Łabędnik
Artykuł | 54°11′4″N 20°58′8″E |
---|---|
- błąd | 38 m |
WD | 54°10'55.24"N, 20°58'4.40"E |
- błąd | 1 m |
Odległość | 294 m |
wieś | |
© Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, CC BY-SA 3.0 | |
Państwo | |
---|---|
Województwo | |
Powiat | |
Gmina | |
Liczba ludności (2021) | 416[1] |
Strefa numeracyjna | 89 |
Kod pocztowy | 11-200[2] |
Tablice rejestracyjne | NBA |
SIMC | 0470728 |
Położenie na mapie Polski (c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de | |
![]() |
Łabędnik (do 1945 Groß Schwansfeld) – wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie bartoszyckim, w gminie Bartoszyce. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa olsztyńskiego.
Historia
Wieś rycerska pojawia się w dokumentach w 1363 r. (nadanie karczmy), choć mogła istnieć już 20 lat wcześniej. Był to majątek szlachecki o obszarze 24 włók. W czasie wojny polsko-krzyżackiej (1519–1521) wieś uległa zniszczeniu. W wieku XVI i XVII kazania w tutejszym kościele wygłaszano po polsku, co wskazuje że wieś przynajmniej w dużej części zamieszkana była przez osadników z Mazowsza.
W latach 1694–1945 dobra w Groß Schwansfeld należały do rodu von der Groeben. Pierwszy z nich, Fryderyk von der Groeben, służył w armii Jana III Sobieskiego i dowodził oddziałem jazdy w bitwie pod Wiedniem. Do swej nowej rezydencji przywiózł zdobyty podczas bitwy namiot jednego z paszów tureckich, przechowywany w Łabędniku do roku 1903 (obecnie w Arsenale w Berlinie). W swym testamencie Fryderyk ustanowił w Groß Schwansfeld majorat, czyli majątek dziedziczony w całości przez najstarszego syna (bez możliwości sprzedaży i podziału gruntów). Jego następca dokończył budowę pałacu, przebudowanego następnie w XIX wieku. Budowla ta nie należy co prawda do najbardziej reprezentacyjnych, na uwagę zasługuje jednak kartusz herbowy pochodzący sprzed przebudowy oraz barokowe balustrady tarasowe.
W 1889 r. do majątku ziemskiego w Groß Schwansfeld należały folwarki: Bożkowo (niem. Gotthilf, w 1905 zamieszkiwane przez 73 osoby), Gajówka, Kierz, Matyjaszki, Sporwiny. Łącznie cały majątek obejmował 1235 ha i był w posiadaniu von der Groebenów. W roku 1927 wieś zelektryfikowano. W 1932 właścicielem majątku był Ludwig Graf von der Groeben[3]. W 1935 r. tutejsza szkoła zatrudniała jednego nauczyciela, a uczyło się w niej 50 dzieci. W 1939 r. we wsi było 480 mieszkańców.
W 1945 r. utworzono gminę Łabędnik, pierwszym wójtem został Władysław Januszewski (od 1946 – Piotr Dwornowski). Siedzibą Zarządu Gminnego gminy Łabędnik była Sokolica. Pałac przejęły Państwowe Nieruchomości Ziemskie, a pierwszym administratorem majątku ziemskiego był Stanisław Kożuchowski. W 1946 tutejszy kościół przejęli katolicy[4]. W 1954 wieś stała się siedzibą gromady Łabędnik.
W 1983 r. we wsi był PGR oraz 20 indywidualnych gospodarstw rolnych, które gospodarzyły na 169 ha. We wsi było 29 domów z 689 mieszkańcami. W gospodarstwach indywidualnych hodowano 108 sztuk bydła (w tym 62 krowy mleczne), 97 świń i 16 koni. W tym czasie w Łabędniku był urząd pocztowy, przedszkole, świetlica, klub, sala kinowa na 100 miejsc, filia biblioteczna, ośrodek zdrowia, punkt apteczny, sklep wielobranżowy, tartak oraz zakład szewski.
Parafia
Parafia istniała tu już w 1366 r. Pod koniec XV w. parafia w Łabędniku należała do archiprezbiteratu sępopolskiego. W roku 1525 w Łabędniku wprowadzono reformację – odtąd miejscowy kościół aż do końca II wojny światowej służył ewangelikom. Katolikom został przekazany po okresie dewastacji w 1958 r. i aż do roku 1994 pozostawał filią parafii w Sokolicy. Obecnie Parafia Matki Bożej Zwycięskiej, reaktywowana 1 listopada 1994 r., należy do dekanatu sępopolskiego.
