Świstak

Świstak
Marmota[1]
Blumenbach, 1779[2]
Ilustracja
Przedstawiciel rodzaju – świstak alpejski (M. marmota)
Systematyka
Domenaeukarionty
Królestwozwierzęta
Typstrunowce
Podtypkręgowce
Gromadassaki
Podgromadażyworodne
Infragromadałożyskowce
Rządgryzonie
Podrządwiewiórkokształtne
Rodzinawiewiórkowate
Podrodzinaafrowiórki
Plemięświstaki
Rodzajświstak
Typ nomenklatoryczny

Mus marmota Linnaeus, 1758

Synonimy
Gatunki

zobacz opis w tekście

Świstak[9] (Marmota) – rodzaj ssaka z podrodziny afrowiórek (Xerinae) w rodzinie wiewiórkowatych (Sciuridae). Rodzaj Marmota powstał w Ameryce Północnej. Przypuszcza się, że gatunkiem najbardziej podobnym do formy wyjściowej jest Marmota olympus. Polskie nazwy zwyczajowe większości gatunków nawiązują do dźwięków, jakie zwierzęta te wydają nawołując się lub w chwili zagrożenia (świstak, świszcz).

Zasięg występowania

Przedstawiciele rodzaju Marmota zamieszkują Amerykę Północną, Europę i Azję[10][11][12]. Duża część to zwierzęta typowo górskie.

Charakterystyka

Długość ciała (bez ogona) 360–750 mm, długość ogona 100–250 mm; masa ciała 1,6–11 kg[11]. Sierść jest gruba, szorstka, w różnych odcieniach brązu i szarości. Sylwetka krępa, uszy małe, kończyny krótkie, o silnych stopach przystosowanych do kopania w ziemi.

Systematyka

Etymologia

  • Glis: łac. glis, gliris „koszatka, popielica, orzesznica”[13]. Gatunek typowy: Mus marmota Linnaeus, 1758; młodszy homonim Glis Brisson, 1762 (Gliridae).
  • Marmota: epitet gatunkowy Mus marmota Linnaeus, 1758; fr. marmotte „świstak”, od łac. Mus montis „mysz górska”[14][15].
  • Arctomys: gr. αρκτος arktos „niedźwiedź”; μυς mus, μυός muos „mysz”[16]. Gatunek typowy: Mus marmota Linnaeus, 1758.
  • Lagomys: gr. λαγως lagōs „zając”; μυς mus, μυός muos „mysz”[17]. Nowa nazwa dla Arctomys Schreber, 1780.
  • Lipura: gr. λειπω leipō „porzucić, zostawić”; ουρα oura „ogon”[18]. Gatunek typowy: Mus monax Linnaeus, 1758.
  • Marmotops: rodzaj Marmota Blumenbach, 1799; gr. ωψ ōps, ωπος ōpos „wygląd”[19][7]. Gatunek typowy: Mus monax Linnaeus, 1758.
  • Petromarmota: gr. πετρα petra „skała, klif”; rodzaj Marmota Blumenbach, 1799[8]. Gatunek typowy: Arctomys flaviventer Audubon & Bachman, 1841.

Podział systematyczny

Do rodzaju należą dwa podrodzaje z następującymi gatunkami[10][9]:

  • Marmota caligata (Eschscholtz, 1829)świstak siwy
  • Marmota olympus (Merriam, 1898)świstak olimpijski
  • Marmota vancouverensis Swarth, 1911świstak wyspowy
  • Marmota flaviventris (Audubon & Bachman, 1841)świstak żółtobrzuchy
  • Marmota monax (Linnaeus, 1758)świstak amerykański
  • Marmota broweri Hall & Gilmore, 1934świstak alaskański
  • Marmota marmota (Linnaeus, 1758)świstak alpejski
  • Marmota caudata (I. Geoffroy Saint-Hilaire, 1844)świstak ogoniasty
  • Marmota menzbieri (Kashkarov, 1925)świstak tienszański
  • Marmota baibacina Kastschenko, 1899świstak szary
  • Marmota kastschenkoi Stroganov & Yudin, 1956
  • Marmota bobak (P.L.S. Müller, 1776)świstak stepowy
  • Marmota camtschatica (Pallas, 1811)świstak czarnogłowy
  • Marmota sibirica (Radde, 1862)świstak syberyjski
  • Marmota himalayana (Hodgson, 1841)świstak himalajski

