Święto Narodowe Trzeciego Maja

Narodowe Święto Konstytucji Trzeciego Maja
Ilustracja
"Uchwalenie Konstytucji 3 maja” – obraz Jana Matejki, 1891.
Król Stanisław August (po lewej, w królewskiej szacie zdobionej gronostajami) wchodzi do kolegiaty św. Jana Chrzciciela, gdzie Konstytucja zostanie zaprzysiężona przez Sejm. Marszałkowie Stanisław Małachowski i Kazimierz Nestor Sapieha niesieni na rękach przez posłów sejmowych. W tle Zamek Królewski, gdzie uchwalono Konstytucję.
Dzień

3 maja

Państwa

 Polska
 Litwa

Typ święta

narodowe

Upamiętnia

uchwalenie Konstytucji 3 maja przez Sejm Czteroletni (3 maja 1791)

Podobne święta

Narodowe Święto Niepodległości

Święto Narodowe Trzeciego Maja – polskie święto państwowe obchodzone 3 maja ustanowione w 1919[1] i ponownie w 1990[2].

Dzień ten jest dniem wolnym od pracy.

Znaczenie daty

3 maja 1791 w Rzeczypospolitej Obojga Narodów uchwalono jedną z pierwszych na świecie konstytucji[3]. Wyprzedziła ona m.in. konstytucję francuską. Konstytucja została uchwalona przez Sejm Czteroletni, który został zwołany w październiku 1788.

Ustanowienie święta

Uchwalenie Konstytucji 3 maja zostało uznane za święto już 5 maja 1791.

Począwszy od 2007 roku 3 maja jest również świętem narodowym Litwy[4].

Dzieje obchodów

Podczas obchodów pierwszej rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja 1792 wokół Warszawy skoncentrowano wiele jednostek wojskowych, których zabrakło w krytycznym momencie rosyjskiego ataku w 1792 r[5].

W okresie zaborów Polski obchodzenie rocznic Konstytucji 3 maja było zakazane przez wszystkich zaborców. Polacy, którzy odważyli się obchodzić publicznie to święto, byli karani. Na przykład za złożenie bukietu fiołków w rocznicę Konstytucji 3 maja w 1892 tajna policja rosyjska aresztowała w Warszawie nauczyciela Stanisława Mieczyńskiego, po czym wysłano go za ten czyn na trzyletnią zsyłkę do Odessy[6].

Obchody rocznicy Konstytucji 3 maja były organizowane także w skupiskach Polonii, m.in. w Chicago[7].

Uroczyste obchody rocznicy Konstytucji 3 maja organizowano w latach 1916–1918 w wielu miastach Królestwa Polskiego (najliczniejsze w Warszawie w 1916) po ewakuacji władz rosyjskich i bieżeństwie rosyjskiej ludności cywilnej, przeprowadzonym w 1915.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918, rocznica Konstytucji 3 maja została uznana za święto narodowe uchwałą Sejmu Ustawodawczego z 29 kwietnia 1919. Po II wojnie światowej obchodzono je do 1946, kiedy w wielu miastach doszło do krwawych demonstracji studenckich. Od tego czasu władze zabroniły publicznego świętowania, a próby manifestowania były często tłumione przez milicję[8]. Święto to zostało oficjalne zniesione ustawą z 18 stycznia 1951 o dniach wolnych od pracy[9]. Dopiero w roku 1981 ponownie świętowano to historyczne wydarzenie – świadczą o tym gazety codzienne z tego czasu m.in. Trybuna Ludu, Głos Robotniczy, Życie Warszawy.

3 maja 1982 r. z okazji rocznicy Konstytucji odbyły się w kilkunastu miastach w Polsce demonstracje uliczne, które w Warszawie przerodziły się w szczególnie gwałtowne zamieszki i starcia z milicją[10].

Święto Narodowe Trzeciego Maja przywrócono ustawą z 6 kwietnia 1990 (weszła w życie 28 kwietnia). Tego roku obchody święta 3 maja w Warszawie na pl. Zamkowym w Warszawie odbyły się w obecności prezydenta RP Wojciecha Jaruzelskiego.