Zabytki
Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisane są obiekty[5]:
- Kościół Matki Boskiej Zwycięskiej w Łabędniku. Zbudowany w trzeciej tercji XIV w., gotycki, o salowym wnętrzu krytym stropem, murowany z cegły i kamienia polnego (przyziemie), orientowany, z wieżą od strony zachodniej, kaplica grobowa od północy i kruchtą od strony południowej. Wieżę dobudowano w pierwszej połowie XV w. Zwracają uwagę ozdobne szczyty. Zachowały się relikty gotyckiego ołtarza, przekształconego w XVI-XVII w. Na ścianach odkryto malowidła z końca XV w. z postaciami apostołów. W XVII w. powstały empory, prospekt organowy, malowidła na stropie (1679), z tego czasu przetrwały resztki epitafiów i bogato zdobione ławy kolatorskie. Zachowała się również dobudowana w XVIII wieku kaplica grobowa Groebenów (przypisywana Joachimowi Ludwigowi Schultheißowi von Unfried oraz całopostaciowy kamienny pomnik protoplasty rodu – Fryderyka Groebena (zm. 1712), uczestnika kampanii wiedeńskiej. Chorągiew nagrobna, która wisiała niegdyś nad pomnikiem, znajduje się obecnie w muzeum w Kętrzynie.
- Pałac w Łabędniku
Bibliografia
- Jerzy Domasłowski: Sokolica i Łabędnik, „Posłaniec Warmiński”, R. 3, 1984, nr 23, s. 8
- Katarzyna Gładek: Die Schlossanlage von Groß Schwansfeld [=Założenie pałacowe w Łabędniku], Lüneburg 2000
- Rzempołuch A.: Przewodnik po zabytkach sztuki dawnych Prus Wschodnich, Agencja Wyd. "Remix", Olsztyn 1993
- Małgorzata Jackiewicz-Garniec; Mirosław Garniec: Pałace i dwory dawnych Prus Wschodnich (wydanie III poszerzone i uzupełnione), Studio ARTA, Olsztyn 2001, ISBN 83-912840-2-6 (str. 167–170)
- Bartoszyce. Z dziejów miasta i okolic. Wyd. drugie zmienione. Wyd. Pojezierze, Olsztyn 1987, 480 str., ISBN 83-7002-239-1
Przypisy
- ↑ Wieś Łabędnik (warmińsko-mazurskie) » mapy, GUS, nieruchomości, regon, kod pocztowy, atrakcje, edukacja, kierunkowy, demografia, zabytki, tabele, statystyki, linie kolejowe, liczba ludności, drogi publiczne, Polska w liczbach [dostęp 2022-12-26] (pol.).
- ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 695 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
- ↑ Güter des Landkreises Bartenstein von 1932. www.ahnen-spuren.de. [dostęp 2019-03-11].
- ↑ Bartoszyce. Z dziejów miasta i okolic. Wyd. drugie zmienione. Wyd. Pojezierze, Olsztyn 1987
- ↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków – stan na 31.12.2017 woj. warmińsko-mazurskie
Linki zewnętrzne
- Prusy Wschodnie – majątek Łabędnik. jugendzeit-ostpreussen.de. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-12-23)].
- Strona miejscowości Łabędnik.
Zobacz też
Media użyte na tej stronie
(c) Karte: NordNordWest, Lizenz: Creative Commons by-sa-3.0 de
Location map of Poland
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Warmian-Masurian Voivodeship. Geographic limits of the map:
- N: 54.52 N
- S: 53.07 N
- W: 19.05 E
- E: 22.95 E
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Bartoszyce County with urbanized area highlighted. Geographic limits of the map:
- N: 54.44 N
- S: 54.00 N
- W: 20.24 E
- E: 21.24 E
© Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, CC BY-SA 3.0
Łabędnik – wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie bartoszyckim, w gminie Bartoszyce
Autor: Cezary Bazydlo, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Kościół p.w. Matki Boskiej Zwycięskiej w Łabędniku, stan z 1999 r.
© Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, CC BY-SA 3.0
Łabędnik – wieś w woj. warmińsko-mazurskim, w powiecie bartoszyckim, w gminie Bartoszyce