Kórnik

Kórnik
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Zamek w Kórniku
Herb
Herb
Państwo Polska
Województwo wielkopolskie
Powiatpoznański
GminaKórnik
BurmistrzPrzemysław Piotr Pacholski
Powierzchnia5,99[1] km²
Wysokość68 m n.p.m.
Populacja (30.06.2016)
• liczba ludności
• gęstość

7784[2]
1299,5 os./km²
Strefa numeracyjna+48 61
Kod pocztowy62-035
Tablice rejestracyjnePZ i POZ
Położenie na mapie gminy Kórnik
Mapa konturowa gminy Kórnik, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kórnik”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Kórnik”
Położenie na mapie powiatu poznańskiego
Mapa konturowa powiatu poznańskiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Kórnik”
Ziemia52°14′49,64″N 17°05′24,15″E/52,247122 17,090042
TERC (TERYT)3021094
SIMC0970922
Hasło promocyjne: Nieważne jakie „u”, ważne, że to tu...
Urząd miejski
pl. Niepodległości 1
62-035 Kórnik
Strona internetowa

Kórnik (niem. Kurnik lub Kurnick, w latach 1939–1945 Burgstadt) – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, nad Jeziorem Kórnickim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Kórnik.

Prywatne miasto szlacheckie lokowane w 1458, do XIX w. nazywane zwykle Kurnikiem (w tekstach łacińskich jako Curnik), choć alternatywne wersje pisowni (Cornik, Kurnyk, Curnyk, Curniki, Kornik, Kórnik) pojawiały się już od XIV wieku[3][4]. Według XVI-wiecznego podziału administracyjnego, położone było w województwie kaliskim[5]. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego. Położone 20 km na południowy wschód od Poznania przy drodze krajowej nr 11.

Geografia

Na obecny Kórnik składają się dwa dawne miasta położone obok siebie w odległości 1 km:

W Kórniku znajduje się siedziba fundacji Zakłady Kórnickie, utworzonej w 1924 przez hrabiego Władysława Zamoyskiego, powstała z oddanego przez niego Narodowi Polskiemu majątku nieruchomego w Wielkopolsce (Kórnik i okolice) oraz w Małopolsce (Zakopane i okolice).

Ludność

Według danych z 31 grudnia 2010 roku miasto liczyło 7206 mieszkańców (razem z Bninem)[7].

W 1923 na Prowencie (który obecnie jest częścią Kórnika) urodziła się polska poetka, laureatka Nagrody Nobla z 1996 roku – Wisława Szymborska. Była córką Wincentego Szymborskiego, zarządcy dóbr hrabiego Zamoyskiego oraz współtwórcy Rzeczypospolitej Zakopiańskiej.

  • Piramida wieku mieszkańców Kórnika w 2014 roku[2].

Piramida wieku Kornik.png

Historia

(c) Bundesarchiv, Bild 146-1968-034-19A / CC-BY-SA 3.0
Egzekucja mieszkańców Kórnika dokonane przez EG VI. Rozstrzelani to powstańcy wielkopolscy: Kazimierz Finke, Ksawery Lehmann, Wojciech Niemir oraz Józef Stern – 20.10.1939[9].
Neobarokowy ratusz w Kórniku
Oficyny zamkowe w Kórniku
Różaneczniki, z których słynie Arboretum w Kórniku
Dom urodzin Wisławy Szymborskiej

Prowadzone w różnych częściach miasta badania wykopaliskowe wskazują na to, że w okolicach jezior przez kilkadziesiąt stuleci rozwijało się osadnictwo. Najstarsze ślady pochodzą z VII-VI tysiąclecia p.n.e. Na przełomie epoki brązu i epoki żelaza na półwyspie Szyja (Bnin) istniała osada kultury łużyckiej[10]. W późniejszych okresach liczba takich osad i ich mieszkańców zwiększała się. W połowie X w. istniały także w okolicznych wsiach Kórnika i Bnina.

