Wojna o niepodległość Gwinei Bissau

Wojna o niepodległość Gwinei Bissau
zimna wojna
Ilustracja
Partyzanci PAIGC podnoszą nową flagę Gwinei Bissau w 1974 roku
Czas23 stycznia 1963 – 10 września 1974
MiejsceGwinea Bissau, epizodycznie Wyspy Zielonego Przylądka
Przyczynarządy kolonialne
Wynikuzyskanie przez Gwineę Bissau niepodległości
Strony konfliktu
PAIGC
 Gwinea (1970)
 Kuba
Wsparcie:
 Chiny
 ZSRR
 Senegal
 Libia
 Algieria
 Brazylia
 Jugosławia
 Portugalia
Dowódcy
Amílcar Cabral
Luís Cabral
João Bernardo Vieira
Domingos Ramos
Pansau Na Isna
Francisco Mendes
António de Spínola
Otelo Saraiva de Carvalho
Siły
~10,000~32,000
Straty
6000 zabitych2069 zabitych,
3830 rannych
brak współrzędnych

Wojna o niepodległość Gwinei Bissau – konflikt trwający od 1963 do 1974 w Gwinei Bissau (epizodycznie na Wyspach Zielonego Przylądka), zakończony wyparciem Portugalczyków, oraz niepodległością kraju. Z wojskami portugalskimi starły się oddziały Afrykańskiej Partii Niepodległości Gwinei i Wysp Zielonego Przylądka (PAIGC)[1][2].

Dążenia niepodległościowe w Gwinei Bissau zaczęły rosnąć wraz z brakiem liberalizacji polityki kolonialnej w stosunku do ludności tubylczej. Główną siłą oporu była założona w 1956 roku PAIGC, działająca pod przewodnictwem Amílcara Cabrala i Aristidesa Pereiry. Celem tej lewicowej partii było wyzwolenie Gwinei Portugalskiej i Wysp Zielonego Przylądka, a następnie ich zjednoczenie w jedno państwo[3][1]. Początkowo działacze niepodległościowi próbowali rozmawiać z Portugalczykami, po tym, gdy dialog okazał się bezowocny, rozpoczęli oni przygotowania do powstania. W 1960 roku PAIGC przeniosło swoje struktury do Konakry w niepodległej już Gwinei[2]. Tam działacze przeszli przeszkolenie ideologiczno-militarne. Pierwsze grupy PAIGC uderzyły na wojska kolonialne w 1962 roku[4].

W 1963 roku wybuchła otwarta wojna pomiędzy PAIGC a Portugalią. W 1965 roku ruch niepodległościowy utworzył własną armię - Rewolucyjne Siły Zbrojne Ludu[5]. Portugalia, obawiając się utraty kolonii, wysłała na ten obszar liczbę oddziały wojskowe, które w kluczowym momencie osiągnęły 35 tysięcy żołnierzy. Stale bombardowano tereny porośnięte dżunglą, która służyła partyzantce za schronienie. Do 1968 roku Rewolucyjna Siła Zbrojna Ludu objęła kontrolę nad niemal całą Gwineą Bissau. Walki krótkotrwale objęły Wyspy Zielonego Przylądka. Wojska portugalskie w 1970 roku przeprowadziły nieudany najazd na terytorium niepodległej Gwinei. Był on motywowany chęcią zemsty za wsparcie tego państwa dla PAIGC[3]. W styczniu 1973 roku w zamachu zginął Amílcar Cabral, za zabójstwem prawdopodobnie stali Portugalczycy. Wpływy po polityku przejął jego brat Luís[6], a formalnym przywódcą PAIGC został Pereira[3].

24 września 1973 powstańcy jednostronnie ogłosili niepodległość Gwinei Bissau. Niepodległość uznało 34 państw, w tym większość państw Afryki, Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich i Chiny[2]. Zakończenie walk umożliwiła portugalska rewolucja goździków, do której doszło w kwietniu 1974 roku. W jej wyniku metropolia jeszcze we wrześniu zgodziła się uznać niepodległość Gwinei Bissau[1]. W niepodległej republice władzę objęła PAIGC, a prezydentem został Cabral. W 1975 roku Portugalia nadała niepodległość Wyspom Zielonego Przylądka, gdzie rządy analogicznie objęła PAIGC. Państwa prowadziły politykę współpracy i zapowiadały zjednoczenie. Sytuacja zmieniła się w 1980 roku, gdy w Gwinei-Bissau odbył się zamach stanu, wówczas wyspiarska sekcja PAIGC zerwała relacje z Gwineą Bissau, kończąc tym samym zjednoczeniowe plany partii[3][1].

PAIGC w trakcie konfliktu otrzymała różnorakie wsparcie Gwinei[3], Senegalu[7], Algierii[8], Libii[9], ZSRR[3], Chin[10], Kuby (która wysłała doradców wojskowych), czy krajów skandynawskich[5].

Przypisy

  1. a b c d Gwinea Bissau. Historia, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2016-06-23].
  2. a b c Guinea-Bissau War of Independence (ang.). globalsecurity.org.
  3. a b c d e f Aristides Pereira (ang.). encyclopedia.com.
  4. Amilcar Cabral (3): Powrót do Afryki (pol.).
  5. a b Amilcar Cabral (4): Wojna i… śmierć (pol.).
  6. Cabral: Komunizm i internacjonalizm (pol.). 2012-11-20.
  7. Guerrilla Strategies: An Historical Anthology from the Long March to Afghanistan, 1982. s. 208.
  8. Modern African Wars: Angola and Moçambique 1961-1974, 1988. s. 12.
  9. Imagery and Ideology in U.S. Policy Toward Libya 1969–1982, 1988. s. 70.
  10. Guerrilla Warfare: A Historical and Critical Study, 1976. s. 362.

Media użyte na tej stronie

Flag of the Soviet Union (dark version).svg
(c) I, Cmapm, CC-BY-SA-3.0
The flag of the Soviet Union (1955-1980) using a darker shade of red.
Schematic of the flag as adopted in 1955.
Flag of Senegal.svg
Flag of Senegal
Flag of Brazil (1968–1992).svg
Flag of Brazil (1968-1992)
Flag of Portugal.svg
Flag of Portugal, created by Columbano Bordalo Pinheiro (1857-1929), officially adopted by Portuguese government in June 30th 1911 (in use since about November 1910). Color shades matching the RGB values officially reccomended here. (PMS values should be used for direct ink or textile; CMYK for 4-color offset printing on paper; this is an image for screen display, RGB should be used.)
Flag of the Democratic Federal Yugoslavia.svg
Vectorized version of the image from http://www.crwflags.com/fotw/images/y/yu-1941.gif. (NOTE: The title is a misnomer, this flag was adopted on 26 September 1941 at the Stolice meeting of the Yugoslav Partisans, [1].)
Flag of Libya (1969–1972).svg
Flag of the Libyan Arab Republic (1969-1972)
Hastear da bandeira da Guiné Bissau após o arrear da de Portugal.jpg
Running up the flag of Guinea-Bissau after the striking of the Portuguese flag in Canjadude, North-East Guinea-Bissau. The public consists of civilians, coloured and white military and a group of young people in shirts with a large portrait of a man in dark glasses and cap on the back (Sékou Touré??). Rocks in the background.