Klon ostroząbkowy

Klon ostroząbkowy
Ilustracja
Systematyka[1]
Domenaeukarionty
Królestworośliny
Kladrośliny naczyniowe
Kladrośliny nasienne
Klasaokrytonasienne
Kladróżowe
Rządmydleńcowce
Rodzinamydleńcowate
Rodzajklon
Gatunekklon ostroząbkowy
Nazwa systematyczna
Acer argutum Maxim.
Bull. Acad. Imp. Sci. Saint-Pétersbourg 12:226. 1867 (Diagn. pl. nov. jap.)[2]
Synonimy
  • A. diabolicum subsp. argutum (Maxim.) Wesmael.
  • A. palmatum var. plicatum Léveillé
  • A. barbinerve auct. non Maximowicz, Miquel[3][4]

Klon ostroząbkowy (Acer argutum) – gatunek rośliny z rodziny mydleńcowatych (Sapindaceae). Jest to małe drzewo, zwykle o krzewiastym pokroju, występujące naturalnie w wilgotnych, górskich lasach Japonii (endemit tego kraju). Rośnie też w uprawie w klimacie umiarkowanym półkuli północnej, głównie w kolekcjach.

Rozmieszczenie geograficzne

Zasięg tego gatunku obejmuje środkową i południową Japonię (region Chūbu oraz wyspę Sikoku)[5]. Północna granica zasięgu biegnie przez środkową i południową część prefektury Fukushima[3]. W prefekturach Saitama, Yamanashi i Nagano opisywany jest jako całkiem częsty. W południowo zachodniej części Honsiu oraz na Sikoku spotykany jest już rzadko[3].

W Europie i Ameryce Północnej bywa uprawiany jako roślina ozdobna. W Polsce jest to gatunek bardzo rzadko występujący, spotykany najczęściej w kolekcjach dendrologicznych, np. w arboretum w Rogowie[6][7].

Morfologia

Pień
Kwiaty męskie
Pokrój
Jest to małe drzewo osiągające 4–6 m wysokości[8] (rzadko do 8 m[9][7][10]). Szerokość korony do 4 m[8]. Pokrój jest przeważnie krzaczasty z wieloma przewodnikami od ziemi[8][11]. Średnica pni dochodzi do ok. 10 cm[3]. Korona tego gatunku jest zwykle zaokrąglona[4]. Kora jest dość gładka[11][12], opisywana jako zielonkawożółta[11], ciemnozielona[12] i szara[3] z czasem brązowa[12] i szarobrązowa[3], z wystającymi w dość regularnych odstępach jasnobrązowymi przetchlinkami[9]. Młode pędy opisywane są jako czerwone[13][11] lub fioletowawe[12], najmłodsze są bardzo drobno omszone[11]. Zimą pąki są purpurowoczerwone, nieco omszone, z 2 parami zasuniętych łusek[14]. W czasie wegetacji drobne pąki ukryte są przez ogonki liści[11].
Liście
Naprzeciwległe[14], o blaszce liściowej 5–klapowej[9], rzadziej z 7 klapami[11] – przy czym trzy klapy są większe, dwie mniejsze i na największych liściach czasem obecne są dwie małe klapki u nasady blaszki[11]. Kształt liści jest zaokrąglony w zarysie[14], lecz klapy są głęboko wcięte, a brzegi liścia gęsto, głęboko i podwójnie piłkowane (łac. argutus)[7][11]. Blaszka u nasady jest płytko sercowata[11]. Blaszka sztywna[12] o długości 5–10 cm i 3–8 cm szerokości[4][7]. Liście są wyraźnie unerwione[9]. Wierzch jest ciemnozielony[4] lub jasnozielony[11], natomiast od spodu są szarozielone[4], nieco jaśniejszy od wierzchu[11]. Młode listki są jasnozielone, z czasem ciemnieją. W październiku przebarwiają się na żółto[9][8]. Ogonki liściowe mają 3–8 cm długości, są zielone, lekko czerwonawe[4][9]. Na długopędach liście są bardziej wydłużone, a ich boczne klapki krótsze[11].
Kwiaty
Roślina dwupienna (do wydania nasion potrzebne są osobniki żeńskie i męskie)[9]. Kwiaty mają zielonkawożółtą barwę i wyróżniają się tym wśród innych klonów, że są czterokrotne[11]. Zarówno kwiatostany męskie i żeńskie są zebrane w długie grona wyrastające z bocznych pąków na końcach tegorocznych pędów (pąk szczytowy zawsze kontynuuje wzrost wegetatywny)[3]. Męskie kwiatostany skupiają 7–12 kwiatów, są zwisające i 3–4 długości. Kwiatostany żeńskie składają się z 7–10 kwiatów, są wąskie i mają 4–5 cm długości. Płatki kwiatów żeńskich są nieznacznie mniejsze od męskich.
Owoce
Zielone skrzydlaki ustawione niemal pod kątem 180 stopni[9][11]. Skrzydełka mają długość do 2,5 cm. Owoce zebrane są po 12 na końcu gałęzi w grona o długości około 15 cm[15].

