Płazińce

Płazińce
Platyhelminthes
Gegenbaur, 1859
Ilustracja
Płazińce według Ernsta Haeckela
Systematyka
Domenaeukarionty
Królestwozwierzęta
Typpłazińce

Płazińce, robaki płaskie (Platyhelminthes) – typ zwierząt o prymitywnej budowie.

Filogeneza – Przypuszcza się, że wirki (Turbellaria) pochodzą od parzydełkowców, a ich przodkowie mogli być podobni do planuli. Pozostałe gromady pasożytów takich jak: przywry (Trematoda), skrzelowce (Monogenea), tasiemce (Cestoda) wywodzą się od pierwotnych wirków.

Pseudobiceros bedfordi – przedstawiciel wirków wielojelitowych

Informacje ogólne

  • trójwarstwowce
  • dwubocznie symetryczne
  • grzbietowo-brzusznie spłaszczone
  • bez jam ciała
  • przestrzenie między ścianą ciała a narządami wewnętrznymi wypełnione parenchymą
  • acoelomata – zwierzęta parenchymatyczne
  • robaki drapieżne, niebezpieczne

Budowa zewnętrzna

Ciało możemy podzielić na przód (bez wyodrębnionej głowy), tył, stronę brzuszną i grzbietową. Pokryte jest ono jednowarstwowym nabłonkiem ektodermalnym, u wirków pokryty jest rzęskami, u pasożytów komórki nie są orzęsione i zlewają się w jedną warstwę zwaną syncytium. Pasożyty posiadają dodatkowo nabłonek pokryty oskórkiem, który chroni przed strawieniem przez enzymy gospodarza. Pod nabłonkiem znajdują się mięśnie gładkie pochodzenia mezodermalnego, u wirków tworzące kilka warstw, u pasożytów mają postać pojedynczych włókienek. Nabłonek oraz mięśnie tworzą wór powłokowo-mięśniowy nadający kształt. Wewnętrzna jama ciała wypełniona jest parenchymą.

Budowa wewnętrzna

Wewnątrz ciała występuje pierwotna jama ciała wypełniona parenchymą, która wypycha ciało od wewnątrz (pełni funkcję szkieletu hydraulicznego).

Układ pokarmowy

Rozpoczyna się otworem gębowym, położonym po brzusznej stronie ciała, dalej przechodzącym w sporą mięsistą gardziel (może być wynicowana na zewnątrz w postaci rurki czy rękawa), za nią znajduje się proste lub rozgałęzione jelito. Zawsze jednak jest ono ślepo zakończone, bez otworu odbytowego i wszelkie ewentualne niestrawione resztki są usuwane przez otwór gębowy. Otwór odbytowy występuje tylko u niektórych wirków i przywr. Tasiemce nie posiadają układu pokarmowego, ponieważ żyjąc w jelicie cienkim są całe zanurzone w strawionym pokarmie i mogą chłonąć całą powierzchnią swego płaskiego ciała.

Wymiana gazowa

Do wymiany gazowej dochodzi bezpośrednio przez powierzchnię ciała. Nie posiadają układu oddechowego. U pasożytów wewnętrznych jak np. tasiemiec podstawowym procesem dostarczającym energii jest oddychanie beztlenowe. Jednak niektóre płazińce oddychają tlenowo – wirki i skrzelowce.

Układ krążenia

Płazińce nie mają układu krążenia: substancje odżywcze rozprowadzane są przez płyn znajdujący się w parenchymie. U niektórych transport ułatwia jeszcze silnie rozgałęzione jelito.

Układ nerwowy

Układ charakteryzujący się prostą budową zbudowany z dwóch zwojów nerwowych położonych zazwyczaj w przedniej części ciała oraz z odchodzących pni nerwowych połączonych poprzecznymi spoidłami.

U wolno żyjących wirków najsilniej rozwinięte są dwa pnie położone po brzusznej stronie ciała. Występują u nich także dość dobrze wykształcone narządy zmysłów, wśród których spotykamy zarówno receptory chemiczne, dotykowe, jak i proste oczka (fotoreceptory) w liczbie od jednej do kilkunastu par. Niektóre morskie wirki mają też statocysty.

Pasożyty, w związku z prowadzonym trybem życia, mają słabo rozwinięty układ nerwowy i właściwie pozbawione są wyspecjalizowanych narządów zmysłów. Występują u nich jedynie komórki czuciowe i proste receptory chemiczne.

Układ wydalniczy

Składa się z kanalików znajdujących się w parenchymie zakończonych protonefrydiami, do których uchodzą komórkami płomykowymi. Taki układ nosi nazwę układu protonefrydialnego.

Główną funkcją tego układu jest jednak nie tyle usuwanie ubocznych produktów metabolizmu (których z powodu małej intensywności metabolizmu jest niewiele), ale osmoregulacja. Świadczy o tym między innymi brak układu wydalniczego u niektórych wirków morskich. Kanały wydalnicze większości pozostałych wirków tworzą dwa podłużne ciągi uchodzące na zewnątrz jednym lub kilkoma otworkami po grzbietowej stronie ciała. Układ wydalniczy pozostałych płazińców ma podobny plan budowy.

