(136472) Makemake

(136472) Makemake
Ilustracja
(c) ESA/Hubble, CC BY 4.0

Zdjęcie Makemake i jego księżyca
z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a
Odkrywca

Michael Brown, Chad Trujillo i David Rabinowitz[1]

Data odkrycia

31 marca 2005[1]

Numer kolejny

136472

Oznaczenie tymczasowe

2005 FY9

Charakterystyka orbity (2022-08-09)
Przynależność
obiektu

obiekt transneptunowy[1][2]

Półoś wielka

45,26[1] au

Mimośród

0,1661[1]

Peryhelium

37,74[1] au

Aphelium

52,78[1] au

Okres obiegu
wokół Słońca

304,5[1] lat

Inklinacja

29,01[1]°

Charakterystyka fizyczna
Średnica

biegunowa: 1430 ± 9 km
równikowa:1502 ± 45[3] km

Masa

~2,9 × 1021[a] kg

Średnia gęstość

1,7 ± 0,3[3] g/cm3

Okres obrotu

7,77[4] h
albo 22,8266[1] h

Albedo

0,77 ± 0,03[3]

Jasność absolutna

ok. –0,21[1]m

Satelity naturalne

1 – S/2015 (136472) 1

Makemake (oficjalnie: (136472) Makemake; symbol: Makemake symbol (fixed width).svg)[5] – trzecia co do wielkości rozpoznana planeta karłowata i trzeci co do wielkości obiekt transneptunowy[2] zaliczany do plutoidów.

Jego średnica to około 60% średnicy Plutona. Jego ekstremalnie niska średnia temperatura (około 30 K) sprawia, że jego powierzchnię pokrywa najprawdopodobniej metanowy i etanowy lód[6]. Obiekt ten nie posiada atmosfery[3].

Odkrycie

Makemake, pierwotnie oznaczony jako 2005 FY9 (nieformalnie zwany również Easterbunny, czyli „Wielkanocny zajączek”), został odkryty w Obserwatorium Palomar 31 marca 2005, lecz o odkryciu tego ciała poinformowano 29 lipca 2005 – w tym samym dniu świat dowiedział się o istnieniu jeszcze dwóch innych obiektów transneptunowych: Eris, która początkowo wydawała się większa od uznawanego wówczas za planetę Plutona i nieco mniejszej Haumei.

11 lipca 2008 obiekt otrzymał nazwę „Makemake” i został zakwalifikowany jako planeta karłowata i plutoid[7]. Nazwa pochodzi od Make-make, boga – stwórcy ludzkości w wierzeniach mieszkańców Wyspy Wielkanocnej.

Orbita

Orbity Makemake (niebieska), Haumei (zielona) i Plutona (czerwona)

Orbita Makemake nachylona jest do płaszczyzny ekliptyki pod kątem 29° i umiarkowanie eliptyczna (e~0,166). Na jeden obieg wokół Słońca ciało to potrzebuje ok. 304 lat. Obecnie oddalone jest o ponad 52 au od Słońca (w 2021 roku około 52,6 au)[8], zbliżając się do aphelium orbity (aphelium minie około 2033 roku[b]).

Właściwości fizyczne

Artystyczna wizja Makemake

Makemake jest bardzo dużym obiektem wśród transneptunów – ma ok. 1500 km średnicy równikowej. Ma wysokie albedo, sięgające ok. 0,8. Jest trzecim co do wielkości i jasności obiektem transneptunowym. Jest wystarczająco jasny, by był widoczny przez duże teleskopy amatorskie. Jego jasność absolutna to ok. –0,21m.

Jest planetą karłowatą, która być może bardzo szybko obraca się wokół własnej osi – w ciągu 7,77 godziny[4], choć podawany jest także okres obrotu 22,8266 godziny[1]. Temperatura powierzchni tego ciała to obecnie ok. 29 K, w miarę zbliżania się do peryhelium może wzrosnąć do 34 K. Analizy widmowe powierzchni wykazały obecność ziaren metanu o rozmiarach około 1 cm. W przeciwieństwie do Plutona czy Eris, na powierzchni Makemake występuje mało azotu[6]. Przyczyna tego jest dotąd nieznana.

