Nysa Łużycka

Nysa Łużycka
Lužická Nisa
Lausitzer Neiße
Ilustracja
Nysa Łużycka na wysokości Zgorzelca
KontynentEuropa
Państwo Czechy
 Polska
 Niemcy
Rzeka
Długość251,6–254,6 km
Powierzchnia zlewni4297–4403 km²
Średni przepływ31 m³/s przy ujściu
Źródło
Miejscepołudniowo-zachodnie stoki Gór Izerskich
Wysokość635 m n.p.m.
Współrzędne50°43′47″N 15°13′44″E/50,729722 15,228889
Ujście
Recypientrzeka Odra
Miejsceobok wsi Ratzdorf
Wysokość33 m n.p.m.
Współrzędne52°04′11″N 14°45′20″E/52,069722 14,755556
Mapa
Mapa rzeki
Dorzecze Nysy Łużyckiej
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
źródło
źródło
ujście
ujście
Źródło
Ujście Nysy Łużyckiej do Odry

Nysa Łużycka (czes. Lužická Nisa, niem. Lausitzer Neiße, górnołuż. Łužiska Nysa, dolnołuż. Łužyska Nysa[1]) – rzeka w Czechach (kraj liberecki), Niemczech (Saksonia) i Polsce (woj. dolnośląskie i lubuskie); lewobrzeżny dopływ Odry. Długość rzeki wynosi (według różnych publikacji) od 251,6 km[2][3] do 254,6 km[4].

Zlewnia Nysy Łużyckiej obejmuje obszar o powierzchni (według różnych publikacji) od 4297 km²[3] do 4403 km²[4].

Na długości 197,8 km rzeka wyznacza granicę pomiędzy Polską a Niemcami od 1945 roku (uznaną oficjalnie w latach 1950, 1970 i 1991); powierzchnia zlewni 4297 km² (2196 km² w Polsce). Górny odcinek rzeki o długości 53,8 km i powierzchni zlewni 375,3 km kw. znajduje się na terenie Czech.[1]

Średnioroczny przepływ średniej wody (SSQ) obliczony w punkcie ujścia rzeki wynosi 31 m³/s[5].

Przebieg

Źródła w Czechach na wysokości ok. 635 m n.p.m., na granicy miejscowości Nová Ves nad Nisou i Smržovka, w południowej części Gór Izerskich[1]. Powstaje z połączonych rzek Nysy Biedrzychowskiej i Nysy Czarnej[1].

W górnym biegu Nysy Łużyckiej leży Żytawskie Zagłębie Węglowe, którego wschodnią część stanowi Turoszowskie Zagłębie Węgla Brunatnego[1]. Następnie rzeka przepływa przez obszar Borów Dolnośląskich i tereny wschodnich Łużyc[1].

Nysa Łużycka uchodzi do Odry na 542,4 km jej biegu[6][3], na północ od wsi Kosarzyn, w pobliżu niemieckiej wsi Ratzdorf.

(c) null, CC BY-SA 3.0
Nysa Łużycka w Parku Mużakowskim

Hydronimia

Po II wojnie światowej używano polskiej nazwy Nissa[7][8].

Polską nazwę Nysa Łużycka wprowadzono urzędowo zarządzeniem w 1951 roku[9].

Nazwa rzeki należy do nazw substratowych – została przejęta przez nową ludność od wcześniejszych osadników, którzy później wyginęli lub wymarli[10].

Główne dopływy

  • Miedzianka
  • Witka
  • Czerwona Woda
  • Jędrzychowicki Potok
  • Skroda
  • Lubsza
  • Mandau
  • Pließnitz

Miasta nad Nysą od źródeł

  • Czechy Jablonec nad Nysą
  • Czechy Liberec
  • Czechy Hrádek nad Nisou
  • Niemcy Zittau (Żytawa)
  • Niemcy Görlitz / Polska Zgorzelec
  • Polska Pieńsk
  • Polska Łęknica / Niemcy Bad Muskau (Mużaków)
  • Niemcy Forst
  • Niemcy Guben / Polska Gubin

Zagospodarowanie

Elektrownie wodne:

