Władcy Bułgarii

Bułgaria
Godło Bułgarii
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Bułgarii

Wikiprojekt Polityka

Tytulatura

W ciągu ponad tysiąca trzystu lat istnienia państwa bułgarskiego na Bałkanach (od 681 r.) władcy tego państwa posługiwali się kilkoma różnymi tytułami.

Pierwsi władcy tzw. pierwszego państwa bułgarskiego, począwszy od Asparucha aż do Presjana włącznie posługiwali się typowym dla tureckojęzycznych ludów Azji Środkowej tytułem chana.

W związku z przyjęciem chrześcijaństwa przez Borysa, syna i następcę Presjana (połowa IX w.), zmienia się także tytulatura. Choć sam Borys bywa czasem w literaturze historycznej nazywany chanem, określenia tego stosuje się w zasadzie tylko w stosunku do pierwszego okresu jego rządów. Po przyjęciu chrztu, oraz przybraniu chrześcijańskiego imienia Michał, Borys zdobywa dla siebie prawo posługiwania się tytułem książęcym. Tytułu tego używa się także w stosunku do Władimira Rasate oraz częściowo Symeona.

Symeon, początkowo książę Bułgarii, w 924 r. uzyskał dla siebie uznanie w Bizancjum tytułu cara, który nominalnie był równy cesarzowi Bizancjum. Tytułu tego używa się w stosunku do wszystkich następców Symeona na tronie bułgarskim. Wyjątki są nieliczne, należy do nich przede wszystkim Kałojan (1197-1207), który koronowany według obrządku zachodniego przez papieskiego legata posługiwał się tytułem króla. Zwykle jednak w publikacjach i opracowaniach Kałojan, zgodnie z bułgarską terminologią, również nazywany jest carem. Carami są również wszyscy pozostali władcy drugiego państwa bułgarskiego, panujący aż do 1396 r.

Po odzyskaniu przez Bułgarię niepodległości w 1878 r., władzę w kraju, oficjalnie nazywanym Księstwem Bułgarii, objął Aleksander I Battenberg (panował 1879-1886), posługujący się tytułem księcia. Księciem był również jego następca, Ferdynand I Koburg, od początku swych rządów aż do roku 1908, kiedy to oficjalnie proklamowano wskrzeszenie carstwa.

Były premier Bułgarii (w latach 2001-2005) Symeon Sakskoburggotski, będący jako dziecko carem przez trzy lata (1943-1946), nigdy oficjalnie z tego tytułu nie zrezygnował, choć się nim już nie posługuje.

Chanat

Dynastia Dulo

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
1AsparuchKanasJubigiAsparukh2.JPGok. 640701681701Kubrat
?
2TerwełLead Seal of Tervel kept in Dumbarton Oak Museum, USA.jpg?ok. 718701ok. 718Asparuch
?
3Kormesij??ok. 718738Terweł (?)
?
4Sewar?753738753Kormesij
?

Dynastia Ukil

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
5Kormisosz?756753756?
?
6Winech?762756762?
?

Dynastia Ugain

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
7Telec?765762765?
?

Dynastia Ukil

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
8Sabin??765765?
?
9Umar??766766?
?
10Toktu?767766767?
?
11Pagan?768767768?
?
12TelerigSeal of Telerig.jpg706777768777?
?
13Kardam735ok. 803777ok. 803?
?

Dynastia Kruma

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
14KrumKrum33.jpg?13 kwietnia 81480313 kwietnia 814?
?
15OmurtagOmurtag1.jpg?831814831Krum
?
16Małamir?836831836Omurtag
?
17Presjan?852836852Zwinica
?
18Borys I MichałTzarBorisDidacticGospelConstantinePreslavski.jpg?2 maja 907852889Presjan
?
19Włodzimierz RasateSaint Demetrius Church in Teshovo Enthronement of Simeon and Punishment of Vladimir Fresco 2.jpg??889893Borys I Michał
Maria
20Symeon I
Видин, май 2013 - panoramio (79).jpg
(c) Nikolai Karaneschev, CC BY 3.0
ok. 86427 maja 927893913Borys I Michał
Maria

