17 Pułk Artylerii Lekkiej
![]() | |
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie | 1919 |
Rozformowanie | 1939 |
Tradycje | |
Święto | 8 maja |
Nadanie sztandaru | 29 czerwca 1938 |
Rodowód | 2 Pułk Artylerii Polowej Wielkopolskiej |
Dowódcy | |
Pierwszy | ppłk Eugeniusz Gałuszyński |
Ostatni | ppłk Stanisław Piwakowski |
Działania zbrojne | |
wojna polsko-bolszewicka kampania wrześniowa bitwa nad Bzurą (9–18 IX 1939) | |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Rodzaj sił zbrojnych | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/59/Marsze_i_boje_17_pap.png/240px-Marsze_i_boje_17_pap.png)
17 Pułk Artylerii Lekkiej (17 pal) - oddział artylerii lekkiej Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.
Jego 6 bateria odznaczona została orderem VM za wojnę obronną 1939.
Formowanie i walki
20 lutego 1919 roku w ówczesnym forcie Prittwitz-Gaffrona, wchodzącym w skład Twierdzy Poznań, podporucznik Sawicki i sierżant Czub przystąpili do organizacji 2 pułku artylerii polowej Wielkopolskiej z ochotników–artylerzystów z byłej armii niemieckiej i rekrutów powołanych dekretem Naczelnej Rady Ludowej. 11 marca dowództwo pułku objął podporucznik Gałuszyński. Kolejne baterie formowały się także w fortach Rocha i Radziwiłła oraz koszarach artylerii na Sołaczu. 17 marca pułk wyruszył do obozu ćwiczebnego Biedrusko w składzie 13 oficerów, 950 szeregowców i 90 koni. 10 kwietnia jednostka została zaprzysiężona na wierność Naczelnej Radzie Ludowej. Cztery dni później rozpoczęto formowanie IV dywizjonu. 8 maja zakończono formowanie jednostki[2].
W końcu maja ze składu oddziału wyłączony został II dywizjon, jako zalążek 3 pułku artylerii polowej Wielkopolskiej. W związku z powyższym IV dywizjon przemianowany został na II. W sierpniu sztab pułku i II dywizjon powrócił do Poznania. W tym samym czasie oddział przezbrojony został w 75 mm działa włoskie wz. 1906[3].
Od 18 stycznia 1920 roku pułk wziął udział w triumfalnym wejściu Wojska Polskiego do reszty ziem byłego Wielkiego Księstwa Poznańskiego, zajętych jeszcze przez Niemców, a przyznanych Polsce bez plebiscytu przez traktat wersalski. I dywizjon wyruszył do Kępna, II do Leszna, a III do Zbąszynia i Międzychodu[4].
23 stycznia 1920 roku 2 pułk artylerii polowej Wielkopolskiej został przemianowany na 17 pułk artylerii polowej[5]. We wrześniu 1920 pułk dysponował 76,2 mm armatami rosyjskimi[6].
Kawalerowie Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[7] | ||
---|---|---|
plut. Franciszek Czysty | kpr. Ludwik Herynk | kpr. Jan Hulisz |
kpr. Ludwik Janiak | bomb. Antoni Kubka | por. Edmund Kruppik |
bomb. Michał Marcinkowski | kan. Józef Marmol | ppor. Emil Materne nr 4727[8] |
plut. Piotr Mendel | kan. Antoni Namysł | st. ogn. Walenty Owczarek |
kan. Wojciech Siwiak | kan. Antoni Skorupka | bomb. Kazimierz Sosnowski |
bomb. Walenty Straż | ppor. Bernard Szczepański | plut. Władysław Szmeja |
st. ogn. Franciszek Szumiński | kpt. Stefan Zielke |
Pułk w okresie pokoju
23 grudnia 1920 roku pułk transportem kolejowym wrócił z frontu do Wielkopolski. Początkowo stacjonował w Biedrusku, a następnie w Poznaniu i Mogilnie. W listopadzie 1921 roku pułk przybył do swojego stałego garnizonu – Gniezna[9].
W październiku 1921 roku ze składu pułku wyłączony został III dywizjon i podporządkowany dowódcy nowo powstałego 25 pułku artylerii polowej. W czerwcu 1924 roku został sformowany nowy III dywizjon[9].
19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 8 maja, jako datę święta pułkowego[10]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę zakończenia formowania w roku 1919[9].
31 grudnia 1931 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski przemianował 17 pułk artylerii polowej na 17 pułk artylerii lekkiej[11].
W maju 1939 roku została wprowadzona nowa organizacja pokojowa pułku, zgodnie z którą liczył on trzy dywizjony po dwie baterie przy czym I dywizjon był uzbrojony w 75 mm armaty wz. 1897, natomiast II i III dywizjon w 100 mm haubice wz. 1914/1919 P[12].
Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[13][a] | |
dowódca pułku | płk dypl. Stefan Springer |
I zastępca dowódcy | ppłk Edmund Bartkowski |
adiutant | kpt. Arnold Nowak |
naczelny lekarz medycyny | ppor. lek. Feliks Szmigielski |
lekarz weterynarii | kpt. Józef Hetnal |
oficer zwiadowczy | por. kontr. Paweł Szpiruk |
oficer placu Gniezno | kpt. Antoni Zygmunt Dąbrowski |
w dyspozycji dowódcy | por. Zbigniew Włodzimierz Frej |
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) | mjr Marian Borzysławski |
oficer mobilizacyjny | kpt. adm. (art.) Wiktor Radłowski |
zastępca oficera mobilizacyjnego | por. Witold Lubomil Rydlewicz |
oficer administracyjno-materiałowy - | kpt. Jan Pilakowski |
oficer gospodarczy | kpt. int. Opieliński Edmund Walenty |
oficer żywnościowy | chor. Romuald Dowrzański |
dowódca plutonu łączności | kpt. Marian Wiktor Jurkowski |
oficer plutonu | por. Jan Szantyr |
dowódca szkoły podoficerskiej | kpt. Stefan Koźniewski |
zastępca dowódcy | kpt. kontr. Józef Zautaszwili |
dowódca plutonu | por. Jerzy Witold Smykowski |
dowódca plutonu | ppor. Gutkind Edward Tadeusz |
dowódca plutonu | ppor. Korytkowski Mieczysław Józef |
dowódca I dywizjonu | mjr Łoziński Witold Marian |
dowódca 1 baterii | kpt. Kiesewetter Ludomir |
dowódca plutonu | por. Szymborski Jan Jerzy |
dowódca 2 baterii | p.o. ppor. Grabowski Jan Kazimierz |
dowódca 3 baterii | por. Cieślewicz Feliks Michał |
dowódca II dywizjonu | mjr Krannerwetter Alojzy Kazimierz |
dowódca 4 baterii | kpt. dypl. Lew iński Bolesław Antoni |
dowódca plutonu | ppor. Nowak Leon |
dowódca 5 baterii | kpt. Poszumski Szymon Tadeusz |
dowódca plutonu | por. Kowalczyk Karol |
dowódca 6 baterii | kpt. Komorski Eugeniusz |
dowódca plutonu | ppor. Stanisław Wasylkowicz-Witwicki |
dowódca III dywizjonu | mjr Saraszewski Mieczysław |
dowódca 7 baterii | kpt. Steć Kazimierz |
dowódca plutonu | por. Fi u towski Tadeusz |
dowódca 8 baterii | kpt. Wojciechowski Antoni III |
dowódca plutonu | ppor. Kozioł Tadeusz Stefan |
na kursie | por. Owczarek Józef |
17 pal w kampanii wrześniowej
Mobilizacja
24 sierpnia w godzinach porannych, 17 pułk artylerii lekkiej w garnizonie Gniezno rozpoczął mobilizację alarmową w grupie żółtej, w czasie od A+28 do A+54. W jej trakcie zmobilizowano 17 pal do etatów wojennych. Dodatkowo zmobilizowano w pułku niżej wymienione pododdziały, w tej samej grupie i czasie od A+54 do A+60 dla macierzystej dywizji :
- pluton parkowy uzbrojenia nr 702,
- kolumnę taborową nr 712,
- warsztat taborowy nr 702.