Za Mieszka I na półwyspie Szyja powstał obronny gród i podgrodzie. W XIII wieku zaczęły powstawać zalążki miasta na terenie Bnina, a od 1232 kasztelania bnińska. Następnie Bnin stał się własnością rodu Łodziów. Około 1390 Władysław Jagiełło nadał Bninowi prawa miejskie. Od połowy XVII wieku znaczenie miasta Bnin malało na rzecz Kórnika.

Pierwsze wzmianki o miejscowości Kórnik pochodzą z XII wieku. Był wówczas osadą wiejską pod władzą rodu Górków. W 1426 Mikołaj Górka wybudował drewniany łącznik zamku, natomiast ok. 1437 Łukasz Górka kościół parafialny. Około 1450 nastąpiła lokacja miasta na prawie magdeburskim. W czasie wojny trzynastoletniej Kórnik wystawił w 1458 2 pieszych na odsiecz oblężonej polskiej załogi Zamku w Malborku[11]. Właścicielem miasta był Andrzej Górka (zm. 1551)[12]. Stanisław Górka oddał tutejszą kolegiatę luteranom, po 1592 wróciła w ręce katolików[13]. Po śmierci ostatniego członka rodu Górków (Stanisław Górka, zm. 1592), majątek przechodził kolejno w ręce rodu Czarnkowskich i Grudzińskich.

W 1676 majątek kórnicki został kupiony przez Działyńskich, którzy władali nim przez dwa stulecia. W tym okresie nastąpił rozkwit rezydencji, miasta oraz okolicznych wiosek. Teofila z Działyńskich Szołdrska-Potulicka znacznie rozbudowała rezydencję, a także unowocześniła miasto sprowadzając do niego nowych mieszkańców, kupców i rzemieślników, którym nadała liczne przywileje.

Do II rozbioru Polski (1793) miasta Kórnik i Bnin leżały w województwie kaliskim; w wyniku rozbioru województwo kaliskie zostało włączone do Królestwa Prus, do prowincji Prusy Południowe. Mieszkańcy Kórnika walczyli w powstaniach wielkopolskich w latach 1794 i 1806. W okresie zaboru właścicielem dóbr kórnickich był Tytus Działyński, który przebudował zamek, unowocześnił folwarki, utworzył bibliotekę oraz Arboretum Kórnickie. Dla obrony nazwy przed zniemczeniem oficjalnie zmienił ją na Kórnik[14]. Za swoją działalność powstańczą i postawę patriotyczną zmuszony został do emigracji, a jego majątek został skonfiskowany. Jednak po wygranym procesie dobra wróciły w ręce Działyńskich, a Tytus Działyński zajął się działalnością wydawniczą.

Następnym właścicielem Kórnika był Jan Kanty Działyński, który zebrał największą kolekcję drzew i krzewów w całej Polsce. Powiększył również zbiory biblioteczne, a także wspierał działania patriotyczne. Pod koniec XIX wieku majątek przejął Władysław Zamoyski.

W dwudziestoleciu międzywojennym Kórnik i Bnin zamieszkane były przez ludność polską, niemiecką i żydowską. W Bninie była ludność tylko polska i niemiecka.

W 1934 odebrano Bninowi prawa miejskie i w 1961 połączono administracyjnie z Kórnikiem. Obecnie trwają starania przywrócenie praw miejskich Bninowi.

20 października 1939 roku w ramach operacji Tannenberg przed kórnickim ratuszem rozstrzelano 15 mieszkańców – 6 osób z Kórnika, 2 z Bnina i Prowentu, 7 z okolicznych wiosek. Niemiecki pluton egzekucyjny składał się z 16 esesmanów z Einsatzkommando 11 pod dowództwem Heinza Graefe. Po salwie oficer dowodzący plutonem egzekucyjnym podchodził do leżących i strzałami z pistoletu dobijał dających jeszcze oznaki życia Polaków. Niemcy wywieźli również i wymordowali wszystkich mieszkańców pochodzenia żydowskiego, później zlikwidowali zabytkową bożnicę i cmentarz żydowski w Kórniku. Dla budynków miejskich i zabudowań zamkowych wojna nie przyniosła większych zniszczeń.

