Język perski

زبان فارسی
ObszarIran, Afganistan, Bahrajn, Tadżykistan i inne
Liczba mówiących62 miliony
Pismo/alfabetalfabet perski
Klasyfikacja genetyczna
Status oficjalny
język urzędowy Iran
 Afganistan (jako język dari)
 Tadżykistan (jako język tadżycki)
Organ regulującyAkademia Języka i Literatury Perskiej
UNESCO1 bezpieczny
Kody języka
Kod ISO 639-1fa
Kod ISO 639-2per/fas
Kod ISO 639-3fas
IETFfa
Glottologfars1254
Ethnologuefas
GOST 7.75–97пер 535
SILPRS
Występowanie
Ilustracja
W Wikipedii
Zobacz też: język, języki świata
Wikipedia w języku perskim
Słownik języka perskiego
w Wikisłowniku
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Język perski, nowoperski (pers. فارسی fārsī) – język z grupy irańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 50 mln mówiących, zamieszkujących głównie Iran (40 mln), Afganistan (7 mln), Tadżykistan (6 mln) i Irak (200 tys.). Jest on jednocześnie lingua franca dla blisko 80 mln mieszkańców Bliskiego Wschodu[1][2][3][4] (po języku arabskim[5]).

Do najważniejszych odmian języka perskiego, klasyfikowanych także jako odrębne języki, zalicza się: gilani, mazandarani, luri, bahtiari (Iran), hazaragi i aimak (Afganistan) oraz gurani (Irak). Natomiast tadżycki, również klasyfikowany jako odmiana perskiego lub odrębny język, uznany został za oficjalny język Tadżykistanu.

Język perski jako język urzędowy Iranu funkcjonuje pod nazwą farsi („język perski”), a jako język urzędowy Afganistanu (obok języka paszto) – dari („język dworski”) lub kabuli („język kabulski”). Kwestią dyskusyjną dla wielu językoznawców pozostaje status dari – czy jest to dialekt perskiego, czy też osobny, bardzo bliski perskiemu, język.

Rozwój języka perskiego można podzielić na trzy epoki:

Nie można jednak przedstawić tego rozwoju w postaci prostej. Jest to raczej linia łamana, ponieważ ani średnioperski nie jest bezpośrednim kontynuantem staroperskiego, ani nowoperski nie kontynuuje w pełni średnioperskiego. Sytuacja ta jest wynikiem skomplikowanych zjawisk społeczno-kulturowo-politycznych.

Alfabet

بپچ
ژ
کگ

Fonetyka

Irański perski ma sześć samogłosek i dwadzieścia trzy spółgłoski.

Samogłoski

Diagram perskich samogłosek

Samogłoski wykazują duże zróżnicowanie między dialektami. Język staroperski miał fonemiczny iloczas, ale w języku współczesnym różnice długości przeszły w różnice jakości. Nie ma tonów, a akcent dynamiczny pada z reguły na ostatnią sylabę.

Spółgłoski

 WargoweZęboweZadziąsłoweMiękkopodniebienneKrtaniowe
Zwarte bezdźwięczne
Zwarte dźwięczne 
Szczelinowe bezdźwięczne
Szczelinowe dźwięczne 
Nosowe   
Półotwarte 
l, r
  

Morfologia

Czasowniki perskie odmieniają się względem czasu, osoby i liczby. Czasy przeszłe i imiesłów czasu przeszłego tworzy się od tematu czasu przeszłego, natomiast od tematu czasu teraźniejszego czas teraźniejszy trybu oznajmującego oraz łączny, tryb rozkazujący oraz życzący, a także imiesłów czasu teraźniejszego. Temat czasu przeszłego uzyskuje się poprzez odjęcie zrostka bezokolicznika -an, np.: goftan > goft. Określenie tematu czasu teraźniejszego jest bardziej złożone. W przypadku czasowników regularnych – tj. zakończonych na -id(an) – będzie to temat czasu przeszłego po odjęciu -id, np.: porsidan 'pytać' > pors-. Czasowniki regularne stanowią jednak nieliczną grupę.