Pierwsze Carstwo Bułgarii

Dynastia Kruma

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
(20)Symeon I
Видин, май 2013 - panoramio (79).jpg
(c) Nikolai Karaneschev, CC BY 3.0
ok. 86427 maja 92791327 maja 927Borys I Michał
Maria
21Piotr ISeal of Petar I.pngpo 91230 stycznia 969927969Symeon I
?
22Borys IIBoris II.jpg931977969971Piotr I
Maria Lekapena
W latach 971–976 Bułgaria włączona do Bizancjum[a]
23Roman
(Symeon II)[b]
Roman BG.JPGok. 930997977991 (997)Piotr I
Maria Lekapena

Dynastia Komitopuli

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
24SamuelSamuil of bolgaria reconstruction.jpg?6 października 10149976 października 1014Mikołaj
Ripsymia
25Gabriel RadomirRadomir.jpgpo 970sierpień 101515 października 1014sierpień 1015Samuel
Agata Chryzelia
26Iwan Władysław8 hour Bus Layover in Macedonia (15544655778).jpgok. 864luty 1018sierpień 1015luty 1018Aaron Komitopul
?
27Presjan II[c]PrusiansTonsureBGhistory.jpg997106110181018Iwan Władysław
Maria
W latach 1018–1185 Bułgaria włączona do Bizancjum

Samozwańczy carowie Bułgarii

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
28Piotr II DelianPetarDelyanIsProclaimedTsarOfBulgaria.jpgpo 1008104110401041Gabriel Radomir
?
29Konstantyn Bodin
(Piotr III)
Konstantin Bodin.jpg?110110721072Michał I
?

Drugie Carstwo Bułgarii (1185-1396)

Dynastia Asenowiczów

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
30Piotr IV AsenPetar 4.jpg?119711851188?
?
31Asen IN pavlovic assen.jpg?119611881196?
?
(30)Piotr IV AsenPetar 4.jpg?119711961197?
?
32Iwan II Kałojan
NHMB-Anthrolopogical-reconstruction-of-the-head-of-Tsar-Kaloyan-by-Prof.Yordan-Yordanov.jpg
(c) Vassia Atanassova - Spiritia, CC BY-SA 3.0
ok.11708 października 12071197[d]8 października 1207?
?
33BoriłSeal of Boril.jpg?po 121812071218?
?
34Iwan Asen IIG danchov ivan asen.jpgok. 119024 czerwca 1241121824 czerwca 1241Asen I
Helena
35Koloman I Asen1234sierpień 12461241sierpień 1246Iwan Asen II
Anna Maria
36Michał I AsenMichael-Asen-Kastoria.jpg1238/41125612461256Iwan Asen II
Irena Komnena Dukaina
37Koloman II Asen?125612561256Aleksander
?
38Mico Asen??12561257?
?
39Konstantyn I TichNHM-BG-photoKonstantinTih1.jpg?127712571277Tichomir
?
40Michał II Tich1271?12771279Konstantyn I Tich
Maria
41Iwajło?128012771280?
?
42Iwan Asen IIIok. 1259130312791280Mico Asen
Maria

Dynastia Terterowiczów

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
43Jerzy I Terter?po 130111801192?
?
44Smilec?129812921298?
?
45Iwan IV Smilec?ok. 133012981299Smilec
Smilcena Paleologina
46Czaka?1300 (?)12991300Nogaj
?
47Teodor Swetosław TerterSilver coin of Theodore Svetoslav.pngok. 1270132213001321Jerzy I Terter
Maria Terter
48Jerzy II Terter?132313211323Teodor Swetosław Terter
Eufrozyna Tatarka

Dynastia Szyszmanowiczów

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
49Michał III SzyszmanМихајло III Шишман.jpgok. 128023 lipca 133013231330Szyszman
?
50Iwan Stefan1300/011373sierpień 1330styczeń/luty 1331Michał III Szyszman
Anna Neda
51Iwan AleksanderIvan Alexander.jpg?17 lutego 1371133117 lutego 1371Stracimir
Keraca Petrica