Współcześnie miasto Kórnik jest atrakcyjne nie tylko dla turystów, ale także dla inwestorów. Powstają liczne przedsiębiorstwa, głównie branży magazynowo-logistycznej i przetwórstwa rolno-spożywczego, m.in. produkcja surówek i przetworów warzywno-owocowych.

Zabytki

  • Zamek w Kórniku – jego początki sięgają średniowiecza. Obronna budowla otoczona fosą, dostęp do niej był możliwy przez most zwodzony oraz spuszczaną okutą kratę. Do dziś z tego okresu zachowały się stare mury i piwnice obiektu. W połowie XVI wieku zamek rozbudowano i zwiększono jego funkcje obronne. W XVIII wieku Teofila z Działyńskich przeobraziła średniowieczny zamek w barokowy pałac. Zamek dzisiejszy kształt – neogotycki, o wyglądzie i charakterze nawiązującym do budowli obronnych – zawdzięcza Tytusowi Działyńskiemu. W murach zamku mieści się muzeum z wieloma unikatowymi eksponatami, m.in. meble różnych stylów i epok, obrazy mistrzów polskich i europejskich, rzeźby, kolekcje numizmatyczne, militaria polskie i wschodnie, wyroby rzemiosła artystycznego z porcelany i srebra oraz zbiory etnograficzne i przyrodnicze z Australii i Oceanii. Jak głosi legenda: nocami po parku i zamkowych komnatach przechadza się Teofila z Działyńskich zwana „Białą Damą”. Kórnicki zespół zamkowo-parkowy wraz z kościołem parafialnym (nekropolią właścicieli) zostały uznane za pomnik historii[15].
  • Ratusz – zbudowany w stylu neobarokowym w XIX wieku, murowany, odbudowany po pożarze i całkowitym spaleniu w 1909 roku, dwukondygnacyjny z użytkowym poddaszem. Na mansardowym dachu wieżyczka zwieńczona hełmem z iglicą. Po kapitalnym remoncie w 2004 r. dobudowane szklane patio na północno-wschodniej ścianie budynku, natomiast pod nowym zegarem znajduje się kur, który pieje w południe. Również w południe można usłyszeć hejnał kórnicki. Ratusz jest siedzibą Urzędu Miejskiego oraz burmistrza gminy.
  • Waga miejska w Kórniku – zabytkowy narożny budynek z trzeciej ćwierci XVIII wieku.
  • Rynek – łącznie z XV-wiecznym układem ulic powstał w wyniku rozszerzenia głównej drogi prowadzącej przez miasto. Kamienice, które otaczają rynek pochodzą z XVIII i XIX wieku. Przy nim znajduje się również budynek starej poczty z XVIII wieku.
  • Kościół parafialny pw. Wszystkich Świętychgotycki kościół z neogotycką fasadą wzniesiony ok. 1437 roku, ufundowany przez ród Górków. Murowany z cegły, otoczony murem z dwiema dzwonnicami. Znajdują się tu trzy późnorenesansowe nagrobki Górków z XVI wieku, a także nagrobek Teofili z Działyńskich z XVIII wieku. W podziemiach mieszczą się krypty rodziny Działyńskich i Zamoyskich.
  • Oficyny – po północnej stronie zamku znajduje się dziedziniec, który przecina droga, po bokach stoją barokowe oficyny z połowy XVIII wieku.
  • Ucho Igielne – przejście do nieistniejącej już bożnicy żydowskiej, gdzie znajdują się macewy ze zlikwidowanego cmentarza żydowskiego.
  • Prowent – zespół zabudowań folwarcznych położony ok. 300 m na południe od zamku. Budynki, powstałe w XVIII i XIX w., zgrupowane są przy czworobocznym dziedzińcu. W jednej z oficyn w 1923 roku urodziła się noblistka Wisława Szymborska.
  • Ratusz w Bninie – zbudowany w poł. XVIII w. w stylu barokowym, piętrowy, na planie prostokąta, dach mansardowy z wysoką wieżą zakończoną iglicą z herbem DziałyńskichOgończyk”.
  • Kościół rzymskokatolicki pw. św. Wojciecha w Bninie – wzniesiony w 1827 r. (dawniej ewangelicki), wewnątrz m.in. gotycka ośmioboczna chrzcielnica z piaskowca z drugiej poł. XV wieku (uratowana z zawalonego w 1942 roku kościoła katolickiego).