oraz w tej samej grupie i czasie od A+60 do A+72,
W oparciu o pokojowy stan 17 dywizjonu artylerii ciężkiej, zmobilizowano w Gnieźnie w ramach mobilizacji alarmowej w grupie żółtej w czasie od A+46 do A+58, 17 dywizjon artylerii ciężkiej do etatów wojennych.
W II rzucie mobilizacji powszechnej w Kielcach planowano zmobilizować przez 17 pal, Ośrodek Zapasowy Artylerii Lekkiej nr 7[15].
Stawiennictwo rezerwistów było wzorowe, mobilizacja została ukończona w terminie. Wystąpiły niewielkie braki w kbk, całkowity brak pistoletów dla oficerów rezerwy Po zakończeniu odbyła się przysięga żołnierzy i przegląd pododdziałów pułku. W dniach 25-27 sierpnia dywizjony II i III udały się w rejon koncentracji macierzystej 17 Dywizji Piechoty. II dywizjon został przydzielony do 68 pułku piechoty i zajął stanowiska ogniowe w rejonie Gutowo, Sokołowo. III dywizjon przydzielony został do 69 pułku piechoty i zajął stanowiska ogniowe w rejonie wsi Wały[16]. 26 sierpnia I dywizjon otrzymał rozkaz do odmaszerowania w rejon Słupcy, do dyspozycji dowódcy 25 Dywizji Piechoty, gdzie dotarł rano 28 sierpnia. Stacjonował bateriami w miejscowościach Kowalewo Opactwo, Gołkowo i Kowalewo. 31 sierpnia I/17 pal został podporządkowany dowódcy 70 pułku piechoty i wraz z nim podjął nocny marsz 31 sierpnia/1 września do rejonu Chocza, poprzez Zagórów, Drzewce, Bukowe. Zmobilizowany 67 dywizjon artylerii lekkiej, pozostał w rejonie Gniezna, jedynie 3 bateria została przydzielona do dyspozycji dowódcy 14 Dywizji Piechoty i odmaszerowała 26 sierpnia do miasta Skoki[17]. 17 pal w składzie 17 DP wszedł w skład Armii „Poznań” pod dowództwem gen. dyw. Tadeusza Kutrzeby.
Działania bojowe
Działania w Wielkopolsce i marsz nad Bzurę
O świcie 1 września 17 pal znajdował się: III dywizjon na północny zachód od Gniezna wraz z 69 pp z bateriami w Zdziechowie, Strychowie, Piekarach i dowództwem we wsi Obora, II dywizjon wraz z 68 pp w rejonie Wrześni z dowództwem i jedną baterią w Gutowie Małym, a dwoma bateriami w dworze Gutowo Wielkie. I dywizjon w marszu w rejonie Choczy. 2 września dowództwo 17 pal objął ppłk Stefan Piwakowski, dotychczasowy dowódca ppłk dypl. Stefan Springer odszedł na inny przydział wojenny. I/17 pal dozorował przeprawy przez rzekę Prosna w Choczu. II/17 pal nocą 2/3 września przegrupował się do lasu miejskiego na południe od Gniezna[17]. Ze względu na planowane wsparcie prawego skrzydła Armii „Łódź” przez część sił Armii „Poznań” dokonano przegrupowania 17 DP. Z uwagi na powyższe, w nocy 2/3 września II/17 pal przeszedł z rejonu Gutowa Małego do Graboszewa na południowy zachód od Słupcy, a III/17 pal do Sędziwojewa na północny wschód od Wrześni, poprzez Żydowo, Czeluścin, Grzybowo. 3 września działające w składzie 25 DP, 70 pp z I/17 pal dyslokowany został do wsi Morawin, celem osłony wschodniego skrzydła 25 DP. Z uwagi na nową koncepcję działań armii do obrony przedmościa Koło, utworzono Grupę Operacyjną „Koło” pod dowództwem gen. bryg. Edmunda Knoll-Kownackiego. W skład jej włączono 17 DP i 25 DP oraz inne oddziały. 70 pp wraz z I/17 pal miał ubezpieczać od strony zachodniej odwrót 25 DP, utrzymując las Krupówki i Koźlątków, a następnie wykonać odwrót jako straż tylna 25 DP poprzez Ceków, Ostrów do Dziadowic. Tego też dnia w ramach 17 DP dowództwo 17 pal z III dywizjonem haubic przegrupowało się przez Słupcę i Golinę do rejonu Czarkowa, Chorzenia, Niełusza. II dywizjon haubic przemieścił się przez Chwalibogowo, Działy, Ciążeń, Ląd, Zagórów do rejonu Rzgów, Modła, lasy Józefowo. 4 września 70 pp wraz z I dywizjonem armat, jako ariergarda 25 DP prowadził działania osłonowe wraz z 70 pp, o świcie zamykał przeprawy na rzece Swędrnię na odcinku Młyńsko-Morawin od strony Koźminka. Następnie zajął stanowiska ogniowe w rejonie Cekowa i zamykał kierunek z Morawin. Dowódca 17 pal przydzielił dywizjony do pułków piechoty[18]. Wraz z nimi maszerowały na przedmoście Koło. III/17 pal w nocy 4/5 września przekroczył Wartę po moście w Koninie, pozostawił ze swojego składu baterię 9/17 pal wraz z Oddziałem Wydzielonym ze składu 69 pp w rejonie Genowefy Wyszyńskiej, jako osłonę przemarszu 17 DP. Wieczorem 4 września I/17 pal wraz z 70 pp przemieściły się do lasów Piętno.
