Język duński

dansk
ObszarDania, Niemcy, Wyspy Owcze, Grenlandia i inne
Liczba mówiących6 milionów
Pismo/alfabetłacińskie
Klasyfikacja genetyczna
  • Języki indoeuropejskie
  • Języki germańskie
  • Języki północnogermańskie
  • Język duński
Status oficjalny
język urzędowyDania, Wyspy Owcze, jeden z urzędowych w Unii Europejskiej
Organ regulującyDansk Sprognævn
Ethnologue1 narodowy
Kody języka
ISO 639-1da
ISO 639-2dan
Kod ISO 639-3dan
IETFda
Glottologdani1284, dani1285
Ethnologuedan
GOST 7.75–97дат 178
WALSdsh
SILDNS
Występowanie
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku duńskim
Słownik języka duńskiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język duński (duń. dansk, det danske sprog) – język z grupy skandynawskiej języków germańskich. Posługuje się nim około 5,2 mln mówiących, głównie w Danii i Szlezwiku-Holsztynie w północnych Niemczech (ok. 50 tys. osób). Duński w charakterze języka urzędowego używany jest w Danii a także na Wyspach Owczych. W Islandii, która aż do 1944 r. była posiadłością Danii, duński jest nauczany jako jeden z głównych języków obcych, obok angielskiego, norweskiego i szwedzkiego.

Historia

Najstarsze zapisy runiczne pochodzą z V w., natomiast zabytki języka duńskiego w alfabecie łacińskim pochodzą z końca XIII w. (ustawy Skanske Lov i Jyske Lov). Można wyróżnić 3 główne dialekty: jutlandzki, zelandzki i fioński, przy czym standardowy język duński tzw. rigsmål powstał w XVII w. na bazie dialektu zelandzkiego.

Gramatyka

Gramatyka duńska jest zbliżona do gramatyki pozostałych kontynentalnych języków skandynawskich, tj. szwedzkiego i norweskiego, z którymi wspólnie ewoluowała. Mniejsze, choć wciąż wyraźnie zauważalne, jest podobieństwo do języków skandynawskich wyspiarskich (tj. islandzkiego i farerskiego), które zachowały więcej z języka staronordyckiego. Równie widoczne jest wyraźne pokrewieństwo z pozostałymi językami germańskimi, w tym angielskim i niemieckim.

Gramatyka duńska charakteryzuje się dużą prostotą, szczególnie widoczną przy porównaniu z formami staronordyckimi. Niemal całkowicie zanikła deklinacja i większość form koniugacyjnych.

Ortografia

Litery alfabetu duńskiego na klawiaturze komputera

Charakterystyczne dla języka duńskiego litery to Æ/æ, Ø/ø oraz Å/å (ta ostatnia zapisywana przed reformą ortografii z roku 1948 jako Aa/aa; taka pisownia pozostała w przypadku niektórych nazwisk i nazw miast, np. Aalborg). Wyrazy zaczynające się na te litery znajdują się na końcu słowników i książek telefonicznych.

Przed wspomnianą reformą ortografii rzeczowniki zapisywano dużą literą, podobnie jak dziś w języku niemieckim.

Odmiany

Występowanie jednego, dwóch oraz trzech rodzajów gramatycznych w duńskich dialektach. W Zelandii zaszło przejście od systemu trzyrodzajowego do dwurodzajowego. W dialektach znajdujących się na zachód od czerwonej linii rodzajnik określony występuje przed słowem określanym, podobnie jak w języku angielskim czy niemieckim, na wschód od tej linii przyłączany jest do końcówki danego słowa

Duński język standardowy (duń. rigsdansk lub rigsmål) oparty jest na dialekcie miejskim Kopenhagi oraz jej okolic. W odróżnieniu od języka szwedzkiego oraz norweskiego, nie ma alternatywnych, regionalnych standardów językowych, dialekty obiegowe cechują się zaś niskim poważaniem społecznym. Ponad 20% użytkowników języka duńskiego mieszka w strefie stołecznej, tu mieści się także ogromna większość instytucji rządowych i większych przedsiębiorstw, działa tu także telewizja państwowa, wychodzą większe gazety, dzięki czemu dialekt miejski Kopenhagi oraz oparty na nim język literacki ma w społeczeństwie najwyższy prestiż.

Wyróżnia się trzy główne grupy dialektów języka duńskiego:

  • wschodnioduńskie (østdansk): dialekt Bornholmu;
  • duńskie wyspiarskie (ødansk): dialekty Zelandii, Fionii, Lollandii, Falster oraz wyspy Møn
  • jutlandzkie (jysk), dzielone następnie na wschodnio-, południowo-, zachodnio- i północnojutlandzkie.

Z historycznego punktu widzenia do dialektów wschodnioduńskich zalicza się także dialekty południowe języka szwedzkiego. Wynika to z faktu, że aż do 1658 r. obszary Skanii, Blekinge oraz Hallandu należały do Danii i były zamieszkane przez ludność duńską. Później natomiast obszary te zostały zajęte przez Szwecję i obecnie znajdują się na terenie tego państwa.

Zobacz też

  • literatura duńska
  • Duńczycy
  • alfabet duński
  • stød

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Idioma danés.PNG
Autor: Fobos92, Licencja: CC BY-SA 3.0
   regions where Danish is the language of the majority
   regions where Danish is the language of a significant minority
Denmark-gender.png
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Commons-logo.svg
The Wikimedia Commons logo, SVG version.
Wikipedia-logo.svg
Autor: Version 1 by Nohat (concept by Paullusmagnus); Wikimedia., Licencja: CC BY-SA 3.0
New Wikipedia’s logo. See also File:Wikipedia wordmark.svg for the wordmark, and File:Wikipedia-logo-v2-wordmark.svg for the logo+wordmark.
Information icon4.svg
An i icon for templates and the like
WiktionaryPl nodesc.svg
(c) Wikimedia Foundation, CC BY-SA 3.0

The logo for the Polish language Wiktionary without "Wolny, wielojęzyczny Wikisłownik" ("Free, multilingual, Wiktionary")

.
Skandynawska klawiatura ubt.JPG
Autor: © 2009 by Tomasz Sienicki [user: tsca, mail: tomasz.sienicki at gmail.com], Licencja: CC BY 3.0
komputerowa klawiatura ze skandynawskimi znakami