Rozmnażanie

Charakteryzuje je hermafrodytyzm. Najczęściej występuje zapłodnienie krzyżowe. Zróżnicowany jest również rozwój osobnika. Wirki charakteryzują się rozwojem prostym, zaś pasożyty rozwojem złożonym. Bardzo różna jest liczba jaj produkowanych przez płazińce. Wolno żyjące wirki składają około 200 w ciągu swojego życia, a u wewnętrznych pasożytów liczy się je w milionach sztuk.

Larwy

Wirki

  • Larwa Müllera (protrochula) – występuje u form morskich wirków; ma kształt jajowaty, owalny. Na szczycie znajduje się narząd zmysłowy z pękiem witek – chemoreceptor. W równiku jest 8 długich płatowych wyrostków orzęsionych na brzegach. Otwór gębowy mieści się na dolnej stronie ciała (prowadzi do workowatego jelita). Jelito otoczone jest parenchymą. Larwa prowadzi planktonowy tryb życia, po czym opuszcza się na dno i przekształca w wirka.
  • Larwa Gotta – posiada tylko cztery płaty orzęsione.

Systematyka

Typ: Platyhelmithes – płazińce

  • Podtyp: Turbellariomorphawirkokształtne
    • Gromada: Xenoturbellida
    • Gromada: Acoelomorpha
    • Gromada: Catenulida
    • Gromada: Rhabditophora
      • Rząd: Polycladida
      • Rząd: Seriata
        • Podrząd: Tricladida
      • Rząd: Rhabdocoela
      • Rząd: Temnocephalida
  • Podtyp: Neodermata
    • Nadgromada: Monogeneaprzywry monogeniczne
      • Gromada: Monoopisthocotylea
      • Gromada: Polyopisthocotylea
        • Rząd: Mazocraeidea
        • Rząd: Polystomaidea
    • Nadgromada: Trematodaprzywry właściwe
      • Gromada: Aspidogastreabruzdossawce
      • Gromada: Digeneaprzywry digeniczne
    • Nadgromada: Cestodatasiemce
      • Gromada: Amphilinidea
      • Gromada: Gyrocotyloidea
      • Gromada: Eucestoda
        • Rząd: Caryophyllidea
        • Rząd: Cyclophyllidea
        • Rząd: Pseudophyllidea

Media użyte na tej stronie

Question book-4.svg
Autor: Tkgd2007, Licencja: CC-BY-SA-3.0
A new incarnation of Image:Question_book-3.svg, which was uploaded by user AzaToth. This file is available on the English version of Wikipedia under the filename en:Image:Question book-new.svg
Wikispecies-logo.svg
Autor: (of code) cs:User:-xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Haeckel Platodes.jpg

For index to numbers, see here

  1. Cercaria dichotoma (Johannes Müller) / Distoma sp. = Gymnophallus choledochus Odhner,1900 / Gymnophallus rebecqui Bartoli, 1983, cercaria larva from below
  2. Cercaria spinifera (La Valette) = Echinostoma echinatum (Zeder, 1803), cercaria larva from below
  3. Cercaria bucephalus (Ercolani) / Gasterostomum fimbriatum (Siebold) =? Bucephalus polymorphus Baer, 1827, cercaria larva from above
  4. Polystomum integerrimum (Rudolphi) = Polystoma integerrimum (Fröhlich, 1791), adult from below
  5. Polystomum integerrimum (Rudolphi) = Polystoma integerrimum (Fröhlich, 1791), miracidium larva
  6. Gyrodactylus elegans (Nordmann) = Gyrodactylus elegans von Nordmann, 1832, adult from below
  7. Diplozoon paradoxum (Nordmann) = Diplozoon paradoxum von Nordmann, 1832, mated pair from below
  8. Tristomum coccineum (Cuvier) = Tristoma coccineum (Cuvier, 1817), adult from below
  9. Callicotyle Kroyeri (Diesing) = Calicotyle kroyeri Diesing, 1850, adult from below
  10. Caryophyllaeus mutabilis (Rudolphi) = Caryophyllaeus laticeps (Pallas, 1781), adult
  11. Tetrarhynchus longicollis (Cuvier) = Tetrarhynchus longicollis van Beneden, 1849 / Halysiorhynchus longicollis (van Beneden, 1849), young adult
  12. Phyllobothryon gracile (Van Beneden) = Phyllobothrium gracile Wedl, 1855, head from the front
  13. Taenia solium (Rudolphi) = Taenia solium Linnaeus, 1758, mature proglottid
  14. Taenia solium (Rudolphi) = Taenia solium Linnaeus, 1758, head from the front
Bedford's Flatworm.jpg
Bedford's Flatworm (Pseudobiceros bedfordi) in Fihalhohi, Maldives.