13 kwietnia 2012 miała miejsce okultacja gwiazdy NOMAD 1181-0235723 przez Makemake. Pozwoliła ona stwierdzić, że Makemake nie posiada globalnej atmosfery, a co najwyżej lokalne chmury gazu przy powierzchni. Dzięki temu zjawisku można było także dokładnie wyznaczyć rozmiary obiektu. Makemake ma kształt spłaszczonej elipsoidy obrotowej, o długiej osi długości 1502 ± 45 km i krótkiej osi (między biegunami) długości 1430 ± 9 km[3].

Księżyce

26 kwietnia 2016 poinformowano o odkryciu w danych z Kosmicznego Teleskopu Hubble’a pierwszego księżyca krążącego wokół Makemake. Księżyc, który uzyskał oznaczenie S/2015 (136472) 1 (a nieformalnie nazywany jest przez naukowców MK 2), został dostrzeżony w odległości ok. 20 000 km od Makemake, a wstępnie jego średnicę oszacowano na 180 km. Jeżeli obiekt ten znajduje się na orbicie kołowej, to okres orbitalny wynosi co najmniej 12 dni[9][10].

Zobacz też

Uwagi

  1. Obliczona na podstawie wymiarów i szacowanej gęstości.
  2. Obliczone jako moment peryhelium plus połowa okresu orbitalnego: 1881,07 + 152,24 = 2033,31.

Przypisy

  1. a b c d e f g h i j k l (136472) Makemake w bazie Jet Propulsion Laboratory (ang.)
  2. a b Wm. Robert Johnston: List of Known Trans-Neptunian Objects. Johnston’s Archive, 2022-01-02. [dostęp 2022-06-28]. (ang.).
  3. a b c d e Planeta karłowata Makemake nie ma atmosfery. ESO, 2012-11-21. [dostęp 2012-11-22]. (pol.).
  4. a b EKONews 065, str. 11
  5. JPL/NASA, What is a Dwarf Planet?, Jet Propulsion Laboratory, 22 kwietnia 2015 [dostęp 2022-01-19] (ang.).
  6. a b M.E. Brown et al.. Methane and Ethane on the Bright Kuiper Belt Object 2005 FY9. „The Astronomical Journal”. 133, s. 284-289, 2007. DOI: 10.1086/509734. 
  7. Dwarf Planets and their Systems. Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN)
  8. AstDys Makemake Ephemerides. Department of Mathematics, University of Pisa, Italy. [dostęp 2021-08-29]. (ang.).
  9. HubbleSite – NewsCenter – Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake (04/26/2016) – The Full Story, hubblesite.org [dostęp 2016-04-26].
  10. Radosław Kosarzycki: Hubble odkrywa księżyc planety karłowatej Makemake. Puls Kosmosu. [dostęp 2016-04-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-03-14)].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Solar System XXX.png
This is a revised version of Solar_System_XXIX.png.
Makemake symbol (fixed width).svg
Autor: Denis Moskowitz, Licencja: CC BY-SA 4.0
Planetary symbol for Haumea. It's common in astrology and has been used by NASA.[1]
Makemake and its moon.jpg
(c) ESA/Hubble, CC BY 4.0
This Hubble Space Telescope image reveals the first moon ever discovered around the dwarf planet Makemake. The tiny moon, located just above Makemake in this image, is barely visible because it is almost lost in the glare of the very bright dwarf planet. The moon, nicknamed MK 2, is roughly 160 kilometres wide and orbits about 21,000 kilometres from Makemake. Makemake is 1,300 times brighter than its moon and is also much larger, at 2,200 kilometres across.

The Makemake system is more than 50 times farther than the Earth is from the Sun. The pair resides on the outskirts of our solar system in the Kuiper Belt, a vast region of frozen debris from the construction of our solar system 4.5 billion years ago.

Previous searches for a moon around Makemake turned up empty. The moon may be in an edge-on orbit, so part of the time it gets lost in the bright glare of Makemake.

Hubble's sharp-eyed Wide Field Camera 3 made the observation in April 2015.
TheKuiperBelt Orbits 2003EL61 2005FY9.svg
Autor: User:Eurocommuter, Licencja: CC-BY-SA-3.0
The orbits of large cubewanos (Transneptunian objects)
2005FY9art.jpg
An artist's impression of (136472) Makemake (previously known as 2005 FY9)