O świcie 5 września 17 DP zajęła północną część przedmościa Koło. 17 pal ugrupował swoje pododdziały na stanowiskach ogniowych w rejonach: III/17 pal (bez 9/17 pal) od rzeki Warty do wsi Genowefa Piorunowska, wraz z 69 pp. 9/17 pal w raz z batalionem I/69 pp w Genowefie Wyszyńskiej. II/17 pal (bez 4/17 pal) od Kamionki do Milinowa, wraz z batalionem I/68 pp. Bateria 4/17 pal od Kun do Kamionki wraz z batalionem III/68 pp. O godz.5.00 5 września I/17 pal wraz z 70 pp przemieściły się z lasów Piętno przez Grzymiszew do wsi Tarnowa. Od 6 września do składu dywizji powrócił I/17 pal wraz z 70 pp. W nocy 5/6 września 17 DP podjęła marsz w kierunku Koła z kolumnie wraz z 69 pp maszerował III/17 pal, a za nimi 68 pp z II/17 pal. III dywizjon z 69 pp przekroczył o północy most na Warcie w Kole i zajął na wschodnim brzegu Warty rejon w lasach między Grzegorzewem, a Przybyłowem. Natomiast II/17 pal z 68 pp został zawrócony na przedmoście Koło. O godz. 3.00 6 września 70 pp wraz z I/17 pal został skierowany do lasów Smolina, Tarnowa celem zamknięcia drogi Turek-Koło[19]. Z uwagi na częste zmiany rozkazów, wysyłanych przez Kwaterę Główna Naczelnego Wodza do dowództwa Armii „Poznań”, w szeregi dywizji wkradł się chaos, co do kierunków marszu. 6 września 17 DP otrzymała rozkaz marszu w kierunku Dąbia, jako pierwszy maszerował III/17 pal z 69 pp i osiągnął Chełmno nad Nerem, skąd zawrócono kolumnę w kierunku Kłodawy przez Drzewice, Głębokie. W nocy 6/7 września pomiędzy godz. 1.00, a 2.00 II dywizjon z 68 pp przekroczył Wartę po moście w Kole i poprzez Drzewice dotarł do Rośla ok. godz. 10.00. O godz. 4.30 I dywizjon z 70 pp przekroczył most na Warcie w Kole i o godz. 8.00 zajął rejon las Krzykosy, Borysławice[20]. Gen. dyw. Tadeusz Kutrzeba podjął decyzje o wykonaniu zwrotu zaczepnego na skrzydło niemieckiej 8 Armii, z uwagi na powyższe rozpoczęto przegrupowania i koncentrację oddziałów armii. 7 września ok. godz. 16.00 III dywizjon wraz z 69 pp wykonał marsz przez Besiekiery do rejonu Odechów, dwór Żabokrzeki, Drzykozy na północny wschód od Grabowa Łęczyckiego, gdzie od wieczora przystąpił do organizacji obrony. Pozostała część dywizji o godz. 19.00 wyruszyła w marsz w rejon Krośniewic. I dywizjon przemieszczał się przez folwark Błędów, Przybyszew, Radzyń, Sobótkę, dwór Walew. II dywizjon poprzez Smardzew, Jastrzębie, Pociecha, Drzykozy. Rano 8 września 17 pal zajął stanowiska I dywizjonem w rejonie folwarku i dworu Miłonice, Cudniki, Zalesie, II dywizjonem w dworze Opienino, kolonii Sobótka, a III dywizjon w Sławęcinie. 17 DP miała nacierać w ogólnym kierunku na Piątek i Stryków i Łęczycę poprzez rzekę Bzurę, w składzie GO gen. bryg. Edmunda Knolla-Kownackiego[21].
Udział w bitwie nad Bzurą
8 września i w nocy 8/9 września 17 pal wraz z wspieranymi pułkami piechoty rozpoczął zajmowanie stanowisk wyjściowych do natarcia. III dywizjon jako wsparcie 69 pp został przydzielony do 25 DP. O godz. 12.00 8 września wyruszył do rejonu Łęczycy, przed wieczorem zajął stanowiska ogniowe w rejonie wsi Koryta. 17 pal (bez III dywizjonu) wraz z siłami głównymi 17 DP podjął nocny marsz 8/9 września, docierając rano do: Gozdkowa i Wargawki Młodej II dywizjonem, Byszewa, Budki i Kostusina I dywizjonem. 17 pal stanowił artylerię bezpośredniego wsparcia. Dywizjony i baterie zajęły stanowiska ogniowe. Mający nacierać w I kolumnie 70 pp został wsparty I dywizjonem na stanowiskach ogniowych we wsiach Przyłogi, Nędzerzew, Krokorczyce, z punktem obserwacyjnym we dworze Nędzerzew. Do wsparcia natarcia 8 batalionu strzelców przydzielono 5 baterię z II dywizjonu, ze stanowiskami ogniowymi w kolonii Kuchary. Mający wspierać zgrupowany w II kolumnie 68 pp (bez II batalionu) II/17 pal zgrupował się w kolonii Kuchary[22]. 9 września o godz. 10.00 III/17 pal wsparł pierwsze nieudane natarcie na Łęczycę batalionu II/69 pp. O godz.18.00 III dywizjon ponownie wsparł 69 pp podczas natarcia na Łęczycę, który po ciężkim boju ok. godz. 23.00 wdarł się do centrum miasta. O godz. 17.00 do natarcia przystąpiły siły główne 17 DP. 8 batalion strzelców wraz z baterią 5/17 pal po przeprawieniu się przez Bzurę zdobyły Michałowice i wschodnią część Marynek. Batalion III/68 pp przy wsparciu baterii 6/17 pal do godz. 23.00 zdobył Podgórzyce i Górę Św. Małgorzaty. Nocą 9/10 września I/17 pal przeprawił się przez Bzurę i maszerując za 70 pp poprzez kolonię Węglewice dotarł do rejonu wsi Zagaj Stary.