Systematyka

Gatunek został sklasyfikowany w serii Arguta w sekcji Glabra rodzaju klon (Acer). Pierwszy opis naukowy wyróżniający ten takson w randze gatunku sporządził Karl Maksimowicz w 1867 roku[2]. W obrębie gatunku nie są wyróżniane taksony wewnątrzgatunkowe[3].

Biologia i ekologia

Kwitnienie następuje w końcu kwietnia bądź na początku maja, trwać może do końca maja[3] – kwiaty pojawiają się przed liśćmi lub niemal równo z nimi. Nasiona dojrzewają w październiku[10][3].

Gatunek zasiedla górskie doliny klimatu umiarkowanego chłodnego. Zazwyczaj występuje na wilgotnych stanowiskach w pobliżu górskich strumieni, rzadziej w miejscach wilgotnych na stokach[3] na wysokości 800-1900 m[10][9], najczęściej między rzędnymi 1000 i 1500 m n.p.m.[3] Wskazywany jest jako gatunek charakterystyczny zespołu Cacalio yatabei-Pterocaryetum rhoifoliae. Do innych gatunków charakterystycznych zespołu należą: Parasenecio yatabei, Parasenecio farfarifolia, Cornopteris crenulatoserrulata i Scopolia japonica. W sumie występuje w nim ok. 230 gatunków roślin. Klon ostroząbkowy jest jednym z kilku dominujących w warstwie podszytu obok: grabu sercowatego, klonu Shirasawy, klonu mono, klonu grabolistnego i Pterostyrax hispida[16].

Zastosowanie

Roślina ozdobna

Rośliny tego gatunku uprawiane są jako ozdobne[13], przy czym jednak uważane są za niezbyt dekoracyjne. W uprawie zwykle tylko w kolekcjach[11].

Sok roślinny

Sok z klonu ostroząbkowego zawiera pewną ilość cukru i może być stosowany w postaci napoju. Zagęszczony sok stosuje się również jako syrop. Syrop jako słodzik występuje w wielu produktach żywnościowych. Aby uzyskać sok, nacina się pień drzewa. Najwięcej soku uzyskuje się podczas wczesnej wiosny, w pierwsze ciepłe i słoneczne dni po mroźnej zimie. Najlepsza jego produkcja występuje na obszarach o kontynentalnych klimatach, gdzie występuje mroźna zima[10].

Liście

W liście pakowane bywają jabłka, warzywa korzeniowe itp. w celu zachowania ich w stanie świeżym[10].

Uprawa

Historia

Gatunek został po raz pierwszy sprowadzony do Europy w 1881 roku przez Charlesa Mariesa[4]. W Polsce po raz pierwszy w uprawie w arboretum w Kórniku w 1936, w latach 1953 i 1976 sadzony także w arboretum w Rogowie[11].

Wymagania

Preferuje wilgotne, lecz dobrze odsączone gleby w słonecznym miejscu, ale toleruje także półcień. Dobrze rośnie też na ciężkich glebach gliniastych. Gleba dla niego powinna być o odczynie obojętnym do lekko kwaśnego[7]. Chloroza występuje czasami na skutek niedoboru żelaza, gdy rośliny są hodowane na glebach alkalicznych, ale na ogół nie należą do wybrednych klonów pod względem kwasowości gleby.[potrzebny przypis] Natomiast źle znosi gleby wapienne[4].

