানেন
hôoaami hoitui hoshtumi hôoshe hôeapni hôn
হওয়াআমি হইতুই হোসতুমি হওসে হয়আপনি হন
dhoaami dhuitui dhushtumi dhooshe dhoeapni dhon
ধোয়াআমি ধুইতুই ধুসতুমি ধোওসে ধোয়আপনি ধোন
khaoaami khaitui khashtumi khaoshe khaeapni khan
খাওয়াআমি খাইতুই খাসতুমি খাওসে খায়আপনি খান
deoaami diitui dishtumi daoshe dêeapni dên
দেওয়াআমি দিইতুই দিসতুমি দাওসে দেয়আপনি দেন
Czasownik12 (intymne)2 (poufałe)3 (poufałe)2/3 (uprzejme)
Czas przeszły dokonany
bôlaami bollamtui bollitumi bolleshe bolloapni bollen
বলাআমি বললামতুই বললিতুমি বললেসে বললোআপনি বললেন
kholaami khullamtui khullitumi khulleshe khulloapni khullen
খোলাআমি খুললামতুই খুললিতুমি খুললেসে খুললোআপনি খুললেন
khêlaami khellamtui khellitumi khelleshe khelloapni khellen
খেলেআমি খেললামতুই খেললিতুমি খেললেসে খেললোআপনি খেললেন
chenaami chinlamtui chinlitumi chinleshe chinloapni chinlen
চেনাআমি চিনলামতুই চিনলিতুমি চিনলেসে চিনলোআপনি চিনলেন
janaami janlamtui janlitumi janleshe janloapni janlen
জানাআমি জানলামতুই জানলিতুমি জানলেসে জানলেআপনি জানলেন
hôoaami holamtui holitumi holeshe holoapni holen
হওয়াআমি হলামতুই হলিতুমি হলেসে হলআপনি হলেন
dhoaami dhulamtui dhulitumi dhuleshe dhuloapni dhulen
ধোওয়াআমি ধুলামতুই ধুলিতুমি ধুলেসে ধুলোআপনি ধুলেন
khaoaami khelamtui khelitumi kheleshe kheloapni khelen
খাওয়াআমি খেলামতুই খেলিতুমি খেলেসে খেলোআপনি খেলেন
dêoaami dilamtui dilitumi dileshe diloapni dilen
দেওয়াআমি দিলামতুই দিলিতুমি দিলেসে দিলোআপনি দিলেন
Czasownik12 (intymne)2 (poufałe)3 (poufałe)2/3 (uprzejme)
Czas przeszły dokonany
bôlaami boltamtui boltishtumi bolteshe boltoapni bolten
kholaami khultamtui khultishtumi khulteshe khultoapni khulten
khêlaami kheltamtui kheltishtumi khelteshe kheltoapni khelten
chenaami chintamtui chintishtumi chinteshe chintoapni chinten
janaami jantamtui jantishtumi janteshe jantoapni janten
hôoaami hotamtui hotishtumi hoteshe hotoapni hoten
dhoaami dhutamtui dhutishtumi dhuteshe dhutoapni dhuten
khaoaami khetamtui khetishtumi kheteshe khetoapni kheten
dêoaami ditamtui ditishtumi diteshe ditoapni diten
Czasownik12 (intymne)2 (poufałe)3 (poufałe)2/3 (uprzejme)
Czas przyszły
bôlaami bolbotui bolbitumi bolbeshe bolbeapni bolben
kholaami khulbotui khulbitumi khulbeshe khulbeapni khulben
khêlaami khelbotui khelbitumi khelbeshe khelbeapni khelben
chenaami chinbotui chinbitumi chinbeshe chinbeapni chinben
janaami janbotui janbitumi janbeshe janbeapni janben
hôoaami hôbotui hobitumi hôbeshe hôbeapni hôben
dhoaami dhubotui dhubitumi dhubeshe dhubeapni dhuben
khaoaami khabotui khabitumi khabeshe khabeapni khaben
dêoaami debotui dibitumi debeshe debeapni deben

Zobacz też

Przypisy

  1. a b c Ethnologue report for language code: ben
  2. Richard Ishida: Bengali character notes. [dostęp 2011-09-03].
  3. Chittagonian [cit]. ISO 639-3.

Bibliografia

  • Elżbieta Walter: Gramatyka języka bengalskiego, Wydawnictwo Akademickie DIALOG, Warszawa 2008, ​ISBN 978-83-61203-06-3
  • Bimal Maity, Bengali Phrasebook, wyd. 1st ed, Hawthorn, Vic, Australia: Lonely Planet Publications, 1996, ISBN 0-86442-312-8, OCLC 34929091.
  • Bidhu Bhusan Das Gupta: Learn Bengali Yourself Das Gupta Prakashan, Calcutta 1985

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Languages of Bangladesh map.svg
Autor: MapMaster, Licencja: CC BY 3.0
A map of the languages spoken in Bangladesh, in English.
Bengali alphabets.svg
Autor: Jayantanth, Licencja: CC BY 3.0
Bengali alphabets
Bengalispeaking region.png
This file shows the region (highlighted in red) where Bengali is chiefly spoken. Dark red = Bangladesh
Bn-বাংলা.oga
(c) Rahulghose, CC BY 3.0
Self (Rahulghose) recorded, edited with audacity. Pronunciation of the word "Bangla".