Morze Śródziemne

Morze Śródziemne
Ilustracja
KontynentEuropa, Afryka i Azja
Państwa Hiszpania
 Francja
 Monako
 Włochy
 Malta
 Słowenia
 Chorwacja
 Bośnia i Hercegowina
 Czarnogóra
 Albania
 Grecja
 Cypr ( Cypr Północny)
 Turcja
 Syria
 Liban
 Izrael
 Egipt
 Libia
 Tunezja
 Algieria
 Maroko
Terytoria Gibraltar
 Akrotiri i Dhekelia
Powierzchniaok. 2,5 mln km²
Średnia głębokość1438 m
Największa głębiaCalypso na M. Jońskim
5267 m
Zasolenie33,0 do 39,4
Temperatura+7 do +30 °C
Typ morzaśródlądowe
WyspySycylia, Sardynia, Cypr, Korsyka
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Morze Śródziemne
Morze Śródziemne
Ziemia35°N 18°E/35,000000 18,000000
Mapa morza

Morze Śródziemnemorze międzykontynentalne leżące pomiędzy Europą, Afryką i Azją, o powierzchni około 2,5 mln km². Zasolenie wód Morza Śródziemnego wynosi 33–39.

Na zachodzie jest połączone Cieśniną Gibraltarską z Oceanem Atlantyckim, na wschodzie przez cieśninę Dardanele łączy się z morzem Marmara i dalej przez cieśninę Bosfor z Morzem Czarnym, zaś przez Kanał Sueski z Morzem Czerwonym i dalej z Oceanem Indyjskim.

To śródlądowe morze jako jedyne na świecie otoczone jest lądami należącymi do trzech części świata. Już przed tysiącami lat kwitły tu kultura i nauka, rozwijały się rolnictwo, rzemiosło, handel i żegluga. Na obszarze tym pozostały bogate pamiątki starych cywilizacji – pojedyncze zabytki i całe miasta. Wspólną cechą tych państw, poza dostępem do morza, jest klimat i roślinność śródziemnomorska.

Nad Morzem Śródziemnym leżą następujące państwa (zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Gibraltar, Hiszpania, Francja, Monako, Włochy, Malta, Słowenia, Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Czarnogóra, Albania, Grecja, Cypr (w tym Cypr Północny oraz Akrotiri i Dhekelia), Turcja, Syria, Liban, Izrael (w tym Strefa Gazy), Egipt, Libia, Tunezja, Algieria i Maroko. Większość państw basenu Morza Śródziemnego współpracuje w ramach Partnerstwa Eurośródziemnomorskiego.

Fauna Morza Śródziemnego liczy w przybliżeniu około 5000 gatunków.