Aby pozbawić syna z pierwszego małżeństwa, Iwana Stracimira, praw do korony Iwan Aleksander nadał mu w 1355 roku władzę w prowincji widyńskiej. W 1363 roku Iwan Aleksander podzielił swe państwo pomiędzy synów: starszy Iwan Stracimir otrzymał ziemię widyńską aż do Iskyru. Iwan Szyszman, ulubieniec ojca, został władcą większej części państwa ze stolicą Tyrnowem. Car rozporządził, że po jego śmierci starszy syn ma podlegać młodszemu. W 1371, po śmierci ojca, Iwan Stracimir ogłosił się carem niezależnego carstwa i zaczął prowadzić własną, niezależną politykę. W 1388 carstwo zostało uzależnione od Imperium Osmańskiego.

Carstwo Bułgarskie w Tyrnowie

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
52Iwan Szyszman53 IoSisiman.JPGok. 13503 czerwca 139513711393Iwan Aleksander
Sara Teodora
Imperium Osmańskie zajmuje Tyrnowo w 1393

Carstwo Bułgarskie w Widyniu (Carstwo Widyńskie)

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
53Iwan SracimirSratsimir of Bulgaria.jpg1324139713561396Iwan Aleksander
Teodora
Imperium Osmańskie zajmuje Widyń w 1396
54Konstantyn II Asen136917 września 14221396 (?)1417 (?)Iwan Sracimir
Anna

Księstwo Bułgarii (1878-1908)

Dynastia Battenbergów

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
55Aleksander I BattenbergAlexander I of Bulgaria by Dimitar Karastoyanov.jpg5 kwietnia 1857
Werona,
Cesarstwo Austriackie
17 listopada 1893
Graz,
Austro-Węgry
29 kwietnia 18797 września 1886Aleksander
Julia Hauke

Dynastia Koburska (linia Sachsen-Coburg-Gotha dynastii Wettynów)

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
56Ferdynand I KoburgZar Ferdinand Bulgarien.jpg26 lutego 1861
Wiedeń,
Cesarstwo Austriackie
10 września 1948
Coburg,
Aliancka Okupacja Niemiec
7 lipca 18875 października 1908August Koburg
Klementyna Orleańska

Trzecie Carstwo Bułgarii (1908-1946)

Dynastia Koburska (linia Sachsen-Coburg-Gotha dynastii Wettynów)

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
56Ferdynand I KoburgZar Ferdinand Bulgarien.jpg26 lutego 1861
Wiedeń,
Cesarstwo Austriackie
10 września 1948
Coburg,
Aliancka Okupacja Niemiec
5 października 19083 października 1918August Koburg
Klementyna Orleańska
57Borys IIIBASA-3K-7-342-28-Boris III of Bulgaria.jpeg30 stycznia 1894
Sofia,
Carstwo Bułgarii
28 sierpnia 1943
Sofia,
Carstwo Bułgarii
3 października 191828 sierpnia 1943Ferdynand I Koburg
Maria Luiza Burbon-Parmeńska
58Symeon II2017-07-04-MMPF-WP-IMG 7624.jpg16 czerwca 1937
Sofia,
Carstwo Bułgarii
28 sierpnia 194315 września 1946Borys III
Joanna Sabaudzka

Tytularni królowie Bułgarii

#ImięLata życiaCzas rządówRodzice
UrodzonyZmarłOdDo
(58)Symeon II2017-07-04-MMPF-WP-IMG 7624.jpg16 czerwca 1937
Sofia,
Carstwo Bułgarii
15 września 1946Borys III
Joanna Sabaudzka

Bułgaria po 1946

Uwagi

  1. Bracia Komitopuli: Mojżesz, Dawid, Aaron i Samuel oderwali zachodnie prowincje państwa bułgarskiego jeszcze w 969 roku, tworząc własne niezależne carstwo zachodniobułgarskie.
  2. brat Borysa II, car w macedońskiej części Bułgarii, usunięty, zmarł w 997 w bizantyjskiej niewoli
  3. przez część historyków uważany za ostatniego władce pierwszego carstwa
  4. koronowany 8 listopada 1204