Atrakcje turystyczne

Transport

Przez miasto przebiegają następujące drogi:

Religia

Sport

  • KSS Kotwica Kórnik – piłka nożna (4 liga grupa wielkopolska północna w sezonie 2015/2016)[17].

Miasta partnerskie

Ważne inicjatywy

  • W Kórniku 11 maja 2019 roku zainaugurowano ogólnopolską akcję „Proszę, dziękuję, przepraszam”[18] podczas wernisażu wystawy obrazów Andrzeja Pawlaczyka (pomysłodawcy akcji) pt. "Moje krajobrazy" w Klaudynówce[19] (oficynie Zamku Kórnickiego). Celem akcji jest propagowanie szacunku dla drugiej osoby i szacunku dla społeczności, poprzez uprzejmość i dyskutowanie z innymi w cywilizowany sposób. Przy współpracy z redakcją gminnego czasopisma "Kórniczanin" powstał znaczek-przypinka z logo tej akcji (grafika autorstwa Jarosława Wojciechowskiego), abyśmy nosząc go deklarowali, że używamy słów "proszę", "dziękuję", "przepraszam" i oczekujemy podobnego zachowania od rozmówcy"[18].

Zobacz też

Przypisy

  1. Dane Głównego Urzędu Statystycznego: Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2008 r.). [dostęp 2009-10-03].
  2. a b Kórnik w liczbach, [w:] Polska w liczbach [online], polskawliczbach.pl [dostęp 2016-01-12] (pol.), liczba ludności w oparciu o dane GUS.
  3. Stanisław D. Kozierowski: Szematyzm historyczny ustrojów parafjalnych dzisiejszej Archidiecezji Poznańskiej. Poznań: Poznańskie Towarzystwo Przyjaciół Nauk, 1935, s. 161.
  4. Zofia Zierhofferowa. Kórnik – znaczenie i historia nazwy. „Pamiętnik Biblioteki Kórnickiej”. 21, s. 5-10, 1986. Zakład Narodowy im. Ossolińskich, Wydawnictwo PAN. ISSN 0551-3790. 
  5. Zenon Guldon, Jacek Wijaczka, Skupiska i gminy żydowskie w Polsce do końca XVI wieku, w: Czasy Nowożytne, 21, 2008, s. 179.
  6. Kórnik. Skarbiec kultury i przyrody. Stanisław Sierpowski (red.). Marki: Wydawnictwo Parma Press, 2007. ISBN 978-83-7419-093-0.
  7. Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2010 r.). Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2010-06, s. 105. ISSN 1734-6118. [dostęp 16 lipca 2010].
  8. Napoleon Orda, Album widoków historycznych Polski : poswięcony rodakom. Seria 5, Album widoków przedstawiających miejsca historyczne Księstwa Poznańskiego i Prus Zachodnich, W Warszawie: lit. M. Fajansa, 1880.
  9. Marian Olszewski: Powstanie Wielkopolskie 1918–1919. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1978.
  10. Marta Machowska, Joanna Wałkowska (red.): Ewangelicy w gminie Kórnik. Pamięć społeczna i dziedzictwo kulturowe. Poznań: Fundacja Hereditas Culturalis, 2015.
  11. Kodex dyplomatyczny Wielkiej Polski; Codex diplomaticus Majoris Poloniae zawierający bulle papieżów, nadania książąt, przywileje miast, klasztorów i wsi, wraz z innemi podobnéj treści dyplomatami, tyczącemi się historyi téj prowincyi od roku 1136 do roku 1597; zebrany z materyałow przez Kaźmierza Raczyńskiego byłego Generała W. Polskiego i Marszałka nadwornego koronnego przysposobionych; wydany przez Edwarda Raczyńskiego, Poznań 1840, s. 181.
  12. Włodzimierz Dworzaczek, Andrzej Górka, w: Polski Słownik Biograficzny, t. VIII, 1959-1960, Wrocław-Kraków-Warszawa, s. 404.
  13. Henryk Merczyng, Zbory i senatorowie protestanccy w dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa 1904, s. 29.
  14. Ciekawe miejsca wokół Poznania [dostęp 2019-06-23].
  15. Nowe pomniki historiiPrezydent.pl 2012-02-02.
  16. Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2014-04-06].
  17. 4 LIGA WIELKOPOLSKA (PÓŁNOC). polskapilka.net/. [dostęp 2015-12-01].
  18. a b Łukasz Grzegorowski, Proszę, dziękuję, przepraszam, „Kórniczanin”, 10 (2019), 24 maja 2019, s. 14.
  19. Biblioteka Kórnicka PAN » Wernisaż wystawy obrazów Andrzeja Pawlaczyka “Moje krajobrazy” [dostęp 2019-06-08] (pol.).