Zobacz też

Przypisy

  1. Persian Studies, University of Cambridge, Faculty of Asian and Middle Eastern Studies [dostęp 2015-09-22] [zarchiwizowane z adresu 2015-09-06] (ang.).
  2. M. Ismail Marcinkowski: Preface. W: Bertold Spuler: Persian Historiography & Geography. Pustaka Nasional Pte Ltd., 2003, s. xi, seria: Contemporary Islamic scholars series. ISBN 9971-77-488-7. (ang.)
  3. Nadia von Maltzahn: The Syria-Iran Axis: Cultural Diplomacy and International Relations in the Middle East. I.B.Tauris, 2015, s. 156. ISBN 978-1-78453-169-0. (ang.)
  4. Prehistory to 1200. W: Andrea L. Stanton, Edward Ramsamy, Seybolt Peter J., Carolyn M. Elliott: Cultural Sociology of the Middle East, Asia, and Africa: An Encyclopedia. SAGE Publications, 2012, s. 39. (ang.)
  5. Lars Johanson: Written language intertwining. W: Peter Bakker, Yaron Matras: Contact Languages: A Comprehensive Guide. Berlin: Walter de Gruyter, 2013, s. 283, seria: Language Contact and Bilingualism [LCB] (tom 6). ISBN 978-1-61451-371-1. (ang.)

Bibliografia

  • A. K. S. Lambton, Persian Grammar, Cambridge University Press 2000. (ang.)
  • B. Składanek, Wprowadzenie do gramatyki języka perskiego, Dialog 1997

Media użyte na tej stronie

Flag of the Taliban.svg
"According to information supplied by Abu Mujahid of the Taliban about the national flag, the ratio is 1:2 and the Arabic writing on it is black not green. This source said that the one in black is the official flag, and that it was introduced two days before the date in Smith 1997k [Whitney Smith, New flags: Islamic Emirate of Afghanistan, The Flag Bulletin XXXVI-5 = 177, 1997], i.e. on October 25, 1997. It was shown at the Taliban's New York Office website." (Jaume Ollé, October 1997 - April 1998)

On the question whether the Taliban flew a white flag with the shahada inscribed in green (as claimed by Smith 1997):

  • "This flag [i.e. the one with green writing] was used to illustrate November 2001 articles on Afghanistan in the news magazine Der Spiegel. I wrote an e-mail to them pointing to the error; as an answer they told me, that (my translation) 'from our documentation we can tell, that both versions (with green or black inscription) have been used. However, it is true, that the black inscription seems to be used more frequently now'." (Marcus Schmöger, 18 November 2001).
Farsi vowel chart.svg
Autor: praca pochodna przez Moxfyre, Licencja: CC-BY-SA-3.0
SVG version, using Bitstream Vera fonts, of the IPA vowel chart for Persian.
Flag of Taliban.svg
"According to information supplied by Abu Mujahid of the Taliban about the national flag, the ratio is 1:2 and the Arabic writing on it is black not green. This source said that the one in black is the official flag, and that it was introduced two days before the date in Smith 1997k [Whitney Smith, New flags: Islamic Emirate of Afghanistan, The Flag Bulletin XXXVI-5 = 177, 1997], i.e. on October 25, 1997. It was shown at the Taliban's New York Office website." (Jaume Ollé, October 1997 - April 1998)

On the question whether the Taliban flew a white flag with the shahada inscribed in green (as claimed by Smith 1997):

  • "This flag [i.e. the one with green writing] was used to illustrate November 2001 articles on Afghanistan in the news magazine Der Spiegel. I wrote an e-mail to them pointing to the error; as an answer they told me, that (my translation) 'from our documentation we can tell, that both versions (with green or black inscription) have been used. However, it is true, that the black inscription seems to be used more frequently now'." (Marcus Schmöger, 18 November 2001).
Persian Language Location Map.svg
Autor: ArnoldPlaton, Licencja: CC BY-SA 3.0
Areas with Persian-speakers as mother tongue