  • Sobolice
  • Przysieka
  • Zasieki
  • Gubin

Przypisy

  1. a b c d e f Słownik geografii turystycznej Sudetów. redakcja Marek Staffa. T. 2: Pogórze Izerskie. Cz. 2: M-Ż. Wrocław: Wydawnictwo I-BiS, 2003, s. 127-129. ISBN 83-85773-61-4.
  2. 2.3.12. Zlewnia Nysy Łużyckiej. W: Raport o stanie środowiska w województwie dolnośląskim w 2007 roku. WIOŚ Wrocław, 2008, s. 96.
  3. a b c Ocena stanu jakości rzek województwa dolnośląskiego w 2007 roku. WIOŚ Wrocław, 2008, s. 51.
  4. a b Transnational Pilot River Basin Lusatian Neisse. Ministerstvo zemědělství, 2005, s. 13, seria: Testing of CIS Guidance Documents, Final Report Phase I.
  5. Marek Demidowicz, I. Charakterystyka województwa lubuskiego, [w:] Stan środowiska w województwie lubuskim w 2007 roku, WIOŚ Zielona Góra, 2008, s. 9, ISSN 1998-5580 [dostęp 2011-02-27].
  6. 2. Wody. W: Raport o stanie środowiska w województwie dolnośląskim w 2009 roku. WIOŚ Wrocław, 2010, s. 38.
  7. Dekret z dnia 26 października 1945 r. o ustanowieniu „Medalu za Odrę, Nissę, Bałtyk” (Dz.U. z 1945 r. nr 50, poz. 285).
  8. Ustalona granica w rejonie Swinoujście – Gryfin. „Kurier Szczeciński”. 1 (I), s. 1, 1945-10-07. 
  9. Zarządzenie nr 115 Prezesa Rady Ministrów z dnia 1 czerwca 1951 r. ws. przywrócenia i ustalenia urzędowych nazw rzecznych śląskiej części dorzecza Odry i Łaby (M.P. z 1951 r. nr 62, poz. 825, s. 827).
  10. Cienkowski, W. P., Sekrety imion własnych, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1965, s. 136.

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

Oder Fluss.jpg
Oder River at the estuary of the Neiße River into the Oder River.
Nysa Łużycka (rzeka).png
Autor: Tomasz Majtyka, Licencja: CC BY-SA 3.0
Dorzecze Nysy Łużyckiej; rzeka Nysa Łużycka = pogrubiona niebieska linia, jej dopływy = cienkie niebieskie linie, Odra – fragment (recypient) = bardzo gruba niebieska linia z grotem wskazującym kierunek prądu, granica zlewni Nysy Łużyckiej = jasnoniebieska linia, miasta (w granicach administracyjnych) przez które przepływa Nysa Łużycka (od źródła: Jablonec nad Nisou, Liberec, Hrádek nad Nisou, Zittau, Bogatynia, Görlitz, Zgorzelec, Pieńsk, Łęknica, Bad Muskau, Forst (Lausitz), Guben, Gubin) = czarne obrysy, izohipsy = szare obrysy przerywane
Blue 0080ff pog.svg
Autor: One Salient Oversight, Licencja: CC0
modded version of File:Blue_pog.svg
Commons-logo.svg
The Wikimedia Commons logo, SVG version.
Blue pog.svg
Shiny blue button/marker widget.
14-05-04-pramen-nysa-RalfR-DSC 1050-017.jpg
Autor: Ralf Roletschek , Licencja: FAL
Source Lusatian Neisse between Smržovze and Nová Ves nad Nisou
Park Mużakowski Nysa Łużycka 22.05.2012 p.jpg
(c) null, CC BY-SA 3.0
Nysa Łużycka w Parku Mużakowskim
Relief Map of Poland.svg
Autor: TUBSEmail Silk.svg Gallery, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location map of Poland
Lausitzer-Neiße-Goerlitz-07.IV.07-173.jpg
Autor: Botaurus-stellaris, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Die Lausitzer Neiße in Görlitz (Niederschlesischer Oberlausitzkreis, in Sachsen)
WiktionaryPl nodesc.svg
(c) Wikimedia Foundation, CC BY-SA 3.0

The logo for the Polish language Wiktionary without "Wolny, wielojęzyczny Wikisłownik" ("Free, multilingual, Wiktionary")

.