Jest gatunkiem mrozoodpornym (6B–8B strefa mrozoodporności[8]). Preferuje stanowiska zaciszne, zwłaszcza młode sadzonki dobrze jest osłaniać przed zimnymi wiatrami[7]. Preferuje stanowiska częściowo zacienione[9]. Według innych źródeł lubi półcień lub pełne nasłonecznienie[8]. Klon ostroząbkowy rośnie wolno[8]. Jak większość klonów, jest złym towarzyszem dla okolicznych roślin, ponieważ hamuje ich wzrost[10][7].

Rozmnażanie

Nasiona są lekkie – waga 1000 nasion wynosi około 20 g[13]. Nasiona zebrane po dojrzeniu dobrze jest zamoczyć na 24 godziny, po czym wymagają czteromiesięcznej stratyfikacji w temperaturze 1–8 °C. Tak przechowane nasiona dobrze kiełkują w następnym roku na wiosnę. Jeśli nasiona są zebrane zbyt wcześnie, wyrosną z nich słabe rośliny bądź nie wyrosną one wcale[10].

Klon ostroząbkowy może być rozmnażany także wegetatywnie z młodych pędów, które najlepiej ścinać w czerwcu lub lipcu. W tym celu dobrze jest używać ukorzeniacza. Sadzonki powinny mieć 2–3 pary liści i jedną parę pąków u podstawy. Sadzonki muszą ukorzenić się latem i jesienią, aby przetrwać zimę[10].

Przypisy

  1. Stevens P.F: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-03].
  2. a b Ars-Grin: Acer argutum Maxim. (ang.). [dostęp 2012-10-10].
  3. a b c d e f g h i j k l Ken Ogata: A Dendrological Study on the Japanese Aceraceae, with Special Reference to the Geographical Distribution. UTokyo Repository, 1965. [dostęp 2017-04-04].
  4. a b c d e f g h Tous les érables: Acer argutum (fr.). [dostęp 2012-10-10].
  5. Mohsho: Japanese maples (ang.). [dostęp 2012-10-10].
  6. Drzewa Polski: Klon ostroząbkowy (pol.). [dostęp 2012-10-10].
  7. a b c d e f g Dębiany: Klon ostroząbkowy (pol.). [dostęp 2017-05-27].
  8. a b c d e f g IBRO: Klon ostroząbkowy / Acer argutum (pol.). [dostęp 2012-10-10].
  9. a b c d e f g h i j Klony: Klon ostroząbkowy (pol.). [dostęp 2012-10-10].
  10. a b c d e f g h Plants for a future: Acer argutum Maxim. (ang.). [dostęp 2012-10-10].
  11. a b c d e f g h i j k l m n o p q Włodzimierz Seneta: Drzewa i krzewy liściaste. Tom I Abelia - Buxus. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1991, s. 54. ISBN 83-01-10135-0.
  12. a b c d e Owen Johnson: Przewodnik Collinsa. Drzewa. Warszawa: Multico Oficyna Wydawnicza, 2009, s. 386. ISBN 978-83-7073-643-9.
  13. a b c Dendrona: Acer argutum / Klon ostroząbkowy (pol.). [dostęp 2012-10-10].
  14. a b c Flora of Japan: Acer argutum (ang.). [dostęp 2012-10-10].
  15. Florum: Acer argutum (fr.). [dostęp 2012-10-10].
  16. Hitoshi Sakio, Toshikazu Tamura: Ecology of Riparian Forests in Japan: Disturbance, Life History, and Regeneration. Springer, 2008, s. 55. ISBN 4-431-76737-1.

Media użyte na tej stronie

Acer argutum 4.JPG
Autor: Qwert1234, Licencja: CC BY-SA 3.0
Acer argutum, Aizu area, Fukushima pref., Japan
Acer argutum 2.JPG
Autor: Qwert1234, Licencja: CC BY-SA 3.0
Acer argutum, male flowers, Aizu area, Fukushima pref., Japan
Propozycja DA.svg
Autor: M.Komorniczak, Licencja: CC BY 3.0
Propozycja dla Dobry Artykuł dla PL.WIKI
Commons-logo.svg
The Wikimedia Commons logo, SVG version.
Acer argutum.jpg
Acer argutum