Mózgowie człowieka

Mózgowie człowieka – przekrój (grafika przestrzenna)

Mózgowie (łac. encephalon z gr. en „w, wewnątrz” i kephalos „głowa”) – część ośrodkowego układu nerwowego leżąca w czaszce. Jest to najbardziej złożony narząd człowieka. Stopień jego rozwoju prawdopodobnie warunkuje istnienie świadomości.

Między neuronami czuciowymi i ruchowymi rozmieszczone są włókna kojarzeniowe. Wewnątrz mózgowia wyróżnia się skupienia komórek nerwowychjądra i kora mózgu. Wypustki wychodzące z jąder tworzą wiązki oraz spoidła mózgu.

Podział mózgowia

Podział topograficzny

Schematyczne przedstawienie mózgowia w okresie rozwoju. Po lewej pęcherzyki mózgowe pierwotne, a po prawej wtórne.

W tym podziale części składowe mózgowia stanowią pierwotne pęcherzyki mózgowe zarodka (przodomózgowie, śródmózgowie i tyłomózgowie) dzielące się dalej na wtórne pęcherzyki mózgowe. Jedynie śródmózgowie nie ulega podziałowi na wtórne pęcherzyki.

  • przodomózgowie prosencephalon
    • kresomózgowie telencephalon (inaczej mózg cerebrum)
      • półkule mózgu hemispheria cerebri s. telencephalon laterale
      • kresomózgowie środkowe telencephalon medium
    • międzymózgowie diencephalon
      • nadwzgórze epithalamus
      • wzgórze thalamus
      • niskowzgórze subthalamus
      • zawzgórze metathalamus
      • podwzgórze hypothalamus
  • śródmózgowie mesencephalon
    • pokrywa śródmózgowia tectum mesencephali
    • konary mózgu pedunculi cerebri
  • tyłomózgowie rhombencephalon

Podział kliniczny

Do pnia mózgu niektóre źródła zaliczają także międzymózgowie oraz jądra kresomózgowia.

Anatomia i fizjologia

Obraz z rezonansu magnetycznego mózgowia. Widok od góry.
Płaty mózgu ludzkiego. Widok od góry.

Jamki zarodkowych pęcherzyków mózgu utrzymują się przez cały czas kształtowania się mózgu tworząc w wykształconym już mózgu tzw. komory mózgowe, które wypełnione są surowiczym płynem mózgowo-rdzeniowym. Z bocznych pęcherzykowatych wypukleń mózgu pierwotnego wytwarzają się oczy; z przodu tworzy się płat węchowy. Im wyżej na filogenetycznej drabinie stoją kręgowce, tym znaczniejszy obserwuje się rozwój przodomózgowia, które w końcu tworzy właściwy mózg (cerebrum), składający się z dwóch półkul (prawej i lewej). U człowieka przykrywają one całą resztę mózgu.

Półkule te są pofałdowane, co znacznie zwiększa ich powierzchnię. Wyróżnia się na nich bruzdy (sulci, fissurae) i zakręty (gyri). Półkule mózgowe rozwijają się kosztem międzymózgowia i śródmózgowia. Z tyłomózgowia powstaje móżdżek (cerebellum), a rdzeniomózgowie zamienia się w rdzeń przedłużony. Masa mózgu ludzkiego wynosi u mężczyzny około 1375 g, u kobiety 1225 g, podczas gdy masa mózgu niemowlęcia to zwykle około 350 g. Obydwie półkule rozdzielone są głęboką bruzdą podłużną, a tylko w dolnej części złączone są wielkim spoidłem mózgowym (corpus callosum), z śródmózgowiem natomiast łączą się za pomocą szypułek mózgowych (pedunculi cerebri). Głęboka bruzda boczna, zwana bruzdą Sylwiusza (fissura cerebri lateralis, fissura Sylvii)[1], przecina pod spodem półkule mózgowe, tak że dzieli każdą półkulę (od spodu) na 5 płatów:

  • czołowy
  • ciemieniowy
  • skroniowy
  • potyliczny
  • brzeżny (limbiczny)

