Katedra Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Koszalinie

Katedra Niepokalanego Poczęcia NMP
w Koszalinie
Distinctive emblem for cultural property.svg 71 z dnia 23.05.1955 r.[1]
katedra
Ilustracja
Katedra w Koszalinie
Państwo Polska
MiejscowośćKoszalin
Wyznaniekatolickie
Kościółrzymskokatolicki
Parafiakatedralna Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Koszalinie
WezwanieNiepokalanego Poczęcia NMP
Położenie na mapie Koszalina
Mapa konturowa Koszalina, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Katedra Niepokalanego Poczęcia NMPw Koszalinie”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa zachodniopomorskiego
Mapa konturowa województwa zachodniopomorskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Katedra Niepokalanego Poczęcia NMPw Koszalinie”
Ziemia54°11′22″N 16°10′49″E/54,189444 16,180278
Strona internetowa

Katedra Niepokalanego Poczęcia NMP w Koszalinie (niem. St. Marienkirche in Köslin) – dawniej kościół farny w Koszalinie. Jest najważniejszym i najcenniejszym koszalińskim zabytkiem. Proboszczem katedry jest ks. Henryk Romanik.

Historia

Wnętrze katedry

Świątynia wzniesiona została w latach 1300–1333 jako trzynawowa bazylika z potężną wieżą[2]. Jest orientowana, od wschodu ma wydłużone, zamknięte trójboczne prezbiterium. Nawę główną oświetlają ostrołukowe, zdobione maswerkami okna znajdujące się nad nawami bocznymi, a także zdobione witrażami o motywach roślinnych okna niższych naw bocznych. Zarówno nawy jak i prezbiterium wspierają skarpy uskokowe. Nawy boczne przykryte są wielokrotnie dachami dwuspadowymi ze szczytami zdobionymi blendami. Do bocznej elewacji przybudowano sześcioboczną wieżyczkę kryjącą klatkę schodową. Pod okapem dwuspadowego dachu nawy, a także prezbiterium znajduje się ozdobny fryz poziomy z profilowanej cegły w kształcie czterolistnej koniczyny. Na kalenicy nawy głównej znajduje się niewielka, czworoboczna sygnaturka. Od zachodu postawiono masywną, wysoką na 56 metrów, czterokondygnacyjną wieżę przykrytą dachem namiotowym. Wieńczy ją sześcioboczna galeryjka, nad którą góruje latarnia z hełmem cybulastym. W 1754 roku pod dachem umieszczono zegar. Elewacja wieży zawiera liczne, sklepione ostrołukowo blendy. W niektórych z nich występują wąskie otwory okienne. W dolnej kondygnacji znajdują się dwa ostrołukowe, uskokowe portale wejściowe. Nawy, prezbiterium i kruchtę ozdabia sklepienie gwiaździste o żebrach z kształtowanej w trójliść cegły. Ściany boczne nawy głównej wspiera w dwóch rzędach sześć ośmiobocznych, masywnych filarów, zbudowanych z czerwonej cegły, symbolizujących postacie 12 apostołów. Wewnątrz znajduje się krucyfiks gotycki XIV w. z kaplicy na Krzyżance, późnogotyckie figury świętych z 1512 roku rzeźbione w drzewie dębowym, pochodzące z dawnego gotyckiego ołtarza, wczesnogotycka chrzcielnica, pająki (żyrandole) z 1666 oraz neogotyckie organy z 1899. Katedra ma cztery dzwony odlane w Poznaniu w 1980 oraz jeden pochodzący z kaplicy św. Mikołaja wykonany w 1529 przez stargardzkiego ludwisarza Lutke Rose[3]. Od 1534 do 1945 świątynia ewangelicka. Od 1972 katedra nowej diecezji. W kruchcie katedry pochowano w 1996 drugiego ordynariusza diecezji bpa Czesława Domina. Ostatnio w ramach programu „Renowacja i konserwacja średniowiecznych katedr Pomorza Zachodniego” została poddana gruntownej renowacji.

Wnętrze kościoła

Ołtarz główny

Wyposażenie i wystrój kościoła ulegał na przestrzeni wieków stałemu wzbogaceniu. Działo się tak mimo nawiedzających Koszalin wojen i pożarów, aż do połowy XIX w. Wówczas to przeprowadzono tzw. regotyzację wnętrza usuwając wiele wartościowych elementów wyposażenia (m.in. bezcenny, gotycki ołtarz główny zastąpiono mało wartościowym ołtarzem neogotyckim). Po II wojnie światowej wyposażenie neogotyckie zostało w większości usunięte. Do najcenniejszych elementów wyposażenia koszalińskiej katedry należy:

  • ołtarz główny. Pierwotny ołtarz główny (pentaptyk) został wykonany w 1512 roku w drewnie dębowym przez Andreasa Wenzela z Iwięcina. W połowie XIX w. ołtarz został zdemontowany. Część rzeźb została umieszczona w różnych miejsca katedry, inne uległy rozproszeniu. Zaginęła okazała szafa ołtarzowa wraz z dwoma malowanymi skrzydłami. Nowy neogotycki ołtarz główny został ozdobiony obrazem Augusta Friedricha Hauptnera „Zmartwychwstanie” (obraz ten wisi obecnie na północnej (lewej) ścianie nawy głównej). W 1973 usunięto ołtarz neogotycki, a na ścianie prezbiterium (na metalowej kratownicy zaprojektowanej przez Rajmunda Hałasa) umieszczono część figur z dawnego gotyckiego ołtarza. W 2012 figury te po renowacji i przywróceniu pierwotnej kolorystyki umieszczono w nowej szafie ołtarzowej wzorowanej na rozwiązaniach gotyckich. W części środkowej ołtarza umieszczono postacie (od lewej) św. Jana Chrzciciela, Matki Boskiej z Dzieciątkiem i św Jana Ewangelisty. Na skrzydłach znalazły się rzeźby 12 apostołów, a w predelli postacie: św. Doroty, św. Urszuli, Matki Bożej z Dzieciątkiem, św. Małgorzaty i św. Barbary.
  • krucyfiks gotycki z XIV w., z nieistniejącej już kaplicy na Górze Chełmskiej. Umiejscowiony na łuku tęczowym krucyfiks uratowany został z pożaru kaplicy na Górze Chełmskiej w 1533 roku. Jest typowym przykładem symboliki gotyckiej – drzewce krzyża oplata winorośl, symbol Drzewa Życia, a w okrągłych medalionach zakończeń jest miejsce na wizerunki czterech ewangelistów.
  • wczesnogotycka chrzcielnica – wykuta w XIII w. przez rzeźbiarzy gotlandzkich. Ma kształt szesnastobocznej czaszy zdobionej łukowatymi arkadami z trójlistnymi maswerkami wspartymi na kolumienkach. Chrzcielnica znajduje się w kruchcie kościoła
  • także w kruchcie znajduje się wykonana z brązu płyta nagrobna marszałka dworu księcia Jana Fryderyka – Petera Kameke z Łasina. Płyta, wykonana przez szczecińskiego ludwisarza Rolofa Klassena znajdowała się pierwotnie w kościele w Łasinie.
  • neogotyckie organy wykonane w 1899 przez firmę Schlag & Söhne ze Świdnicy[4]. Organy o barokowym brzmieniu mają 3419 piszczałek uruchamianych przez 3 manuały, pedał i 3 wolne kombinacje.
  • obraz „Zmartwychwstanie” Augusta Friedricha Hauptnera z 1845 z neogotyckiego ołtarza głównego.
Katedra w Koszalinie
Krucyfiks w typie "Drzewa życia"
Płyta nagrobna Petera Kameke
Kamienna chrzcielnica z XIII w.
Neogotycki obraz "Zmartwychwstanie"

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo zachodniopomorskie. 2020-09-30. [dostęp 21.05.2010].
  2. Jak budowano katedrę na www.koszalin7.pl
  3. M. Majewski, Ludwisarstwo stargardzkie XVI-XVII wieku. Przyczynek do "Corpusu Campanorum Pomeranorum" [w:] Mała Ojczyzna – Wczoraj i Dziś. Materiały z sesji, Stargard 1999, s. 58.
  4. Opis instrumentu. musicamsacram.pl. [dostęp 2020-04-21].

Bibliografia

  • Wacław Nowicki, Koszalin i okolice, wyd. Region, Gdynia 2005, s. 60–64, ​ISBN 83-89178-73-7

Linki zewnętrzne


Media użyte na tej stronie

Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
West Pomeranian Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of West Pomeranian Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 54.65 N
  • S: 52.58 N
  • W: 13.95 E
  • E: 17.10 E
Distinctive emblem for cultural property.svg
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Church.svg
icone pour église
Koszalin katedra (15).jpg
Autor: Kapitel, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Koszalin, kościół katedralny p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP, 1300-1333
Koszalin katedra (13).jpg
Autor: Kapitel, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Koszalin, kościół katedralny p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP, 1300-1333
Koszalin katedra (14).jpg
Autor: Kapitel, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Koszalin, kościół katedralny p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP, 1300-1333
Koszalin katedra (01).jpg
Autor: Kapitel, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Koszalin, kościół katedralny p.w. Niepokalanego Poczęcia NMP, 1300-1333
Koszalin location map.png
Autor: OpenStreetMap contributors, Licencja: ODbL
OpenStreetMap location map of Koszalin, Poland
  • top = 54.2795
  • bottom = 54.1339
  • left = 16.1125
  • right = 16.324