Katedra św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy

Katedra św. Stanisława Biskupa i Męczennika i św. Wacława Męczennika
w Świdnicy
Distinctive emblem for cultural property.svg 77 z dnia 29.03.1949[1]
kościół parafialny, katedra
Ilustracja
Katedra w Świdnicy
Państwo Polska
Województwo dolnośląskie
MiejscowośćŚwidnica
Wyznaniekatolickie
Kościółrzymskokatolicki
Parafiakatedralna św. Stanisława i św. Wacława w Świdnicy
Wezwanieśw. Stanisława i św. Wacława
Wspomnienie liturgiczne8 maja i 28 września
Przedmioty szczególnego kultu
Cudowne wizerunkiobraz Matki Bożej Świdnickiej[2][3]
Położenie na mapie Świdnicy
Mapa konturowa Świdnicy, w centrum znajduje się punkt z opisem „Katedra św. Stanisława Biskupa i Męczennika i św. Wacława Męczennikaw Świdnicy”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, w centrum znajduje się punkt z opisem „Katedra św. Stanisława Biskupa i Męczennika i św. Wacława Męczennikaw Świdnicy”
Położenie na mapie powiatu świdnickiego
Mapa konturowa powiatu świdnickiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Katedra św. Stanisława Biskupa i Męczennika i św. Wacława Męczennikaw Świdnicy”
Ziemia50°50′28″N 16°29′31″E/50,841111 16,491944
Strona internetowa

Katedra św. Stanisława Biskupa i Męczennika i św. Wacława Męczennika w Świdnicygotycki kościół, pierwotnie jako kościół parafialny, a od 25 marca 2004 jako katedra diecezji świdnickiej. Znajduje się przy placu Jana Pawła II, w południowo-wschodniej części średniowiecznego miasta oraz jeden z najważniejszych zabytków Świdnicy[4]. Rozporządzeniem prezydenta RP Andrzeja Dudy z 15 marca 2017, katedra została wpisana na listę Pomników Historii[5][6].

Jeden z największych kościołów Dolnego Śląska. Wieża o wys. 101,21 m jest obecnie najwyższą na terenie całego Śląska i szóstą co do wielkości w Polsce (po bazylice w Licheniu, archikatedrze szczecińskiej, bazylice jasnogórskiej w Częstochowie, archikatedrze łódzkiej i kościele mariackim w Chojnej). Jest jedyną katedrą w Polsce bez stalli kapituły katedralnej.

Historia

Kościół powstał w XIV w., na polecenie księcia Bolka II Świdnickiego, po pożarze wcześniejszego drewnianego kościoła stojącego na tym miejscu. Początek wznoszenia budowli określa się na 1330, a legenda głosi, że sam książę położył pierwszy kamień pod budowę. W latach ok. 1400–1410 dokonano rozbudowy kościoła, a w 1546 ukończono odbudowę po pożarze w 1532.

W latach 1561–1629 kościół był użytkowany przez ewangelików, a w 1662 patronat nad świątynią objęli jezuici, którzy na przełomie XVII i XVIII w. dokonali barokizacji wnętrza.

Po sekularyzacji zakonu jezuitów kościół został w latach 1757–1772, za zgodą władz pruskich, zamieniony na magazyn zbożowy. Restaurowany w latach 1893–1895 utracił wiele oryginalnych elementów architektonicznych.

25 marca 2004, na mocy bulli Totus Tuus Poloniae Populus Jana Pawła II, ustanawiającej diecezję świdnicką, kościół św. św. Stanisława i Wacława stał się katedrą diecezji świdnickiej[7].

Architektura

Kościół jest późnogotycką, orientowaną, trzynawową bazyliką. Nad fasadą zachodnią dominuje, widoczna z daleka, wieża. Ma ona 5 kondygnacji. Na ostatniej, która przechodzi w ośmiobok, umocowano po rogach kolumienki, na których stoją figury św. Stanisława i Wacława, Maryi, św. Jadwigi Śląskiej, św. Piotra i Pawła, św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty.