Płat ciemieniowy przechodzi bez ostrej granicy w płat potyliczny. Wąska jama obecna w półkulach mózgowych podzielona jest przez ścianę podłużną na dwie równe części — w ten sposób powstają komory boczne mózgu (ventriculi cereibri). Tylna część tej ściany tzw. sklepienie mózgu (fornis) wychodzi z ciał sutkowych (corpora mammillaria), znajdujących się u podstawy mózgu. Komory boczne i komora trzecia (w międzymózgowiu) komunikują się ze sobą przez ciasny otwór Monroe’go (foramen Monroi). Przedłużenia bocznych komór noszą nazwę rogów Ammona (cornu ammonis). Półkule mózgowe zbudowane są z substancji szarej (zwanej korą mózgową), o miąższości około 5 mm, obfitującej w komórki zwojowe, i z białej substancji rdzennej złożonej z włókien nerwowych. Dno komory trzeciej mieszczącej się w międzymózgowiu przedłuża się ku dołowi w tzw. lejek (infundibulum), na którym położona jest przysadka mózgowa (hypophysis cerebri, glandula pituitaria), gruczoł wydzielania wewnętrznego. Z międzymózgowia wychodzi również, jednak ku górze, szyszynka (corpus pineale).

1 - płat czołowy 2 - płat ciemieniowy 3 - płat potyliczny 4 - ciało modzelowate 5 - wzgórze 6 - podwzgórze 7 - most 8 - rdzeń przedłużony 9 - rdzeń kręgowy 10 - móżdżek
Unaczynienie tętnicze mózgu:

     tętnica przednia mózgu,

     tętnica środkowa mózgu,

     tętnica tylna mózgu.

Obraz z rezonansu magnetycznego mózgu. Widok z boku.

Mózg jest bardzo wrażliwym narządem, dlatego też jest bardzo dobrze chroniony. Otaczają go 3 opony. Każda z nich jest inna i każda ma inne zadania. Pierwsza, najbliżej mózgu, to silnie unaczyniona opona miękka (naczyniówka), której zadaniem jest odżywianie mózgu. Wnika ona do komór mózgu tworząc sploty naczyniówkowe, oraz we wszystkie bruzdy i zakręty mózgu. Drugą jest pajęczynówka, w której znajduje się płyn mózgowo-rdzeniowy, wyrównujący ciśnienie w czaszce i amortyzujący wstrząsy. Pajęczynówka jest bardzo delikatna, brak w niej naczyń krwionośnych. Ostatnią, trzecią oponą jest opona twarda, która jest zarazem okostną czaszki. Dzieli się ona na blaszkę zewnętrzną i blaszkę wewnętrzną.

Unaczynienie tętnicze mózgowia pochodzi głównie z tętnicy podstawnej (wraz z jej odgałęzieniami, parą tętnic tylnych mózgu), będącej połączeniem dwóch tętnic kręgowych oraz parami tętnic przednich i środkowych mózgu (końcowych odgałęzień tętnicy szyjnej wewnętrznej). Wszystkie te tętnice łączą się na podstawie mózgowia w koło tętnicze mózgu.

Objętość mózgu człowieka jest istotnym parametrem antropologicznym, średnia światowa wynosi 1350 ml (800–2000 ml). Przeciętny mózg posiada około 100 mld neuronów, przy czym każdy z nich łączy się średnio z 7 tys. innych poprzez synapsy, w sumie takich połączeń jest około .

Wielkość ludzkiego mózgu jest w 94% (prawie całkowicie) uwarunkowana czynnikami genetycznymi[2]. Istotną rolę w warunkowaniu wielkości mózgu odgrywa ludzki gen ASPM[3]. Większy rozmiar mózgu (jako indeks cefaliczny) jest związany z większym IQ, co sugeruje że różnice w wielkości mózgu między ludźmi są skorelowane do różnic inteligencji i wyników testów[4][5][6][7]. Jedną z metod przeżyciowego mierzenia (in vivo) wielkości mózgu jest metoda VBM. Jest to nieobciążona technika charakteryzująca objętości regionów mózgowia i różnice koncentracji tkanek w strukturalnych obrazach NMR[8].

Zasada działania mózgu polega na przekazywaniu sygnałów elektrycznych – potencjałów czynnościowych – w obrębie neuronu oraz chemicznych (neuroprzekaźnik) w obrębie synapsy. Podstawową jednostką czynnościową mózgu jest tzw. zespół neuronów (ang. neural ensemble).