Rano 10 września pod dowództwo 17 pal powrócił III dywizjon zajmując stanowiska ogniowe we wsi Rybitwy. O godz. 6.00 I dywizjon wsparł ze stanowisk ogniowych w pobliżu Rogulic i Zagaja Starego natarcie batalionu III/70 pp na Gaj Stary, który zdobył wieś o godz.10.00[23]. Rano bateria 4/17 pal wspierała 8 bs w odparciu niemieckiego przeciwnatarcia w rejonie zachodniej części Podgórzyc. 10 września od rana II/17 pal wraz z 17 dywizjonem artylerii ciężkiej tworzył zgrupowanie artylerii ogólnego działania pod dowództwem ppłk. Stanisława Piwakowskiego, z 5 i 6 bateriami haubic na stanowiskach ogniowych w Podgórzycach i 4 baterią w południowej części Orszewic. O godz. 10.05 I dywizjon całością wykonał ześrodkowanie ogniowe na pozycje niemieckie na północnym skraju lasu, na południe od Karsznic. Przed południem III/17 pal przeszedł do Orszewic, po południu niemiecka ciężka artyleria ostrzelała Orszewice i Górę Św. Małgorzaty, w efekcie czego straty poniósł III dywizjon. Pomimo strat, o godz. 16.00 zajął w tym rejonie stanowiska ogniowe. Po godz. 12.00 17 DP podjęła pościg za oddziałami niemieckimi. II dywizjon haubic podjął marsz w kolumnie z I i III batalionami 68 pp w kierunku Skotnik. W trakcie marszu pościgowego, na wieść o zbliżaniu się kolumny samochodów 6 bateria haubic, ostrzelała kolumnę pojazdów, niszcząc 4 samochody. O godz. 14.00 1 bateria armat wspierała czołowy batalion I/70 pp, w natarciu ze stanowisk ogniowych w Karsznicach na Śladków Podleśny, po jego zdobyciu zajęła w nim stanowiska ogniowe. Z nowych stanowisk skutecznie ostrzelała wzg. 123 i kolonię Śladków Górny umożliwiając I batalionowi 70 pp dalsze natarcie, aż pod Grabiszew. 6 bateria haubic wspierała III batalion 68 pp w pościgu na Małachowice, rozbiła stanowiska niemieckiej broni maszynowej, dwie kolumny niemieckiej piechoty i odparła wspólnie z piechotą kontratak niemieckich czołgów, na koniec dopomogła zdobyć Małachowice. Dalsze natarcie na Modlną Probostwo III/68 pp wspierały baterie 4 i 6, 17 pal. Ok. godz. 22.00 poprzez Śladów Podleśny do Karsznic dotarł I/17 pal, także w nocy dotarł w rejon Karsznic III/17 pal. II/17 pal skoncentrował się w rejonie dworu Skotniki z zadaniem wsparcia obrony Małachowic[24][25].
O świcie 11 września 8 bs wspierany przez 4/17 pal zdobył wieś Dybówka. 6/17 pal zajęła rano stanowiska ogniowe w na skraju lasu na północ od Skotnik, o godz. 5.30 I/17 pal zajął stanowiska ogniowe na południowo wschodnim skraju lasu na północ od Skotnik. 11 września 17 DP miała kontynuować natarcie na Celestynów, Modlną i dwór Sokolniki. O godz. 13.00 4 i 6 baterie haubic ostrzelały wzg.132,3, Dybówkę i drogę Modlna-Małachowice. Tym samym wspomogły natarcie batalionów I i II 69 pp oraz 8 strzelców, mających odzyskać północne Małachowice i Dybówkę utracone podczas niemieckiego kontrataku przed południem tego dnia. Po zajęciu przedmiotów natarcia ok. godz. 14.30 III/17 pal i 17 dac wykonały nawały ogniowe na dwór Sokolniki i Ozorków. Przy skutecznym wsparciu 4 i 6 baterii 17 pal batalion I/69 pp ponownie opanował Dybówkę oraz zdobył dwór Sokolniki, dzięki temu batalion II/69 pp zdobył południowe Małachowice i dotarł pod Modlną Probostwo. W trakcie walk poległ ppor. Leszek Wójcik z 9 baterii haubic. O godz.16.00 I/17 pal (bez 1 baterii) wykonał ześrodkowanie ognia na Śladków Górny, po którym batalion II/70 pp zdobył Grabiszew, a następnie o godz. 22.00 las na wschód od Celestynowa. Batalion III/70 pp wraz z 1/17 pal do godz. 22.00 bez walki zajął Wolę Rogozińską[26].
12 września 17 DP wraz z całą armią kontynuowała natarcie. O godz.5.00 I/17 pal zajął stanowiska ogniowe 2 baterią armat we wsi Barchowice Stare, a 3 baterią armat we wsi Barchowice Nowe. O godz. 5.00 6 bateria haubic rozpoczęła prowadzenie ostrzału dworu w Modlnej wspierając natarcie II/69 pp, równocześnie III/17 pal i 17 dac ostrzeliwały rejon Modlnej, las na południe od tej miejscowości oraz wzg. 158 i 159 separując rejon walk o dwór Modlna przed dopływem niemieckich posiłków. II/17 pal o godz. 6.00 podjął marsz w pobliże rejonu walk, o godz.10.00 baterie zajęły stanowiska ogniowe; 5 w centrum wsi Modlna Probostwo, a 4 na jej zachodnim skraju. Jednocześnie do II dywizjonu haubic dołączyła 6/17 pal i zajęła stanowiska ogniowe we wschodniej części wsi Modlna Probostwo. Z tych stanowisk cały II dywizjon wpierał ostrzałem natarcie batalionów II/69 pp i III/69 pp na Sokolniki i Celestynów. 1 bateria armat o godz. 8.00 zajęła stanowiska ogniowe w Wypychowie skąd wspierała obronę Woli Rogozińskiej przez batalion III/70 pp, a następnie natarcie tego batalionu na las Gieczno. Ok. godz. 16.00 dywizja rozpoczęła przygotowania do natarcia na Stryków. Dokonano stosownych przegrupowań i uzupełnienia amunicji. 5/17 pal została przydzielona do batalionu I/68 pp, dywizjon III/17 pal został zadysponowany do Wypychowa dla wsparcia 70 pp. W tym czasie gen. Tadeusz Kutrzeba wprowadził istotne zmiany do planu bitwy nad Bzurą, tym samym rozkazem gen. bryg. Edmund Knoll-Kownacki otrzymał rozkaz o wstrzymaniu natarcia na Stryków i przegrupowania podległych dywizji na północny brzeg Bzury[27][28].