Nazwa

Termin „Morze Śródziemne” pochodzi z łacińskiego słowa mediterraneus znaczącego tyle, co „w środku ziemi” lub „między lądami” (medius - ‘między’, ‘pośrodku’ + terra ‘ziemia’, ‘ląd’), jako że znajduje się między kontynentami Afryką i Europą. Grecka nazwa Mesogeios (Μεσόγειος) jest podobna – μέσο, „środek” + γη, „ziemia”, „ląd”. W czasach historycznych Morze Śródziemne miało kilka nazw, np. Grecy początkowo nazywali je ἡ θάλασσα (hē thálassa; „Morze” bez przymiotnika) lub czasami ἡ μεγάλη θάλασσα (hē megálē thálassa; „Wielkie Morze”), ἡ ἡμέτερα θάλασσα (hē hēmétera thálassa; „Nasze Morze”), η εντός θάλασσα (he entos thálassa; „Morze Wewnętrzne”) lub ἡ θάλασσα ἡ καθ'ἡμᾶς (hē thálassa hē kath'hēmâs; „Morze wokół nas”). Rzymianie powszechnie nazywali je podobnie Mare Nostrum (łac. „Nasze Morze”), Mare Magnum („Wielkie Morze”) lub też Mare Internum („Morze Wewnętrzne”). W Biblii pierwotnie znane było jako „Wielkie Morze” [Lb 34,6,7, J 1,4, 9,1, Ez 47,10,15,20] lub po prostu „Morze” [1Krl 5,9, 1Mch 14,34, 15,11], ale także znane jako „Morze Hinder” z powodu swojego położenia na zachodnim brzegu Ziemi Świętej i dlatego znajdującym się za osobą spoglądającą na wschód, o czym jest mowa w Starym Testamencie, co czasami tłumaczone jest jako „Zachodnie Morze” [Pwt 11,24, Jl 2,20]. Inną nazwą było „Morze Filistynów” (Wj 23,31) z powodu ludzi zamieszkujących dużą część wybrzeża blisko Izraelitów. We współczesnym hebrajskim było zwane Ha-Jam Ha-Tichon (הַיָּם הַתִּיכוֹן) – „Środkowym Morzem”, dosłownym tłumaczeniem niemieckiego odpowiednika Mittelmeer. W języku tureckim znane jest jako Akdeniz – „Białe Morze”, w arabskim – l-Baḥr al-Abyaḍ al-Mutawassiṭ (البحر الأبيض المتوسط), co możemy zrozumieć jako „Białe Morze Środkowe”, zaś w islamskiej i dawnej arabskiej literaturze było wymienione jako Baḥr al-Rūm (بحر الروم), lub „Rzymskie/Bizantyjskie Morze”.

Podział

Podział Morza Śródziemnego według Międzynarodowego Biura Hydrograficznego w Monako:

  • Basen Zachodni (Algiersko-Prowansalski):
  • Basen Wschodni (Lewantyński):
    • Morze Jońskie (pow. 169 tys. km²) pomiędzy południowym wybrzeżem Półwyspu Apenińskiego a półwyspem – Peloponez w Grecji,
    • Morze Adriatyckie (pow. 139 tys. km²) pomiędzy Półwyspem Apenińskim a Półwyspem Bałkańskim,
    • Morze Egejskie (pow. 196 tys. km²) pomiędzy Grecją a Azją Mniejszą,
    • Morze Ikaryjskie pomiędzy Cykladami a Azją Mniejszą.

Podział nie uwzględnia innych obszarów Morza Śródziemnego nazywanych również morzami:

  • Morze Sycylijskie na południe i południowy zachód od Sycylii,
  • Morze Trackie na południe od Tracji (część Morza Egejskiego),
  • Morze Mirtejskie po wschodniej stronie Półwyspu Peloponeskiego (część Morza Egejskiego),
  • Morze Kreteńskie na północ od Krety (część Morza Egejskiego),
  • Morze Cypryjskie na północ od Cypru (część Morza Lewantyńskiego),
  • Morze Lewantyńskie (pow. 320 tys. km²) od wschodniego wybrzeża Krety do wybrzeży Syrii, Libanu i Izraela,
  • Morze Libijskie zwane Morzem Syrty na północ od Libii.

Wyspy

Ważniejsze wyspy to (licząc od zachodu)

  • Baleary (ok. 200 wysp, pow. 5014 km²)
    • Ibiza (571 km²)
    • Majorka (3600 km²)
    • Minorka (668 km²)
    • Formentera (82 km²)
  • Sardynia (24 090 km²)
  • Korsyka (8680 km²)
  • Sycylia (25 710 km²) – największa
  • Wyspy Liparyjskie (17 wysp, pow. 117 km²)
  • Malta (246 km²)
  • Kreta (8336 km²)
  • Rodos (1401 km²)
  • Cypr (9251 km²).

Pomiędzy Korsyką a Półwyspem Apenińskim znajdują się m.in.

  • Elba (224 km²)
  • Pianosa (10,3 km²)
  • Gorgona (2,25 km²)
  • Montecristo (10,4 km²).