Galeria

Przypisy

  1. Ustawa z dnia 29 kwietnia 1919 r. o święcie narodowem trzeciego maja (Dz.U. z 1919 r. nr 38, poz. 281).
  2. Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o przywróceniu Święta Narodowego Trzeciego Maja (Dz.U. z 1990 r. nr 28, poz. 160).
  3. Tadeusz Zawadzki: Konstytucja 3 Maja – pierwsza czy druga?. www.polityka.pl, 21 kwietnia 2011. [dostęp 2020-08-27].
  4. Litewski historyk o Konstytucji 3 Maja na gazeta.pl (mar, PAP) [opublikowano: 2007-04-30].
  5. Jerzy Łojek, Geneza i obalenie Konstytucji 3 maja, Lublin 1991, s. 279.
  6. Boguszewska 1956 ↓.
  7. Marek Liszka, Co mnie tak dzier-zy przi Tobie, Orawo? Życie kulturalne Polonii orawskiej w Chicago, Wydawnictwo UJ, ISBN 978-83-233-9180-7 [dostęp 2018-11-09].
  8. Zakazane święta PRL-u – Historia – polskieradio.pl.
  9. Ustawa z dnia 18 stycznia 1951 r. o dniach wolnych od pracy (Dz.U. z 1951 r. nr 4, poz. 28).
  10. Pół roku po wprowadzeniu stanu wojennego, ponad jedenaście lat po zrywie niepodległościowym na Wybrzeżu w 1970 r. i 14 lat po protestach Marca 1968 r., 3 maja 1982 r., w święto uchwalenia Konstytucji 3 Maja, doszło do jednej z największych konfrontacji z władzą od czasu masakry z grudnia 1970 r.. [dostęp 2022-05-02].

Bibliografia

  • Helena Boguszewska: „Pisma wybrane”, t. II. Warszawa: Czytelnik, 1956, s. 347.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Coat of arms of Poland-official3.png
Godło Rzeczypospolitej Polskiej
POL national cavalery uniform XVIII c.jpg
Autor: Hubert Śmietanka, Licencja: CC BY-SA 2.5
Towarzysz Kawalerii Narodowej z brygad Koronnych. Widok sylwetki z przodu. Widoczna czapka nowego wzoru, pas nowego wzrou z klamrą "bez orła", oraz nowe spodnie granatowe z karmazynowymi lampasami wprowadzone na miejsce karmazynowych z białymi lampasami. Szabla podpięta na króczku mosiężnym do służby pieszo. Szabla i temblak XX-wieczne. Zwraca uwagę fryzura "włosy krótkie, do pół kołnierza", jak to okresla przepis i rekawiczki (tak mówi przepis - nie rękawice) bez klap (czyli sztylpów) włożone regulaminowo za pas z prawej strony. Na zdjęciu pan Piotr Mirosław Zalewski z Arsenał – Stowarzyszenie Regimentów i Pułków Polskich 1717-1831 http://arsenal.org.pl Łazienki Królewskie, Warszawa
Kamień upamiętniający uchwalenie Konstytucji 3 maja w Parku Traugutta w Warszawie.JPG
Autor: Mateusz Opasiński, Licencja: CC BY-SA 3.0
Kamień upamiętniający uchwalenie Konstytucji 3 maja w 1791 r., i ustanowienie Święta Narodowego 3 Maja osłonięty staraniem Kręgu Pamięci Narodowej w 1994 r., w Parku Traugutta w Warszawie
Parada - Warszawa 3 Maj 1916 a.JPG
Parada 3 Majowa w Warszawie w 1916 roku.
3 Maja na rynku e.jpg
Autor: Pit1233, Licencja: CC0
Ochody Święta 3 Maja na Starym Rynku w Bydgoszczy. Taniec zespołu "Ziemia Bydgoska".
Uroczystości 3 Maja w Warszawie - widok ogólny defilady (1939).jpg
Uroczystości 3 Maja w Warszawie: Widok ogólny defilady w Alejach Ujazdowskich.
Konstytucja 3 Maja.jpg

Adoption of the Polish-Lithuanian Constitution of May 3, 1791.

The painting depicts King Stanislaus Augustus together with members of the Grand Sejm and inhabitants of Warsaw entering St John’s Cathedral in order to swear in the new national constitution just after it had been adopted by the Grand Sejm in the Royal Castle visible in the background.

May 3rd Constitution was the first written national constitution in Europe, and the world’s second, after the United States Constitution. The May 3rd Constitution was adopted by the Sejm of the Polish-Lithuanian Commonwealth on May 3, 1791
Lodz 3rd May March 2010.jpg
Autor: JDavid, Licencja: CC BY-SA 3.0
Pochód trzeciomajowy w Łodzi, na ul. Piotrkowskiej