W godz. 22.00-23.00 12 września 17 DP rozpoczęła odwrót zgodnie z rozkazem jej dowódcy płk dypl. Mieczysława Mozdyniewicza, 17 pal rozpoczął wraz z innymi oddziałami odwrót w dwóch kolumnach. W kolumnie zachodniej dywizji maszerowało dowództwo 17 pal i II dywizjon z Modlnej do dworu Ktery. W kolumnie wschodniej dywizji maszerował I dywizjon i III dywizjon z Wypychowa do dworu Siemienice. 13 września po nocnym marszu o godz. 10.00 II dywizjon zajął stanowiska ogniowe; 4 baterią w dworze Ktery, 5 baterią we wsi Nowe Ktery, 6 baterią we wsi Ktery. Zadaniem II/17 pal było wsparcie obrony 68 pp na północnym brzegu Bzury, na odcinku Ktery-dwór Siemienice. Ok. godz.16.00 baterie 1 i 6 zajęły stanowiska ogniowe we wsi Wyręby. Wieczorem poszerzono pas obrony 17 DP do Orłowa. Do świtu 14 września 17 pal zajął stanowiska ogniowe: III dywizjon w rejonie Pawłowic, z zadaniem wsparcia przeprawy pod Młogoszynem, I dywizjon w rejonie Waliszewa, z zadaniem wsparcia obrony przeprawy pod Orłowem, II dywizjon (bez 6/17 pal) na stanowiskach jak poprzednio, z zadaniem obrony przeprawy w rejonie Kter, 6 bateria osłaniała dywizję przy ujściu rzeki Ochnia do Bzury w rejonie Krzyżanów, Jagniątki . Wieczorem w obronie Bzury pozostało zgrupowanie „Szewce”, do którego przydzielono część 17 pal w postaci I dywizjonu i 7 baterii[29]. Pozostała część 17 DP podjęła nocny marsz 14/15 września w rejon Kiernozi i Karsznic[30]. Realizując rozkaz o godz. 20.00 6/17 pal wraz z 68 pp podjęła marsz poprzez Szewce Nadolne, Plecką Dąbrowę, Wiskienice, Zalesie, Złaków Borowy do Kiernozi. W tym samym kierunku z Kter podjęła marsz reszta II/17 pal. III/17 pal (bez 7 baterii) od Rząśny poprzez Łąźniki, Złaków Kościelny maszerował wraz z 69 pp do Karsznic Małych. Po krótkim odpoczynku o godz. 17.30 z Kiernozi dalszy marsz prowadził II dywizjon haubic poprzez Wejsce, Konstantynów do okolic Rybna. Z Karsznic Małych do rejonu Cypriany Ćmiszew pomaszerował III dywizjon haubic (bez 7 baterii). Po południu rozwiązano zgrupowanie „Szewce” w ślad za głównymi siłami dywizji do Rybna wyruszył I dywizjon armat (bez 2 baterii). 2 i 7 baterie pozostały na linii Bzury i Ochnii w składzie Oddziału Wydzielonego płk. Alfreda Konkiewicza. Rano 16 września 17 pal zajął stanowiska ogniowe: dowództwo pułku w Cyprianach, dowództwo II dywizjonu w Aleksandrowie, 4 bateria w Rybnie, baterie 5 i 6 w Cypriankach, a III dywizjon pomiędzy Cypriankami a Cyprianami[31]. W nocy 15/16 września baterie 2 i 7, 17 pal pozostające nad Bzurą cofnęły się za rzekę Ochnię wspierały 5 batalion km i br. tow. i batalion III/70 pp w składzie OW płk. Konkiewicza, który został podporządkowany dowódcy Grupy Operacyjnej gen. bryg. Stanisławowi Grzmotowi-Skotnickiemu[32]. W dniu 16 września 7 bateria haubic wystrzeliła 480 pocisków do atakujących oddziałów niemieckich nad Bzurą i Ochnią. Wieczorem podjęła marsz celem dołączenia do III/17 pal.
W godzinach popołudniowych 16 września oddziały 17 DP wraz z 17 pal zajęły stanowiska wyjściowe do natarcia, w kierunku Sochaczewa. II/17 pal w rejonie lasu Zofiówka, III/17 pal w południowej części Cyprianki, przy szosie dwór Ruszki-Rybno. W tym czasie do 17 pal dotarło dowództwo I dywizjonu. Wobec wyjścia na 14 i 25 DP natarcia niemieckich oddziałów pancernych, natarcie 17 DP na Sochaczew zmieniono, rozkazano częścią sił nawiązać kontakt i wesprzeć 14 DP. Realizując to ostatnie zadanie wsparto III dywizjonem (bez 7 baterii), szturm 69 pp (bez batalionu) na Bronisławy. Ok. godz. 15.00 maszerujące do Rybna 1 i 3 baterie I dywizjonu w pobliżu wsi Różyce została ostrzelana przez niemieckie czołgi. Kpt. Ludomir Kiesewetter zdołał odprzodkować tylko dwa działony I plutonu swojej 1 baterii, unieruchomiono dwa niemieckie czołgi, a pozostałe zmuszono do odwrotu, w wyniku starcia 3 bateria i część 1 baterii rozpierzchły się porzucając armaty i sprzęt. Po zebraniu się ponownym 3 bateria z 3 armatami i dwoma jaszczami pod dowództwem ppor. Mirosława Korytkowskiego, podjęła dalszy marsz. 17 września rano bez kontaktu z dywizjonem 3 bateria dotarła do Sannik, gdzie została zbombardowana i utraciła pozostałe armaty i jaszcze. Resztki jej przedzierały się przez Bzurę do Puszczy Kampinoskiej. Pozostałość 1 baterii we wsi Osiek III, dołączyły do oddziałów 26 Dywizji Piechoty. Po południu zgrupowanie niemieckich czołgów przedarło się przez ugrupowanie 25 DP i zajęło dwór Ruszki. Dalszy ruch czołgów niemieckich został zatrzymany przez 6 baterię kpt. Ludwika Głowackiego, która w dwugodzinnej walce unieszkodliwiła 22 czołgi niemieckie. Ok. godz.15.00 przy wsparciu 4 i 6 baterii natarcie na dwór Ruszki wykonał batalion II/68 pp i 7 kompania strzelecka. Reszta batalionu III/68 pp zajęła Sochaczew. Wieczorem z Sochaczewa i dworu Ruszki ściągnięto oddziały 17 DP na pozycje wyjściowe, II dywizjon (bez 5 baterii) został przesunięty z lasu Zofiówka do Korycina[33]. Do pozostałości I dywizjonu dowodzonego przez kpt. Ludomira Kiesewettera dołączyła 7 bateria i wraz z nim dotarła w rejon Iłowa, gdzie została rozbita przez lotnictwo 17 lub 18 września resztki jej podobnie jak pozostałość 1 baterii dostała się do niewoli niemieckiej.
W nocy dowódca GO gen. bryg. Edmund Knoll-Kownacki rozkazał maszerować głównym silom 17 DP na przeprawę przez Bzurę w rejonie Mistrzewic dwoma kolumnami. Marsz rozpoczęto już 17 września. Kolumna północna miała maszerować trasą poprzez dwór Ruszki, Młodzieszyn, Juliopol, północne Mistrzewice, w jej skład wchodził III dywizjon (bez 7 baterii). Kolumna południowa, w której był II dywizjon miała przemieszczać się prze dwór Ruszki, Adamowa Góra, Bibiampol do Mistrzewic północnych. Nad ranem 17 września III/17 pal (bez 7 baterii) przeszedł przez Młodzieszyn i w drodze do Nowych Mistrzewic został ostrzelany przez artylerię niemiecką i broń maszynową z rejonu Bibiampola. Silny ostrzał rozproszył III dywizjon, haubice i jaszcze ugrzęzły na piaszczystej drodze lub zostały zniszczone przez niemiecką artylerię. Maszerująca jako czołowa 9 bateria uratowała jeden działon. Poległ ppor. Edmund Pawlak. Dowództwo 17 pal i 5 bateria rano dotarły do Juliopola, gdzie w godzinach południowych zostały rozproszone i zniszczone przez niemiecką artylerię. 4 i 6 baterie przeszły w nocy z Korycińca do Nowej Wsi, skąd ok. godz. 5.00 wyruszyły do przeprawy w Mistrzewicach. Podczas marszu utkwiły w zatorze kolumn taborowych. Po południu wzięły udział w walkach obronnych w kompleksie leśnym Biała Góra, Budy Stare. Ok. godz. 21.00 4 i 6 baterie z sześcioma haubicami podjęły próbę forsowania Bzury w rejonie Witkowic. Ze względu na zatarasowanie brodu nie zdołano przeprawić haubic 6 baterii, działa pozostały w rzece, a żołnierze przebili się do Puszczy Kampinoskiej. Pluton 4 baterii haubic zawrócił do folwarku Stefanów. O świcie 17 września 2 bateria w składzie OW płk. Konkiewicza po nocnym marszu dotarła do folwarku Poddębina. Następnie ok. godz.18.00 kontynuowała marsz do rejonu Brzozowa Starego poprzez Lubików, Osmolin, Byki, Wszeliwy, Kaptury, bateria osłaniała marsz zgrupowania w jego straży tylnej. Pozostałości 17 pal w dniach 18 i 19 września w rejonie Bud Iłowskich i Iłowa zakończyły swoje istnienie. Poległo w trakcie tych walk wielu żołnierzy 17 pal, w tym ppor. Stefan Kluczewski, wielu było rannych, w tym mjr Kazimierz Klimko, por Jan Szymborski, duża grupa dostała się do niewoli. Wielu żołnierzy przedarło się przez Bzurę i dostało się do Puszczy Kampinoskiej[34].