Wyspy Morza Egejskiego

Temperatura morza

Średnia dobowa temperatura morza (°C), źródło: seatemperature.org
StyLutMarKwiMajCzeLipSieWrzPaźLisGruRok
Dla porównania: Sopot[1]3,32,82,44,810,115,118,519,217,413,39,76,110,2
Gibraltar[2]16,315,815,716,918,521,022,823,321,820,518,316,818,9
Malaga, Hiszpania[3]15,915,615,616,818,420,922,923,521,820,418,116,618,9
Nicea, Francja[4]13,413,013,414,618,021,823,123,622,219,617,414,917,9
Genua, Włochy[5]13,613,113,615,118,722,824,124,323,020,217,915,318,5
Split, Chorwacja[6]13,713,513,915,118,222,324,424,823,820,318,216,018,7
Barcelona, Hiszpania[7]13,413,113,315,018,021,924,025,224,021,818,315,418,6
Walencja, Hiszpania[8]14,213,814,116,118,822,524,825,824,622,119,116,119,3
Almería, Hiszpania[9]15,314,915,116,718,621,323,824,923,021,118,716,619,2
Alicante, Hiszpania[10]14,514,114,416,419,022,425,226,325,022,419,416,619,6
Rzym, Włochy[11]14,513,914,115,518,822,924,725,024,021,119,016,119,1
Durrës, Albania[12]14,714,614,715,818,822,925,525,424,420,918,616,119,4
Palermo, Włochy[13]15,114,314,615,818,723,125,726,325,122,319,916,719,8
Algier, Algieria[14]15,214,715,116,618,821,724,125,324,522,319,616,819,6
Tunis, Tunezja[15]15,314,414,615,718,322,024,425,424,622,620,217,219,6
Ateny, Grecja[16]15,415,015,215,718,522,625,726,325,022,219,116,619,8
Malta[17]16,115,415,416,318,722,625,526,125,523,421,218,120,4
Limassol, Cypr[18]17,817,017,318,120,824,427,228,027,225,222,119,622,1
Aleksandria, Egipt[19]18,317,317,418,320,724,026,527,627,225,522,520,222,1
Bejrut, Liban[20]18,517,517,518,521,324,927,528,528,126,022,620,122,6
Tel Awiw, Izrael[21]18,817,617,818,621,224,927,228,628,226,323,220,622,8

Zobacz też

  • strefa śródziemnomorska
  • kraje śródziemnomorskie
  • Europa Południowa
  • Bliski Wschód
  • Lewant
  • kraje arabskie

Przypisy

Media użyte na tej stronie

Question book-4.svg
Autor: Tkgd2007, Licencja: CC-BY-SA-3.0
A new incarnation of Image:Question_book-3.svg, which was uploaded by user AzaToth. This file is available on the English version of Wikipedia under the filename en:Image:Question book-new.svg
Commons-logo.svg
The Wikimedia Commons logo, SVG version.
Flag of Syria.svg
Łatwo można dodać ramkę naokoło tej grafiki
Blue pog.svg
Shiny blue button/marker widget.
Flag of Gibraltar.svg
Flag of Gibraltar
Flag of Croatia.svg
Łatwo można dodać ramkę naokoło tej grafiki
Information icon4.svg
An i icon for templates and the like
Flag of Israel.svg
Flag of Israel. Shows a Magen David (“Shield of David”) between two stripes. The Shield of David is a traditional Jewish symbol. The stripes symbolize a Jewish prayer shawl (tallit).
WiktionaryPl nodesc.svg
(c) Wikimedia Foundation, CC BY-SA 3.0

The logo for the Polish language Wiktionary without "Wolny, wielojęzyczny Wikisłownik" ("Free, multilingual, Wiktionary")

.
Wikiquote-logo.svg
SVG version of the Wikiquote logo.
World location map.svg
Blank political world map for location map templates (Equirectangular projection).
Geographylogo.svg
Autor: OpenClipart, Licencja: CC0
Geography logo
Flag of Albania.svg
Flag of Albania
Disambig.svg
Symbol wieloznaczności