Żuk pastwiskowy

Żuk pastwiskowy
Geotrupes spiniger
(Marsham, 1802)
Ilustracja
Samiec
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

stawonogi

Gromada

owady

Rząd

chrząszcze

Nadrodzina

żuki

Rodzina

gnojarzowate

Podrodzina

Geotrupinae

Plemię

Geotrupini

Rodzaj

Geotrupes

Podrodzaj

Geotrupes s.str.

Gatunek

żuk pastwiskowy

Synonimy
  • Scarabaeus spiniger Marsham, 1802
  • Geotrupes minor Erichson, 1847
  • Geotrupes mesoleilus Thomson, 1868
  • Geotrupes puncticollis Malinowsky, 1811
  • Geotrupes sublaevigatus Stephens, 1830

Żuk pastwiskowy[1] (Geotrupes spiniger) – gatunek chrząszcza z rodziny gnojarzowatych i podrodziny Geotrupinae.

Gatunek ten opisany został po raz pierwszy w 1802 roku przez Thomasa Marshama jako Scarabaeus spiniger[2].

Chrząszcz o owalnym, wysklepionym ciele długości od 18 do 26 mm, ubarwionym różnorodnie, np. czarnoniebiesko, ciemnozielono lub ciemnobrunatnie. Barwa początkowo jest metaliczna, opalizująca, ale wraz ze starzeniem się osobnika matowieje i czernieje. Pośrodku głowy obecny jest guzek. Powierzchnia przedplecza jest gładka z podłużną linią wgłębioną przez środek, a na bokach z dużymi, dołkowatymi punktami. Nasadowa krawędź przedplecza jest obrzeżona. Pokrywy mają między szwem a guzem barkowym po siedem punktowanych rzędów, odgraniczających słabo wypukłe międzyrzędy o delikatnie pomarszczonych poprzecznie powierzchniach. Tylna para odnóży ma na zewnętrznych powierzchniach goleni trzy listewki poprzeczne, licząc wraz z listewką wierzchołkową. Uda tejże pary odnóży wykazują dymorfizm płciowy: u samicy są bezzębne, a u samca mają po dwa zęby, z których te przy tylnym brzegu uda są większe. Dymorfizm zaznacza się także w budowie goleni przedniej pary: u samca wierzchołek ich zewnętrznego brzegu ma trzy takiej samej wielkości zęby, z których ostatni zakrzywia się ku dołowi, a u samicy ma on dwa duże zęby i trzeci mniejszy, niezakrzywiony. Odwłok ma sternity o przerwanych pośrodku szerokości punktowaniu i owłosieniu[3].

Przedstawiciel formy barwnej G. spiniger ab. auratus

Żuk koprofagiczny, żywi się odchodami bydła i koni. Buduje gniazda złożone z pionowego korytarza głównego (szybu), od którego odchodzą po skosie chodniki boczne zakończone komorami lęgowymi. Zarówno w komorach jak i chodnikach zostawia kulki nawozu. Jaja składane są jesienią, po jednym w każdej komorze. Zimowanie odbywa się w trzecim stadium larwalnym. W Polsce przepoczwarczenie następuje w czerwcu, a owady dorosłe kolejnego pokolenia pojawiają się głównie w lipcu i sierpniu[4].

Owad palearktyczny, w Europie znany ze wszystkich krajów oprócz Islandii[2], a dalej na wschód sięgający przez Azję Zachodnią i Zakaukazie po Turkmenistan i Iran. Występuje na nizinach i wyżynach. Zamieszkuje nasłonecznione nieużytki o piaszczystym podłożu oraz pastwiska. W Polsce jego rozsiedlenie ma charakter lokalny[4][3].

Przypisy

  1. Geotrupes spiniger – Żuk pastwiskowy. [w:] Insektarium.net [on-line]. [dostęp 2020-04-26].
  2. a b Geotrupes (Geotrupes) puncticollis Malinowsky, 1811. [w:] Fauna Europaea [on-line]. [dostęp 2019-02-05].
  3. a b Zdzisława Stebnicka: Klucze do oznaczania owadów Polski Część XIX Chrząszcze – Coleoptera z. 28a Żukowate – Scarabaeidae grupa podrodzin: Scarabaeidae laparosticti. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Polskie Towarzystwo Entomologiczne, 1976, s. 47-50.
  4. a b B. Burakowski, M. Mroczkowski, J. Stefańska: Katalog Fauny Polski. Tom XXIII, zeszyt 9. Chrząszcze – Coleoptera. Scarabaeoidea, Dascilloidea, Byrrhoidea i Parnoidea. Warszawa: 1983.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Wikispecies-logo.svg
Autor: (of code) -xfi-, Licencja: CC BY-SA 3.0
The Wikispecies logo created by Zephram Stark based on a concept design by Jeremykemp.
Geotrupes auratus.JPG
Autor: Alpsdake, Licencja: CC BY-SA 3.0
Geotrupes auratus auratus in Mount Ryozen of Suzuka Mountains, Japan.
Geotrupes spiniger (Marsham, 1802) male (3937033645).jpg
Autor: Udo Schmidt from Deutschland, Licencja: CC BY-SA 2.0

Familie: Geotrupidae Groesse: 18-26 mm Verbreitung: Europa, Kleinasien Fundort: Korsika, Gishonaccia, Marina d`Oru leg. U.Eitschberger, 1987; det. U.Schmidt

Photo: U.Schmidt, 2005