Walki w Puszczy Kampinoskiej w drodze do Warszawy
18 września 6 bateria bez dział dołączyła do 60 pułku piechoty z 25 DP i wzięła udział w walkach o wieś Cisowe, gdzie poniosła straty. Poległ między innymi ppor. rez. Antoni Głowacki. W Cybulicach Dużych 19 września zbierały się resztki 17 pal nad którymi dowództwo objął kpt. Antoni Wojciechowski. Zebrano z II dywizjonu 222 żołnierzy i 150 koni dowództwo, którego objął kpt. Ludwik Głowacki. Z III dywizjonu zebrano 200 żołnierzy[35]. Pozostałości z 1 działem weszły w skład zgrupowania 17 DP pod dowództwem ppłk. Wacława Albrechta. W dniach 20-22 września resztki 17 pal przebijały się w ramach Grupy „Palmiry” do Warszawy. W walkach pod Łomiankami poległo wielu żołnierzy 17 pal, w tym ppor. Franciszek Jęczkowski, ppor. Józef Sujak, ppor. Joachim Kościński. Do Warszawy przebiło się ok. 300 żołnierzy z 17 pal. Większość weszła w skład 25 pułku artylerii lekkiej lub innych oddziałów broniących Warszawy[36]. Grupa ponad 100 żołnierzy z 17 pal dostała się do niemieckiej niewoli w dniach 22-24 września, w tym też grupa oficerów pod dowództwem kpt. Ludwika Głowackiego dostała się do niewoli 24 września pod Izabelinem[37]. W dniu 28 września w Warszawie skapitulowała większość żołnierzy 17 pal, nieliczni uniknęli niewoli.
Oddział Zbierania Nadwyżek 17 pal
Po wyjściu z Gniezna w dniach 25-27 17 pułku artylerii lekkiej w miejsce koncentracji 17 DP w koszarach pozostały nadwyżki, żołnierzy, koni, sprzętu i wyposażenia. Zmobilizowane przez 17 pal nadwyżki osobowe, koni oraz pozostałe wyposażenie, broń i sprzęt pod dowództwem mjr. Mariana Borzysławskiego miały wejść w skład formowanego przez 17 pal w Kielcach Ośrodka Zapasowego Artylerii Lekkiej nr 7. W skład OZN 17 pal weszli oficerowie: kpt. Wiktor Radłowski, kpt. Edmund Opieliński, kpt. Józef Zautaszwilli, por. Paweł Szpiruk, ppor. Tadeusz Kozioł. 15 oficerów rezerwy między innymi: ppor. rez. Tomasz Malinowski, Antoni Chmielecki, Edward Pluszczyński. 9 podchorążych II i I rocznika SPArt. Ok. 500 podoficerów i szeregowych rezerwy i 100 koni. Dopiero 2 września OZN 17 pal wyjechała dwoma transportami kolejowymi z Gniezna, w kierunku Kielc. Z uwagi na zniszczenia linii kolejowych i zakorkowanie ich przez stojące transporty na stacji Czerniejewo koło Wrześni transporty wyładowano i podjęto marsz pieszo. 4 września w Koninie gdy tam dotarł Oddział napotkano opuszczone własne transporty kolejowe, które po udrożnieniu torów zdołały tam dojechać. Po załadowaniu się do transportów kolejowych OZN 17 pal dojechał do Chojny w odległości 3 km na wschód od Koła. Tam 6 września ponownie się Oddział wyładował i pomaszerował pieszo w kierunku Warszawy, z uwagi na odcięcie drogi do Kielc przez pancerno-motorowe oddziały niemieckie. Marsz pod dowództwem por. Pawła Szpiruka odbywał się w dwóch grupach: pieszej, w której mniejszości narodowe - głównie Niemcy stanowili 40%, oraz grupy konnej z taborem. W rejonie Łowicza dołączył pododdział wartowniczy ochrony koszar 17 pal. Po dotarciu do Warszawy, OZN 17 pal został zgrupowany na Pradze przy ul Jagiellońskiej i Grochowskiej, skąd został skierowany do Lublina, przez Rembertów, Anin i Garwolin. W Garwolinie w nocy 13/14 września OZN 17 pal dołączył do batalionu improwizowanego strzelców z OZ Strzelców z Rembertowa, pod dowództwem mjr. Edwarda Wunderlicha. Dołączyły też 2 i 3 baterie 2 pal Leg. Grupa żołnierzy 17 pal uzupełniła baterię 3/2 pal i wraz z nią podjął marsz z Garwolina na Lublin. Na południe od Garwolina batalion z OZ Strzelców mjr Wunderlicha, 3 i 2 baterie stoczyły walkę z podjazdem z niemieckiej Dywizji Pancernej „Kempf”. W trakcie walki poległ ppor. Tadeusz Kozioł. OZN 17 pal i baterie częściowo rozbito. Po walce resztki 2 baterii pomaszerowały na Lublin, a pozostałość 3 baterii wróciły do Warszawy, wraz z nią pod dowództwem por. Pawła Szpiruka część rozproszonego Oddziału Nadwyżek[38][39]. W Warszawie po 15 września por. Paweł Szpiruk zorganizował z pozostałości OZN 17 pal, 2 baterię dywizjonu artylerii „Warszawa” pod dowództwem mjr. dypl. Juliusza Szostaka.
2 bateria artylerii
- dowódca baterii - por. Paweł Szpiruk
- oficer zwiadowczy - ppor. rez. Antoni Chmielecki
- oficer ogniowy - ppor. rez. Tomasz Malinowski
- dowódca 1 plutonu armat 75 mm - pchor. Chabowski
- dowódca 2 plutonu haubic 100 mm - pchor. NN[40].
Bateria brała udział w walkach na pododcinku „Południe” (Mokotów), skapitulowała wraz z garnizonem Warszawy 28 września[41].
Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 [42][43][44]
- Dowództwo
- dowódca - ppłk dypl. Stefan Springer (do 2 IX 1939), ppłk art. Stanisław Piwakowski
- adiutant - kpt. Arnold Nowak
- oficer zwiadowczy - kpt. Eugeniusz Komorski
- oficer obserwacyjny - ppor. rez. Florian Sujak
- oficer łączności - kpt. Marian Wiktor Jurkowski
- oficer broni - ppor. rez. inż. Juliusz Mikułowski - Pomorski
- dowódca plutonu topograficzno-ogniowego - por. Karol Kowalczuk
- I dywizjon (armat)
- dowódca I dywizjonu - mjr Witold Marian Łoziński
- adiutant - ppor. rez. Marian Kalawski
- oficer zwiadowczy - ppor. Jan Grabowski
- oficer obserwacyjny - ppor. rez. Stefan Kluczewski
- oficer łączności - por. rez. inż. Robert Fiszkal
- oficer łącznikowy do piechoty - ppor. rez. Paweł Głowacki
- dowódca kolumny amunicyjnej dywizjonu - por. rez. Jan Ossowski
- dowódca 1 baterii - kpt. Ludomir Kiesewetter
- oficer zwiadowczy - ppor. rez. Antoni Wolniewicz
- oficer ogniowy - ppor. rez. Roman Namysł
- dowódca 2 baterii - por. Jan Szymborski
- oficer zwiadowczy - ppor. rez. Jan Kurowski
- oficer ogniowy - ppor. Jan Seib
- dowódca 3 baterii - por. rez. Władysław Antoni Walczak
- oficer zwiadowczy - ppor. Jan Stradowski
- oficer ogniowy - ppor. Mieczysław Korytkowski
- II dywizjon (haubic)
- dowódca II dywizjonu - mjr Alojzy Kazimierz Krannerwetter
- adiutant - ppor. rez. inż. Kazimierz Michał Zub
- oficer zwiadowczy - ppor. rez. Aleksander Schmit
- oficer obserwacyjny - ppor. rez. Klemens Matuszewski
- oficer łączności - ppor. Franciszek Jęczkowski
- oficer łącznikowy do piechoty - ppor. Joachim Kościński
- dowódca kolumny amunicyjnej dywizjonu - ppor. rez. Franciszek Laurentowski
- dowódca 4 baterii - kpt. dypl. Bolesław Antoni Lewiński
- oficer zwiadowczy - ppor. rez. Jerzy Wróblewski
- oficer ogniowy - ppor. rez. Gwidon Nalegowicz
- dowódca 5 baterii - por. Witold Rydlewicz
- oficer zwiadowczy - ppor. rez. Gerhard Ganasiński
- oficer ogniowy - ppor. rez. Lech Juszczakiewicz
- dowódca 6 baterii - por. rez. Wiktor Wawrowski (do 4 IX), kpt. Ludwik Głowacki - za kampanię wrześniową 1939 bateria została odznaczona orderem Virtuti Militari[45]
- oficer zwiadowczy - ppor. rez. Jan Stachecki
- oficer ogniowy - ppor. Leon Nowak
- III dywizjon (haubic)
- dowódca III dywizjonu - Kazimierz Julian Klimko
- adiutant - ppor. rez. Edmund Pawlak
- oficer zwiadowczy - kpt. Antoni Wojciechowski
- oficer obserwacyjny - ppor. Felicjan Nieciengiewicz
- oficer łączności - por. rez. Otton Masełkowski
- oficer łącznikowy do piechoty - ppor. Bolesław Lutomski
- dowódca kolumny amunicyjnej dywizjonu - kpt. rez. inż. Władysław Tilgner
- dowódca 7 baterii - kpt. Tadeusz Poszumski
- oficer zwiadowczy - ppor. rez. Kazimierz Gardziel
- oficer ogniowy - ppor. Mieczysław Stapf
- dowódca 8 baterii - por. Tadeusz Fiutowski
- oficer zwiadowczy - por. Bolesław Droste
- oficer ogniowy - ppor. rez. Kazimierz Lipski
- dowódca 9 baterii - por. rez. Antoni Alfred Terlecki-Prokopowicz
- oficer zwiadowczy - ppor. Józef Ruszkowski
- oficer ogniowy - ppor. Feliks Witwicki
Symbole pułkowe
Sztandar
27 listopada 1937 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór sztandaru 17 pal[46].
29 czerwca 1938 roku, podczas ceremonii wręczenia sztandarów oddziałom artylerii poznańskiego OK, na dziedzińcu koszar na Sołaczu w Poznaniu, gen. dyw. Juliusz Rómmel wręczył dowódcy pułku sztandar ufundowany przez społeczeństwo miasta i powiatu gnieźnieńskiego[47].
Sztandar został wykonany zgodnie z wzorem określonym w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach.
Na prawej stronie płata także znajdował się amarantowy krzyż, w środku którego wyhaftowano orła w wieńcu laurowym. Na białych polach, pomiędzy ramionami krzyża, znajdowały się cyfry 17 w wieńcach laurowych[48].
Na lewej stronie płata sztandarowego, pośrodku krzyża kawaleryjskiego znajdował się wieniec taki sam jak po stronie prawej, a w wieńcu trzywierszowy napis „HONOR I OJCZYZNA”.
Odznaka pamiątkowa
20 kwietnia 1926 roku Minister Spraw Wojskowych generał broni Lucjan Żeligowski zatwierdził odznakę pamiątkową 17 pułku artylerii polowej[49]. Odznaka o wymiarach 45x45 mm ma kształt krzyża maltańskiego o ramionach pokrytych emalią w barwach artylerii z czarną obwódką. Na środek krzyża na tle skrzyżowanych luf armatnich nałożone złote koło w formie poprzecznego przekroju lufy armatniej, na którym umieszczono herb Gniezna. Na kole wpisano rok powstania pułku 1919, numer i inicjały „17 P.A.P.” oraz poprzednia nazwa „2 P.A.L. WLKP”. Odznaka trzyczęściowa - wykonana w tombaku srebrzonym, złocona i emaliowana. Wykonawcą odznaki był Kazimierz Gajewski z Warszawy[50].