Przypisy

  1. Marmota, [w:] Integrated Taxonomic Information System [online] (ang.).
  2. J.F. Blumenbach: Handbuch der Naturgeschichte: mit Kupfern. T. 1. Göttingen: Johann Christian Dieterich, 1779, s. 79. (niem.)
  3. J.Ch.P. Erxleben: Systema regni animalis per classes, ordines, genera, species, varietates: cvm synonymia et historia animalivm: Classis I. Mammalia. Lipsiae: Impensis Weygandianis, 1777, s. 358. (łac.)
  4. J.Ch.D. von Schreber: Die Säugthiere in Abbildungen nach der Natur, mit Beschreibungen. T. 4. Erlangen: Expedition des Schreber’schen säugthier- und des Esper'schen Schmetterlingswerkes, 1780, s. 721. (niem.)
  5. G.C.Ch. Storr: Prodromus Methodi Mammalium. Tubynga: Litteris Reissianis, 1780, s. 39. (łac.)
  6. J.K.W. Illiger: Prodromus systematis mammalium et avium: additis terminis zoographicis utriusque classis, eorumque versione germanica. Berolini: Sumptibus C. Salfeld, 1811, s. 95. (łac.)
  7. a b R.I. Pocock. On the External Characters of the Beaver (Castoridœ) and of some Squirrels (Sciuridœ). „Proceedings of the Zoological Society of London”. 92 (4), s. 1200, 1922 (ang.). 
  8. a b S.J. Steppan, M.R. Akhverdyan, E.A. Lyapunova, D.G. Fraser, N.N. Vorontsov, R.S. Hoffmann & M.J. Braun. Molecular Phylogeny of the Marmots (Rodentia: Sciuridae): Tests of Evolutionary and Biogeographic Hypotheses. „Systematic Biology”. 48 (4), s. 726, 1999 (ang.). 
  9. a b Nazwy zwyczajowe za: W. Cichocki, A. Ważna, J. Cichocki, E. Rajska-Jurgiel, A. Jasiński & W. Bogdanowicz: Polskie nazewnictwo ssaków świata. Warszawa: Muzeum i Instytut Zoologii PAN, 2015, s. 208, 209. ISBN 978-83-88147-15-9. (pol. • ang.)
  10. a b C.J. Burgin, D.E. Wilson, R.A. Mittermeier, A.B. Rylands, T.E. Lacher & W. Sechrest: Illustrated Checklist of the Mammals of the World. Cz. 1: Monotremata to Rodentia. Barcelona: Lynx Edicions, 2020, s. 614–615. ISBN 978-84-16728-34-3. (ang.)
  11. a b J. Koprowski, E. Goldstein, K. Bennett & C. Pereira: Family Sciuridae (Tree, Flying and Ground Squirrels, Chipmunks, Prairie Dogs and Marmots). W: D.E. Wilson, T.E. Lacher, Jr & R.A. Mittermeier (red. red.): Handbook of the Mammals of the World. Cz. 6: Lagomorphs and Rodents I. Barcelona: Lynx Edicions, 2016, s. 817–822. ISBN 978-84-941892-3-4. (ang.)
  12. D.E. Wilson & D.M. Reeder (red. red.): Genus Marmota. W: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. [dostęp 2020-12-23].
  13. Palmer 1904 ↓, s. 295.
  14. Jaeger 1944 ↓, s. 162.
  15. Palmer 1904 ↓, s. 400.
  16. Palmer 1904 ↓, s. 118.
  17. Palmer 1904 ↓, s. 360.
  18. Palmer 1904 ↓, s. 379.
  19. Jaeger 1944 ↓, s. 155.

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

Wikispecies-logo.svg
Autor: (of code) cs:User:-xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Marmota marmota Alpes2.jpg
Autor: François Trazzi., Licencja: CC-BY-SA-3.0
Marmotte alpine photographiée dans les Alpes françaises (Parc naturel régional du Queyras) en Août 2004 par François Trazzi.