Zobacz też

  • Rozwój mózgowia

Przypisy

  1. Adam Bochenek, Michał Reicher: Anatomia człowieka. Wyd. 1(2). T. 4: Układ nerwowy ośrodkowy. Warszawa: PZWL, 1981, s. 317.
  2. Genetic variability of human brain size and cortical gyral patterns. AJ Bartley, DW Jones and DR Weinberger Qoute: Brain volume was highly correlated in MZ pairs [unbiased intraclass correlation coefficient, ICC(U) = 0.95, P < 0.00001] URL: [1]
  3. Evolution of the Human ASPM Gene, a Major Determinant of Brain Size Evolution of the Human ASPM Gene; Jianzhi Zhang [2]
  4. “In Vivo” Brain Size and Intelligence. Willerman, Lee; And Others
  5. In vivo brain size, head perimeter, and intelligence in a sample of healthy adult females
  6. Bigger Brain Size Matters For Intellectual Ability
  7. High-Aptitude Minds: The Neurological Roots of Genius
  8. A Voxel-Based Morphometric Study of Ageing in 465 Normal Adult Human Brains[3]

Bibliografia

Star of life.svg Przeczytaj ostrzeżenie dotyczące informacji medycznych i pokrewnych zamieszczonych w Wikipedii.

Media użyte na tej stronie

User-FastFission-brain.gif
Autor: Fastfission on en.wikipedia (or de.wikipedia), Licencja: CC-BY-SA-3.0
Made from an fMRI scan I had done. Goes from the top of my brain straight through to the bottom. That little dot that appears for a second on the upper-left hand side is a vitamin E pill they taped to the side of my head to make sure they didn't accidentally swap the L-R orientation.

To clarify, this animation was made by Fastfission and is based on Fastfission's brain. This is what makes a Wikipedian tick. -- Solipsist
Star of life.svg

The Star of Life, medical symbol used on some ambulances.

Star of Life was designed/created by a National Highway Traffic Safety Administration (US Gov) employee and is thus in the public domain.
Brain chrischan 300.gif
Autor: Christian R. Linder, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Animated sequence of saggital transections through the human brain.
EmbryonicBrain.svg
(c) I, Nrets, CC-BY-SA-3.0
Diagram depicting the main subdivisions of the embryonic vertebrate brain. The neural tube differentiates into forebrain, midbrain and hindbrain structures.
Star of life2.svg

Star of life, blue version. Represents the Rod of Asclepius, with a snake around it, on a 6-branch star shaped as the cross of 3 thick 3:1 rectangles.
Design:
The logo is basically unicolor, most often a slate or medium blue, but this design uses a slightly lighter shade of blue for the outer outline of the cross, and the outlines of the rod and of the snake. The background is transparent (but the star includes a small inner plain white outline). This makes this image usable and visible on any background, including blue. The light shade of color for the outlines makes the form more visible at smaller resolutions, so that the image can easily be used as an icon.

This SVG file was manually created to specify alignments, to use only integers at the core 192x192 size, to get smooth curves on connection points (without any angle), to make a perfect logo centered in a exact square, to use a more precise geometry for the star and to use slate blue color with slightly lighter outlines on the cross, the rod and snake.

Finally, the SVG file is clean and contains no unnecessary XML elements or attributes, CSS styles or transforms that are usually added silently by common SVG editors (like Sodipodi or Inkscape) and that just pollute the final document, so it just needs the core SVG elements for the rendering. This is why its file size is so small.
Frontal lobe animation.gif
Autor: Polygon data were generated by Life Science Databases(LSDB)., Licencja: CC BY-SA 2.1 jp
A rotating animation of the human brain showing the left frontal lobe in red within a translucent skull. The right cerebral hemisphere is not shown, as if it were cut away. The anterior cingulate cortex (ACC) is sometimes also included in the frontal lobe (e.g. [1]). Other authors include the ACC as a part of limbic lobe (e.g. [2]). This animation has taken the latter approach following two reference books: an electronic version of Talairach and Tournoux (1988)[3] and Ono (1990)[4].
Gray's Anatomy plate 517 brain.png
Outer surface of cerebral hemisphere, showing areas supplied by cerebral arteries. Blue areas are supplied by the Anterior cerebral artery . Pink areas are supplied by the Middle cerebral artery. Yellow areas are supplied by the Posterior cerebral artery
Mozgowie czlowieka mri.png
Skan MRI mózgowia człowieka (norma) w przekroju strzałkowym, ukazując przyśrodkową powierzchnię jednej z półkul.
Płaty mózgu.png
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Disambig.svg
Symbol wieloznaczności