Zobacz też

Media użyte na tej stronie

Question book-4.svg
Autor: Tkgd2007, Licencja: CC-BY-SA-3.0
A new incarnation of Image:Question_book-3.svg, which was uploaded by user AzaToth. This file is available on the English version of Wikipedia under the filename en:Image:Question book-new.svg
Krum33.jpg
Khan Krum (detail)
Sratsimir of Bulgaria.jpg
Autor: Alexander Shukshin, Licencja: CC BY-SA 4.0
Tsar Sratsimir of Bulgaria, painting by anonymous author, late XIX century, Sofia Art Gallery.
2017-07-04-MMPF-WP-IMG 7624.jpg
Autor: Grey Geezer, Licencja: CC BY-SA 4.0
Simeon II / Simeon Borissow Sakskoburggotski
Roman BG.JPG
Tsar Roman (detail)
Petar 4.jpg
Tsar Petar IV of Bulgaria.
NHM-BG-photoKonstantinTih1.jpg
Autor: , Licencja: CC BY 2.5
From the National Historical Museum, Sofia, Bulgaria
Lead Seal of Tervel kept in Dumbarton Oak Museum, USA.jpg
Autor: ChernorizetsHrabar, Licencja: CC BY-SA 4.0
Seal of Bulgarian Khan Tervel from Dumbarton Oaks colleaction of Byzantine lead seals, Accession No.BZS.1958.106.4932, diam. 37 mm

OBVERSE Bust of Tervel wearing a beard and long hair. He holds a spear over his right shoulder and a shield on his left; the shield shows a horseman attacking a fallen foe. There is a six-rayed star on either side of Tervel's portrait. Wreath border.

REVERSE Cruciform invocative monogram (type V). Inscription in the four quarters. Wreath border.

TRANSLATION Θεοτόκε βοήθει. Τερβελλίου καίσαρος.

Mother of God, lend Thy aid. (Seal of) Tervel, kaisar.
PetarDelyanIsProclaimedTsarOfBulgaria.jpg

en:Peter Delyan being nominated for Bulgarian Tsar, miniature, en:Madrid Skylitzes, fol. 215r, detail

Text (Chronicle of en:John Skylitzes):

English: "...The uprising in Bulgaria also broke out the same year (1040) in the following way. A Bulgarian, Peter, surnamed Delyan, and servant of an inhabitant of Constantinople, fled from the capital and began to roam all over Bulgaria. He reached Morava and Belgrade fortresses in Pannonia, situated on the banks of the Isterus, close to the lands of the King of Turkia. He declared that he was the son of Roman, Samuil's son and incited the Bulgarians, who had recently put their necks under the yoke and were strongly striving towards freedom. And so the people believed his words and declared him Tsar of Bulgaria..." (Macedonia - Documents And Materials, I., 19. (html))
Deutsch: "...In demselben Jahr (1040) brach auch der Aufstand in Bulgarien aus, und zwar auf folgende Weise. Der Bulgare Peter, mir dem Beinamen Deljan, Diener eines Einwohners von Konstantinopel, floh aus der Hauptstadt und begann in Bulgarien umherzustreifen. Er gelangte bis nach Morava und Belgrad, an den Ufern des Istros gelegenen Festungen in Panonien, in Nachbarschaft der Länder des Königs von Turkia. Er verkündete, daß er der Sohn Romans, des Sohnes Samuils, wäre und wiegelte das Volk der Bulgaren auf, das erst vor kurzem den Nacken unter das Joch gebugt hatte und heftig nach Freicheit strebte. Und die Leute glaubten seinen Worten und riefen ihn zum Zaren von Bulgarien aus..." (Makedonien - Eine Dokumentensammlung, I., 19.)
Български: "...През същата година (1040) избухнало и въстание в България по следния начин. Един българин, Петър, по прякор Делян и служител на един цариградчанин, избягал от столицата и започнал да скита из България. Той стигнал до Моравия и до Белград, които са крепости Панония, намиращи се по брега на Истър, в съседство със земите на краля на Туркия. Той разгласявал, че е син на Роман, сина на Самуил, и бунтувал народа на българите, които отскоро подложил ярема и силно се стремял към свобода. И тъй хората повярвали на думите му и го провъзгласили за цар на България..." (Македония - сборник от документи и материали, I., 19., стр. 63 (html))

