Płochacze

Płochacze
Prunellidae[1]
Richmond, 1908
Ilustracja
Przedstawiciel rodziny – płochacz halny (P. collaris)
Systematyka
Domenaeukarionty
Królestwozwierzęta
Typstrunowce
Podtypkręgowce
Gromadaptaki
PodgromadaNeornithes
Infragromadaptaki neognatyczne
Rządwróblowe
Podrządśpiewające
Rodzinapłochacze
Typ nomenklatoryczny

Motacilla modularis Linnaeus, 1758

Synonimy

Rodzaju:

Rodzaje

Płochacze[6] (Prunellidae) – monotypowa rodzina małych ptaków z rzędu wróblowych (Passeriformes).

Występowanie

Rodzina obejmuje gatunki występujące w Europie, Azji i północno-zachodniej Afryce[7][8].

Charakterystyka

Jest to jedyna rodzina ptaków endemiczna dla Palearktyki. Większość gatunków zamieszkuje obszary górskie; jedynie pokrzywnica, płochacz śniady oraz płochacz syberyjski żyją też na terenach nizinnych. Nie odbywają dalekich wędrówek, ale zimą przenoszą się w niższe partie gór i na tereny o łagodniejszym klimacie położone bardziej na południu.

Długość ciała 14–18 cm, masa ciała 17,5–45 g[9]. Z wyglądu przypominają wróble (ale nie są z nimi blisko spokrewnione). Mają rude, brązowe lub szare, kreskowane upierzenie, cienki i ostry dziób. Obie płci są ubarwione podobnie. Gniazdują na ziemi, wśród niskiej roślinności lub w szczelinie skalnej. Składają 3–6 jaj o barwie od zielonkawej do niebieskiej. Odżywiają się owadami, a zimą również nasionami i jagodami.

W Polsce występuje pokrzywnica i płochacz halny. Płochacz syberyjski stwierdzony 11 razy – raz w 1988[10] i 10 razy w 2016[11].

Systematyka

Etymologia

  • Prunella: niem. Braunelle – płochacz, od zdrobnienia braun – brązowy, w aluzji do rudo-brązowego ubarwienia górnych części ciała płochacza pokrzywnicy[12].
  • Accentor: nowołac. accentor – chórzysta, od łac. ad – w kierunku, dla; cantor, cantoris – śpiewak, od canere – śpiewać[13]. Gatunek typowy: Sturnus collaris Scopoli, 1769.
  • Aprunella: grecki negatywny przedrostek α- a-; rodzaj Prunella Vieillot, 1816[14]. Gatunek typowy: Accentor immaculatus Hodgson, 1845.

Podział systematyczny

Taksonem siostrzanym wobec płochaczy są złotogłówki (Peucedramidae)[15][16][17]. Do rodziny należy jeden rodzaj Prunella z następującymi gatunkami[6]:

  • Prunella himalayanapłochacz himalajski
  • Prunella collarispłochacz halny
  • Prunella immaculatapłochacz kasztanowaty
  • Prunella rubeculoidespłochacz rudopierśny
  • Prunella strophiatapłochacz rdzawobrewy
  • Prunella fulvescenspłochacz płowy
  • Prunella koslowipłochacz mongolski
  • Prunella rubidapłochacz śniady
  • Prunella montanellapłochacz syberyjski
  • Prunella modularispłochacz pokrzywnica
  • Prunella atrogularispłochacz czarnogardły
  • Prunella ocularispłochacz pstry

Przypisy

  1. Prunellidae, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. J.M. Bechstein: Ornithologisches Taschenbuch von und für Deutschland, oder, Kurze Beschreibung aller Vögel Deutschlands für Liebhaber dieses Theils der Naturgeschichte. Leipzig: Carl Friedrich Enoch Richter, 1803, s. 191. (niem.)
  3. V.L. Bianchi. Обзоръ Формъ семейства завирушекъ, Асеепtоridае, огй. РаззегхГогтев. „Annuaire du Musée zoologique de l’Académie des sciences de St. Pétersbourg”. 9, s. 118, 1904 (ros.). 
  4. ''Prunella'', [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] [dostęp 2013-01-22] (ang.).
  5. L.J.P. Vieillot: Analyse d’une nouvelle ornithologie élémentaire. Paryż: Deteville, libraire, rue Hautefeuille, 1816, s. 43. (fr.)
  6. a b Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Prunellidae Richmond, 1908 (1840) - płochacze - Accentors (wersja: 2020-09-20). W: Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-11-23].
  7. F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Waxbills, parrotfinches, munias, whydahs, Olive Warbler, accentors, pipits (ang.). IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-11-23].
  8. Accentors (Prunellidae) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-16)].
  9. B. Hatchwell: Family Prunellidae (Accentors). W: J. del Hoyo, A. Elliott & D.A. Christie: Handbook of the Birds of the World. Cz. 10: Cuckoo-shrikes to Thrushes. Barcelona: Lynx Edicions, 2005, s. 508-513. ISBN 84-87334-72-5. (ang.)
  10. Dominik Marchowski: Ptaki Polski. Kompletna lista 450 stwierdzonych gatunków. Wyd. 1. Warszawa: SBM, 2015, s. 286. ISBN 978-83-7845-983-5.
  11. Komisja Faunistyczna Sekcji Ornitologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. Raport nr 33. Rzadkie ptaki obserwowane w Polsce w roku 2016. „Ornis Polonica”. 58, s. 83–116, 2017. 
  12. Jobling 2017 ↓, s. Prunella.
  13. Jobling 2017 ↓, s. Accentor.
  14. Jobling 2017 ↓, s. Aprunella.
  15. J.G. Groth. Molecular phylogenetics of finches and sparrows: consequences of character state removal in cytochrome b sequences. „Molecualar Phylogenetics and Evolution”. 10 (3), s. 377-390, 1998. PMID: 10051390 (ang.). 
  16. P.G.P. Ericson & U.S. Johansson. Phylogeny of Passerida (Aves: Passeriformes) based on nuclear and mitochondrial sequence data. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 29 (1), s. 126-138, 2003 (ang.). 
  17. K.A. Jønsson & J. Fjeldså. A phylogenetic supertree of oscine passerine birds (Aves: Passeri).. „Zoologica Scripta”. 35, s. 149–186, 2006. DOI: 10.1111/j.1463-6409.2006.00221.x. ISSN 0300-3256. 

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

Disambig.svg
Symbol wieloznaczności
Wikispecies-logo.svg
Autor: (of code) cs:User:-xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Alpenbraunelle.jpg
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Florian Schott (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC-BY-SA-3.0

Alpenbraunelle Prunella collaris, Berchtesgaden area, Deutschland

Photograph: Florian Schott