19 Dywizja Piechoty (II RP)
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie | |
Rozformowanie | |
Dowódcy | |
Ostatni | gen. bryg. Józef Kwaciszewski |
Działania zbrojne | |
kampania wrześniowa bitwa pod Piotrkowem (4–6 IX 1939) | |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Rodzaj sił zbrojnych | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość |
19 Dywizja Piechoty (19 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.
W okresie II RP dowództwo 19 DP i jej oddziały stacjonowały m.in. w Wilnie.
Formowanie
W związku z reorganizacją Wojska Polskiego, w 1921 likwidowane Wojsko Litwy Środkowej wydzieliło z siebie dwie dywizje: 19. i 29 DP. W skład 19 DP weszły: 85 (wileński) pp, 86 (miński) pp z 1 Dywizji Litewsko-Białoruskiej oraz 77 (kowieński) pp z 2 Dywizji Litewsko-Białoruskiej.
W okresie międzywojennym dowództwo 19 Dywizji Piechoty stacjonowało w Wilnie w dawnym pałacu Paców przy ulicy Wielkiej[1][2].
Działania zbrojne w kampanii 1939
19 Dywizja Piechoty pod dowództwem generała Józefa Kwaciszewskiego wchodziła w skład północnego zgrupowania Armii „Prusy” generała Stefana Dęba-Biernackiego.
5 września osłaniała Piotrków Trybunalski przed wojskami niemieckiej 10 Armii. Jej 86 pułk piechoty odparł tego dnia pierwsze ataki niemieckiej 1 DPanc. Wieczorem uległ naporowi Niemców i wycofał się z Piotrkowa. 6 września dowódca dywizji wpadł w zasadzkę i dostał się do niewoli. Pod wieczór 7 września oddziały dywizji – podobnie jak 13 DP i 29 DP – rozproszyły się. Większość batalionów piechoty cofało się ku przeprawom na Wiśle, natomiast dowództwa pułków próbowały skupić wokół siebie rozproszone pododdziały koncentrując je w lesie brudzewickim. Większość batalionów, kierowanych przez płk. dypl. Pełczyńskiego, przeprawiło się przez Wisłę, na Lubelszczyznę, gdzie już od 8 września rozpoczęła się reorganizacja dywizji. Składała się ona z odtworzonych 77 pp, 86 pp, spieszonych artylerzystów i saperów. Z rozkazu generała Dęba-Biernackiego – do czasu zdobycia dział – związek taktyczny miał nosić miano brygady. 18 września dowództwo 19 Brygady objął płk dypl. Jan Korkozowicz. Brygada stała się ona częścią dywizji generała Wołkowickiego. 19 Brygada wzięła udział w bitwie pod Tomaszowem Lubelskim i skapitulowała 27 IX.
Rozproszone pułki walczyły na niemieckich tyłach. 77 pp (dwa baony z bronią ciężką) przeszedł przez Wisłę poddając się Niemcom 2 października wraz z grupą pułkownika Zieleniewskiego. Batalion zbiorczy 85 pp również przeprawił się przez Wisłę i zmierzał do Warszawy. 20 września został rozbity pod Falenicą. Najliczniejsze zgrupowanie powstało na bazie 86 pp oraz 19 pal (na jego czele stał dowódca 85 pp ppłk dypl. Jan Kruk-Śmigla). Zostało ono rozproszone w drugiej połowie września na zachód od Wisły.
Ośrodek Zapasowy dywizji stacjonował w Lidzie. 17 września, na wieść o agresji sowieckiej zdemobilizowano w Lidzie liczący 4,5 tys. ludzi pułk ppłk. Zygmunta Blumskiego z OZ 19 DP. Z części żołnierzy utworzono 150-osobową „kompanię szturmową”, która wyruszyła w kierunku Wilna. Następnie zmieniono jej kierunek marszu na Grodno. Kompania wzięła udział w obronie tego miasta, a następnie w działaniach nad granicą litewską.
Ordre de Bataille i obsada personalna w kampanii wrześniowej
Planowane Ordre de Bataille i obsada personalna 19 DP w kampanii wrześniowej. W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących oraz stanowiska służbowe oficerów dywizji zajmowane przed mobilizacją.