W fasadzie zachodniej znajdują się 4 portale z rzeźbami wykonanymi z piaskowca, są to między innymi rzeźby: Matki Bożej z Dzieciątkiem, Dwunastu Apostołów śpiących w Ogrojcu, a także św. Stanisława i św. Wacława (1427). Po obu zewnętrznych stronach portali widoczne są symbole 4 ewangelistów – po północnej: orzeł (św. Jana) i lew (św. Marka), po południowej: byk (św. Łukasza) i anioł (św. Mateusza).

Na uwagę zasługuje późnogotycka rzeźba św. Anny Samotrzeciej, która umieszczona jest pomiędzy portalem północnym a środkowym fasady zachodniej.

Sklepienie katedry

We wnętrzu uderza przede wszystkim ogrom budowli. Sama nawa główna ma 71 m dług., 10 m szer. i 25 m wys. Łączna szerokość trzech naw wynosi 27 m. Do naw bocznych dobudowano w różnym okresie 6 kaplic. Pod prezbiterium znajduje się ciekawa, nie spotykana w kościołach gotyckich dwunastoboczna kaplica przypominająca kryptę. Powoduje ona wyraźne wyniesienie prezbiterium i głównego ołtarza nad poziom kościoła. Jej rzut poziomy zbliżony jest do elipsy. Sklepienie gwiaździste wspiera się na okrągłym filarze, w którym koncentrycznie zbierają się wszystkie żebra. Interesujące są tu zworniki oraz wsporniki – „służki” podtrzymujące przyścienne zakończenia żeber.

Wnętrze katedry

W niszach kolumn w nawie głównej usytuowane są pochodzące z przełomu XVII i XVIII wieku rzeźby przedstawiające świętych (np. Jana Chrzciciela, Mikołaja, Wolfganga). Na ścianach nawy głównej znajdują się pochodzące z XVII wieku malowane na płótnie, olejne obrazy.

Ołtarz główny

Pierwotny gotycki wystrój wnętrza zniszczył pożar w 1532. W latach 1644–1776 kościół był w posiadaniu jezuitów, którzy dokonali jego przebudowy w stylu barokowym na przełomie XVII i XVIII w. Większość rzeźb i ołtarzy wykonał Johann Riedel. Ołtarz główny jest jego najwybitniejszym dziełem, scena główna przedstawiająca Matkę Bożą z Dzieciątkiem w otoczeniu świętych umiejscowiona jest pod baldachimem wspartym na siedmiu kolumnach.

W lewej części nawy głównej usytuowana jest zabytkowa ambona wyrzeźbiona w 1698 roku przez J. Riedla.

Na ścianie katedry umieszczone jest piaskowe epitafium Martina Früaufa, ostatniego katolickiego proboszcza przed reformacją (po jego śmierci ewangelicy użytkowali świątynię do 1629 roku). W polu środkowym płaskorzeźba przedstawia proboszcza klęczącego przed majestatem Trójcy Świętej przedstawionym w ujęciu zwanym tronem łaski. W dolnej części epitafium widnieje inskrypcja w języku łacińskim informująca, że proboszcz zmarł w wieku 99 lat 3 miesięcy i 6 dni.

W posadce przed wejściem do zakrystii umieszczono płytę nagrobną proboszcza świdnickiego Hugona Simona, zmarłego w 1897 roku. Napis Voluit Quiescit (Chciał spoczął) mówi, że chciał być w tym miejscu pochowany.. Znał język polski i był kapelanem pułku poznańskiego, w którym służyli Polacy.

Wielkie organy zdobi „Orkiestra Niebiańska”, rzeźbiona przez Jerzego Leonarda Webera (1704-1710); jego dziełem jest też ołtarz w kaplicy Matki Bożej Świdnickiej, gdzie znajduje się słynący łaskami wizerunek Maryi z XV w., a także posągi patronów miasta na konsolach filarów międzynawowych.