Wielkopolscy artylerzyści
- Dowódcy pułku
- ppor. / ppłk Eugeniusz Gałuszyński
- płk art. Stanisław Henryk Józef Więckowski (do X 1929)
- ppłk / płk art. Wacław Młodzianowski (I 1930 - IV 1937)
- płk dypl. Stefan Springer (do 31 VIII 1939 → dowódca artylerii GO gen. Kruszewskiego)
- ppłk art. Stanisław Piwakowski (od 1 IX 1939)
- Zastępcy dowódcy pułku (od 1938 – I zastępca dowódcy)
- ppłk Karol Adolf Steuer (do 8 X 1925 → dowódca kompanii pomiarów akustycznych w Szkole Pomiarów Artylerii w Toruniu[51])
- ppłk Bolesław Piotr Kodlewicz (od 8 X 1925[51] – 1928)
- mjr dypl. Jerzy Orski (III 1932 - V 1934 → wykładowca w CWPiech.[52])
- ppłk art. Bronisław Piniecki (V – X 1934 → zastępca dowódcy 10 pac[53])
- ppłk art. Edmund Bartkowski (X 1934[53] – 1939)
- mjr art. Marian Borzysławski (II z-ca d-cy/kwatermistrz – 1939)
- Oficerowie i żołnierze pułku
Żołnierze 17 pułku artylerii lekkiej - ofiary zbrodni katyńskiej
Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[54] oraz Muzeum Katyńskie[55][b][c].
Nazwisko i imię | stopień | zawód | miejsce pracy przed mobilizacją | zamordowany |
---|---|---|---|---|
Katzer Hugon | porucznik rezerwy | inżynier chemik | dyr. Szkoły Mleczarskiej w Gnieźnie | Katyń |
Opieliński Edmund[58] | kapitan | żołnierz zawodowy | Katyń | |
Przygodziński Bronisław | kapitan rezerwy | przemysłowiec | Katyń | |
Grocholski Feliks | porucznik rezerwy | agronom | Charków | |
Hubert Stanisław | podporucznik rezerwy | farmaceuta, mgr | apteka w Ostrowie Wlkp. | Charków |
Upamiętnienie
Tradycje pułku kultywuje 17 Wielkopolska Brygada Zmechanizowana im. gen. broni Józefa Dowbor-Muśnickiego.
Tablica w kościele garnizonowym w Londynie
Uwagi
- ↑ Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[14].
- ↑ Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[56].
- ↑ Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[57].
Przypisy
- ↑ Stylo 1929 ↓, s. 4.
- ↑ Stylo 1929 ↓, s. 3-5.
- ↑ Stylo 1929 ↓, s. 5-6.
- ↑ Stylo 1929 ↓, s. 7.
- ↑ Stylo 1929 ↓, s. 6.
- ↑ Odziemkowski 2010 ↓, s. 386.
- ↑ Stylo 1929 ↓, s. 24.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 44 z 14 października 1926, s. 363.
- ↑ a b c Stylo 1929 ↓, s. 22.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 36 z 31 grudnia 1931 roku, poz. 473.
- ↑ Eugeniusz Kozłowski, Wojsko Polskie 1936-1939. Próby modernizacji i rozbudowy, Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, Warszawa 1964, s. 142.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 734–735.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
- ↑ Rybka i Stepan 2010 ↓, s. 282-283.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 13.
- ↑ a b Dymek 2012 ↓, s. 14.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 15.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 16.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 17.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 18.
- ↑ Bauer i Polak 1982 ↓, s. 257.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 19.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 20.
- ↑ Głowacki 1969 ↓, s. 45-48.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 21.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 22.
- ↑ Bauer i Polak 1982 ↓, s. 326-328.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 23.
- ↑ Głowacki 1969 ↓, s. 70-71.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 25.
- ↑ Rezmer 2014 ↓, s. 353.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 26.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 27.
- ↑ Głowacki 1969 ↓, s. 110.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 28.
- ↑ Głowacki 1969 ↓, s. 120.
- ↑ Głowacki 1969 ↓, s. 133-134.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 38.
- ↑ Głowacki 1969 ↓, s. 123.
- ↑ Głowacki 1985 ↓, s. 308.
- ↑ Rezmer 1992 ↓, s. 449-493.
- ↑ Dymek 2012 ↓, s. 29-31.
- ↑ Głowacki 1969 ↓, s. 152-154.
- ↑ Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 14 grudnia 1937 roku, poz. 203.
- ↑ Satora 1990 ↓, s. 291.
- ↑ Dz.U. z 1927 r. nr 115, poz. 980.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 11 z 20 kwietnia 1926 roku, poz. 104.
- ↑ Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 253.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 102 z 8 października 1925 roku, s. 549.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
- ↑ a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 22 grudnia 1934 roku, s. 263.
- ↑ Katyń – miejsca pamięci. [dostęp 2022-01-12]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-19)].
- ↑ Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓.
- ↑ Wyrwa 2015 ↓.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 2649.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2019-02-09].
- Janusz Odziemkowski: Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adam”, 2010. ISBN 978-83-7072-650-8.
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy Pax, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
- Bogumił Stylo: Zarys historii wojennej 17-go pułku artylerii polowej. Warszawa: Zakłady Graficzne „Polska Zjednoczona”, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- Waldemar Rezmer: Armia „Poznań” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1992. ISBN 83-11-07753-3.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny "W" i jego ewolucja. Warszawa: Oficyna Wydawnicza Adiutor, 2010. ISBN 978-83-86100-83-5.
- Przemysław Dymek: 17 Pułk Artylerii Lekkiej. Zarys historii wojennej pułków polskich w kampanii wrześniowej. Zeszyt 132. Pruszków: Oficyna Wydawnicza Ajaks, 2012. ISBN 978-83-62046-37-9.
- Przemysław Dymek: Księga wrześniowych walk pułków wielkopolskich, tom 2 Artyleria, Lotnictwo. Oświęcim: Wydawnictwo Napoleon V, 2014. ISBN 978-83-7889-098-0.
- Waldemar Rezmer: Armia „Poznań” 1939. Wydanie II. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 2014. ISBN 978-83-11-13441-6.
- Ludwik Głowacki: 17 Wielkopolska Dywizja Piechoty w kampanii 1939 roku. Lublin: Wydawnictwo Lubelskie, 1969.
- Piotr Bauer, Piotr Polak: Armia „Poznań” w wojnie obronnej 1939. Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, 1982. ISBN 83-210-0385-0.
- Ludwik Głowacki: Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939. Wyd. 5. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985. ISBN 83-11-07109-8.
Media użyte na tej stronie
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Srebrny krzyż Virtuti militari
17 DP w 1938
Uroczyste przekazanie Wojsku Polskiemu haubic wz. 14/19 wykonanych bezpłatnie jako dar pracowników Zakładów Południowych w Stalowej Woli. Na zdjęciu dar załogi, czyli haubice. 3 maja 1939 roku.
Marsze i boje 17 pap (12 pal Wlkp.)
Autor: Photo by me, User:Balcer, Licencja: CC BY 2.5
French 75 mm model 1897 gun, displayed in Hämeenlinna Artillery Museum.
Pieczęć nagłówkowa 17 Pułku Artylerii Lekkiej odciśnięta na dokumencie podpisanym 21 kwietnia 1934.
Autor: Kerim44, Licencja: CC BY-SA 4.0
Tablica w kościele św. Andrzeja Boboli w Londynie
Autor: MOs810, Licencja: CC BY-SA 4.0
Odznaka 17 pułk artylerii polowej w Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie.
Autor: Lonio17, Licencja: CC BY-SA 4.0
Szlak marszów i bojów 25 Pułku Artylerii Polowej (1918-1920