Wielka wojna ojczyźniana

Kompozycja upamiętniająca wielką wojnę ojczyźnianą, Kreml moskiewski, 2005
Order Wojny Ojczyźnianej I klasy

Wielka wojna ojczyźniana (ros. Великая Отечественная война), także wielka wojna narodowa lub wojna narodowa[1] – w radzieckiej i rosyjskiej literaturze i historiografii propagandowy termin określający część II wojny światowej, w której, po stronie koalicji antyhitlerowskiej, przeciwko III Rzeszy i jej sojusznikom, brał udział Związek Radziecki. Obejmuje okres od ataku Niemiec na ZSRR 22 czerwca 1941 (operacja „Barbarossa”) do 9 maja 1945 roku (przyjmowana w ZSRR data kapitulacji Niemiec i zakończenia II wojny światowej w Europie).

Wykorzystanie terminu

Nazwa "wielka wojna ojczyźniana" została użyta po raz pierwszy w przemówieniu radiowym Stalina z 3 lipca 1941[2], w którym odwołał się on do patriotyzmu narodów tworzących ZSRR w obliczu ataku państw faszystowskich. Termin ten odnosi się jedynie do walk ZSRR z III Rzeszą i jej sojusznikami – Włochami, Węgrami, Rumunią, Finlandią, Słowacją i Chorwacją.

Nomenklatury tej użyto z dwóch powodów – jako oznaczenia nowej fazy konfliktu zbrojnego (ZSRR ówcześnie oficjalnie nie przyznawał się do uczestnictwa w II wojnie światowej) oraz w celach propagandowych – ciąg słów wyrażał nie tylko walkę Sowietów, ale i jej narodowy, powszechny, uniwersalny charakter, co miało mobilizować ludność do aktywnego uczestnictwa w obronie kraju.

Termin ten nie obejmuje natomiast współpracy militarnej i gospodarczej z III Rzeszą od paktu Ribbentrop-Mołotow (23 sierpnia 1939) do 22 czerwca 1941 roku – aneksji wschodniej części Polski, zagarnięcia Litwy, Łotwy i Estonii, a następnie (w ramach tzw. wojny zimowej) napaści ZSRR na Finlandię, a także zagarnięcia wschodniej części Rumunii oraz okresu po 9 maja 1945 roku (wojny z Japonią, do której ZSRR przystąpił 8 sierpnia 1945). Nazwa wielka wojna ojczyźniana nawiązywała do wojny 1812 (ros. Отечественная война 1812 года).

W propagandzie radzieckiej wielka wojna ojczyźniana była przede wszystkim wielkim zwycięstwem ZSRR pod przywództwem Józefa Stalina, zaś ogromne straty ludzkie po stronie ZSRR (ok. 20 mln) stanowiły miarę jego wkładu w zwycięstwo nad nazizmem. W ocenie historyka i żołnierza Nikołaja Nikulina wojna została wygrana głównie dzięki poświęceniu ludności i wsparciu aliantów, a wbrew fatalnej polityce WKP(b) i terrorowi lat 30., który doprowadził do demoralizacji wojska i administracji oraz ograniczenia zdolności bojowej kraju[3].

Zobacz też

  • front wschodni
  • Wojna radziecko-fińska 1941-1944
  • Order Wojny Ojczyźnianej
  • Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
  • Medal jubileuszowy „Dwadzieścia lat Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
  • Medal 30-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945
  • Medal 40-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945
  • Medal 50-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945
  • Medal 60-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945
  • Medal 65-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945
  • Medal za Ofiarną Pracę w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945
  • Muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej w Moskwie
  • Park Zwycięstwa w Moskwie
  • Muzeum historii Ukrainy w II wojnie światowej
  • Muzeum Wielkiej Wojny Ojczyźnianej w Mińsku
  • Pomnik żołnierzy Wielkiej Wojny Ojczyźnianej w Kutaisi
  • Pomnik Zwycięstwa (Nowogród Wielki)
  • Dzień Zwycięstwa
  • Decydujący front – serial filmowy
  • Plac Zwycięstwa w Petersburgu

Przypisy

  1. Encyklopedia II wojny światowej, Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975, s. 649.
  2. Laurence Rees: Hitler i Stalin Wojna Stulecia. Warszawa: Prószyński, 1999, s. 106. ISBN 83-7469-183-2.
  3. Nikołaj Nikulin: Sołdat. Od Leningradu do Berlina. Frontowa prawda w opowieści szeregowego żołnierza Armii Czerwonej. Carta Blanca, Ośrodek Karta, 2013. ISBN 978-83-7705-231-0.

Bibliografia

  • Popow Gawrił: O wojnie ojczyźnianej 1941–1945. Iskry, 2005. ISBN 83-207-1786-8.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Commons-logo.svg
The Wikimedia Commons logo, SVG version.
Orden-otechestvennoy-voyny A0078505.jpg
Order of the Patriotic War 1st class
Great Patriotic War 1941-1945.jpg
Russian Great Patriotic War, Moscow Kremlin 2005