Wśród ocalałych elementów średniowiecznego wyposażenia najcenniejszy jest gotycki poliptyk z 1492 ze sceną Zaśnięcia Matki Bożej w kaplicy zwanej Chórem Mieszczan (kopia Ołtarza Mariackiego); ołtarz ten został prawdopodobnie wykonany przez ucznia Wita Stwosza.

We wnętrzu znajduje się także Pieta o bardzo realistycznej formie z ok. 1420.

Na dziedzińcu kościoła stoi kolumna św. Floriana pochodząca z 1684.

Ciekawostki

Potocznie nazywany był katedrą jeszcze przed utworzeniem diecezji. Kościół został zaliczony do grona „10 pereł Dolnego Śląska” (w konkursie „Perły Dolnego Śląska” portalu Naszemiasto.pl).

Zobacz też

Przypisy

  1. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. [dostęp 2010-01-30].
  2. Madonna w słońcu – Obraz Matki Bożej Świdnickiej. nowezycie.archidiecezja.wroc.pl. [dostęp 2017-05-05].
  3. Sanktuarium Matki Bożej Świdnickiej (Uzdrowienia chorych). katedra.swidnica.pl. [dostęp 2017-05-05].
  4. Redaktor naczelny (Portal katedralny), katedra.swidnica.pl [dostęp 2017-08-23] (pol.).
  5. Referent WD, Diecezja Świdnicka – Katedra Świdnicka wpisana na listę Pomników Historii, diecezja.swidnica.pl [dostęp 2017-05-07] [zarchiwizowane z adresu 2017-08-24].
  6. Redaktor naczelny (Portal katedralny), katedra.swidnica.pl [dostęp 2017-05-07].
  7. Świdnicka Parafia Katedralna – Duszpasterze w parafii. [dostęp 2019-01-06].

Bibliografia

  • Janusz Czerwiński, Wrocław i okolice, wyd. Wydawnictwo Sport i Turystyka, Warszawa 1989, ISBN 83-217-2279-2.
  • Tadeusz Dobrzeniecki, Architektura sakralna w Polsce na Ziemiach Zachodnich i Północnych, wyd. Ars Christiana, Warszawa 1976.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Lower Silesian Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of [[:en:Lower Silesian Voivodeship]Lower Silesian Voivodeship]], Poland. Geographic limits of the map:
  • N: 51.9134 N
  • S: 49.9809 N
  • W: 14.7603 E
  • E: 17.9091 E
Distinctive emblem for cultural property.svg
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
POL województwo dolnośląskie flag.svg
Flaga województwa dolnośląskiego
Church.svg
icone pour église
Pomnik Historii logo.svg
Logo Pomników Historii Polski
Swidnica 10.jpg
Autor: Scotch Mist, Licencja: CC BY-SA 4.0
Galeria Mist Scotch zawiera wiele zdjęć zabytkowych budowli, pomników i miejsc pamięci w Polsce.
Swidnica katedra 17.jpg
Autor: Andrzej Otrębski, Licencja: CC BY-SA 3.0
Świdnica - katedra
Swidnica katedra 12.jpg
Autor: Andrzej Otrębski, Licencja: CC BY-SA 3.0
Świdnica - katedra
Świdnica location map.png
Autor:
OpenStreetMap contributors
, Licencja: CC BY-SA 2.0
Location map of Świdnica, Poland
Ta mapa of Świdnica została utworzona dzięki danym z projektu OpenStreetMap, zbieranym przez społeczność. Mapa ta może być niekompletna i zawierać błędy. Niewskazane jest poleganie wyłącznie na niej w nawigacji.
Sufit, katedra, Świdnica 06.jpg
Autor: PawełS, Licencja: CC BY-SA 4.0
Wnętrze katedry