Bibliografia

  • Jacek Kowalski, Kolegiata kórnicka. Od prywatnej świątyni do romantycznego sejmu Rzeczypospolitej. Monografia artystyczna, z fot. Mikołaja Potockiego, Kórnik, Fundacja Zakłady Kórnickie, 2007, ISBN 978-83-60591-01-7.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Greater Poland Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Greater Poland Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 53.70 N
  • S: 51.05 N
  • W: 15.68 E
  • E: 19.19 E
POL Szlak czerwony.svg
Czerwony szlak turystyczny.
Piramida wieku Kornik.png
Autor: Polskawliczbach, Licencja: CC BY-SA 2.5 pl
Piramida wieku mieszkańców Kórnika, 2014
Bundesarchiv Bild 146-1968-034-19A, Exekution von polnischen Geiseln.jpg
(c) Bundesarchiv, Bild 146-1968-034-19A / CC-BY-SA 3.0
Dla celów dokumentacyjnych Niemieckie Archiwum Federalne często zachowywało oryginalny opis fotografii, który może być błędny, tendencyjny, przestarzały bądź politycznie skrajny. Info non-talk.svg
Execution of Polish hostages by an Einsatzgruppe (SS death squad) on 10.20.1939 in occupied Kórnik (during the German Nazi occupation of 1939-45).
Zamek w Kórniku 2013.JPG
Autor: Kagor1, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Kórnik, zespół zamkowy, XVI, XX
Kórnik (gmina) location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa gminy Kórnik, Polska
Arboretum w Kórniku 1.jpg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Poznań County location map02.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Poznań County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
  • N: 52.69 N
  • S: 52.14 N
  • W: 16.43 E
  • E: 17.41 E
Bnin ratusz.jpg
Autor: Mateusz.Woźniak, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ratusz w Bninie
Album widokow przedstawiajacych miejsca historyczne Ksiestwa Poznanskiego i Prus Zachodnich 1880 (5414336) (cropped).jpg
Tytuł: Album widoków historycznych Polski : poswięcony rodakom. Seria 5, Album widoków przedstawiających miejsca historyczne Księstwa Poznańskiego i Prus Zachodnich
Adres wydawniczy: W Warszawie : lit. M. Fajansa , 1880
Gatunek: albumy; grafika polska; litografia
Forma i typ: grafiki i rysunki
Opis fizyczny: [2] s., [30] k. tabl. : il. ; 32x46 cm
Współtwórcy: Fajans, Maksymilian (1827-1890) Wyd
Data wg nadr. cenzury.
Kornik, zespol kosciola par. p.w. Wszystkich Swietych.JPG
Autor: Tomasz Stachowiak, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Kórnik, zespół kościoła par. p.w. Wszystkich Świętych
Wisława Szymborska Monument in Kórnik 01.jpg
Autor: Rafał M. Socha (Azymut), Licencja: CC BY-SA 4.0
Ławeczka Wisławy Szymborskiej w Kórniku
Oficyny zamkowe, Kórnik.jpg
Autor: Sylwia Ufnalska, Licencja: CC BY-SA 3.0
Oficyny zamkowe w Kórniku
Dom urodzin Wisławy Szymborskiej 01.jpg
Autor: Rafał M. Socha (Azymut), Licencja: CC BY-SA 4.0
Dom urodzin Wisławy Szymborskiej