References:

  • Ioannis Scylitzae Synopsis Historiarum. Editio Princeps. Rec. Ioannes Thurn, in: Corpus Fontium Historiae Byzantinae 5, Berlin and New York 1973, 409, 87-4
  • Bozhinov V., Panayotov L., Macedonia - Documents And Materials, 1978
  • Tsamakda V., The illustrated chronicle of Ioannes Skylitzes in Madrid
  • Божков А., Миниатюри от Мадридския ръкопис на Йоан Скилица
N pavlovic assen.jpg
Литография с изображение на цар Асен I от Николай Павлович.
Alexander I of Bulgaria by Dimitar Karastoyanov.jpg
Autor: Dimitar Karastoyanov , Licencja: CC0
Portrait of Alexander I of Battenberg, prince (knyaz) of Bulgaria by Dimitar Karastoyanov.
Samuil of bolgaria reconstruction.jpg
Autor: Shakko, Licencja: CC BY-SA 3.0
Samuil of Bulgaria, Forensic facial reconstruction. d.1014. Was buried near Prest (Greece), basilica of St.Achilles
Silver coin of Theodore Svetoslav.png
Silver coin of Theodore Svetoslav (1300-1322)
G danchov ivan asen.jpg
Portrait of tsar Ivan Assen II from G. Danchoff.
Видин, май 2013 - panoramio (79).jpg
(c) Nikolai Karaneschev, CC BY 3.0
Видин, май 2013
Coat of arms of Bulgaria.svg
Coat of arms of Republic of Bulgaria
Omurtag1.jpg
Khan Omurtag of Bulgaria, from the Chronicle of John Skylitzes
Seal of Boril.jpg
Seal (state seal) of bulgarian tsar Boril.
Saint Demetrius Church in Teshovo Enthronement of Simeon and Punishment of Vladimir Fresco 2.jpg
Saint Demetrius Church in Teshovo Enthronement of Simeon and Punishment of Vladimir Fresco 2
Radomir.jpg
Miniatura de Gabriel Radomir
Zar Ferdinand Bulgarien.jpg
König Ferdinand in Guarde Uniform gekleidet, vermutlich während des Ersten Balkankrieg
8 hour Bus Layover in Macedonia (15544655778).jpg
Autor: Martin Hendrikx from Taoyuan, Taiwan, Licencja: CC BY 2.0

Statue of Ivan Vladislav

Skopje, Macedonia
NHMB-Anthrolopogical-reconstruction-of-the-head-of-Tsar-Kaloyan-by-Prof.Yordan-Yordanov.jpg
(c) Vassia Atanassova - Spiritia, CC BY-SA 3.0
An anthropological reconstruction of the face of Tzar Kaloyan, made by Prof. Yordan Yordanov on the basis of the skull in the church "40 Martyrs" in Veliko Tarnovo. Exhibit of the National History Museum of Bulgaria
Seal of Petar I.png
Seal (state seal) of bulgarian tsar Petar I.
KanasJubigiAsparukh2.JPG
Autor: Иван, Licencja: CC BY-SA 3.0
Паметника на кан Аспарух в Стрелча.
Михајло III Шишман.jpg
Душан убија бугарског краља Михаила (битка код Велбужда), Дечани, детаљ иконе Стефана Дечанског са житијем, крај XVI века.
Seal of Telerig.jpg
Seal (state seal) of bulgarian kan Telerig.
Michael-Asen-Kastoria.jpg
Portrait of tsar Michael Asen I of Bulgaria (1246 - 1256), from the church Agii Taxiarhes Mitropiliteos in Kastoria, Greece.