- Kwatera Główna 19 DP
- 77 pułk piechoty – ppłk dypl. August Nowosielski
- 85 pułk piechoty- ppłk dypl. Jan Kruk-Śmigla
- 86 pułk piechoty – ppłk Walenty Peszek
- 19 pułk artylerii lekkiej – ppłk Leon Pilch
- 19 dywizjon artylerii ciężkiej typu „B” z plutonem taborów nr 19
- 19 batalion saperów
- ośrodek zapasowy dywizji – ppłk Zygmunt Blumski
- bateria artylerii przeciwlotniczej motorowa typ A nr 19
- kompania telefoniczna 19 DP (kompania łączności 19 DP w Mołodecznie) – kpt. łącz. Stefan Piniewski
- pluton łączności Kwatery Głównej 19 DP (jw, z istniejącą w czasie pokoju stacją Hughesa) – ppor. łącz. rez. Kazimierz Tymult
- dowódca plutonu – ppor. łącz. Ernest Jaśkowiak[3]
- dowódca plutonu – ppor. łącz. rez. Jerzy Zarzycki
- pluton radio 19 DP (jw) – por. łącz. Leonard Kopiś †1940 Katyń[4]
- drużyna parkowa łączności 19 DP (jw)
- 2 gołębnik pocztowy (Mołodeczno) samodzielnej drużyny gołębi pocztowych nr 15 w Wilnie
- szwadron kawalerii dywizyjnej nr 19
- dowódca szwadronu – mjr Mieczysław Gawryłkiewicz
- dowódca plutonu – ppor. Witold Pilecki
- kompania kolarzy nr 32 (77 pp)
- kompania przeciwpancerna typ I nr 19 (86 pp) - por. Czesław Gniazdowski
- samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej (86 pp) nr 32
- pluton pieszy żandarmerii nr 19 (pluton żandarmerii „Lida”)
- służby
Obsada personalna dowództwa dywizji w latach 1919-1939
- Dowódcy dywizji
- płk piech./gen. bryg. Michał Tokarzewski-Karaszewicz (12 V 1921 – 17 III 1927[5] → szef Biura Personalnego M.S.Wojsk.)
- gen. bryg. Tadeusz Kasprzycki (17 III 1927 – 19 VI 1931[6] → zastępca I Wiceministra Spraw Wojskowych)
- płk piech./gen. bryg. Eugeniusz Godziejewski (19 VI 1931 – IV 1936 → zastępca dowódcy Okręgu Korpusu Nr III)
- gen. bryg. Józef Kwaciszewski (17 IV 1936 – IX 1939)
- Dowódcy piechoty dywizyjnej
- płk piech. Walerian Czuma (XII 1922 – 2 V 1927[7] → dowódca OWar. „Wilno”)
- płk piech. Julian Skokowski (od 2 V 1927[8])
- płk dypl. Bolesław Krzyżanowski
- płk dypl. piech. Tadeusz Pełczyński (I – IX 1939)
- II dowódcy piechoty dywizyjnej
- płk art. Leopold Cehak (23 III 1932[9] – 1934 → szef Departamentu Artylerii M.S.Wojsk.)
- płk dypl. art. Wincenty Kowalski (1934[10] – V 1937 → dowódca 8 Dywizji Piechoty)
- Szefowie sztabu
- mjr SG Aleksander Zygmunt Myszkowski (1922)
- kpt. SG Władysław Chmura (I 1923[11] – 15 I 1925 → szef sztabu 25 DP)
- ppłk SG Mikołaj Freund-Krasicki (VI 1925 – X 1926)
- ppłk dypl. piech. Stanisław I Dworzak (do IX 1931 → zastępca dowódcy 6 pp Leg.[12])
- mjr dypl. piech. Franciszek Gwizdak (1 IX 1931[13] – IV 1934 → wykładowca CWPiech[14])
- mjr dypl. art. Leon Horodecki (od IV 1934[15])
- ppłk dypl. piech. Tadeusz II Rudnicki (do IX 1939)
- Obsada Dowództwa 19 DP w marcu 1939[16]
Stanowisko | Stopień, imię i nazwisko |
---|---|
dowódca dywizji | gen. bryg. Józef Kwaciszewski |
dowódca piechoty dywizyjnej | płk dypl. piech. Tadeusz Pełczyński |
dowódca artylerii dywizyjnej | płk art. Edward Robakiewicz |
oficer sztabu dowódcy artylerii dywizyjnej | por. art. Wiesław Aleksander Denker |
szef sztabu | ppłk dypl. piech. Tadeusz II Rudnicki |
oficer do zleceń | mjr dypl. piech. Kazimierz Szczekowski |
I oficer sztabu | kpt. dypl. piech. Jan Krzyżanowski |
II oficer sztabu | kpt. piech. Michał Pieślak |
komendant Rejonu PW Konnego | mjr kaw. Mieczysław Gawryłkiewicz |
szef saperów | mjr sap. Józef I Staszewski |
dowódca łączności | wakat |
oficer taborowy | rtm. Stanisław XI Nowicki |
oficer intendentury | kpt. int. Jan Woźniak |
Przypisy
- ↑ Wodzyński 2016 ↓, s. 10.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 536.
- ↑ Ernest Jaśkowiak. Muzeum Powstania Warszawskiego. [dostęp 2022-04-25].
- ↑ Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 408.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 19 marca 1927 r., Nr 10, s. 93.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 3 sierpnia 1931 r., Nr 5, s. 224.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 maja 1927 r., Nr 15, s.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 5 maja 1927 r., Nr 14, s. 126.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 23 marca 1932 r., Nr 6, s. 236.
- ↑ Dziennik Personalny Ministra Spraw Wojskowych z 22 grudnia 1934 r., Nr 14, s. 254.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 6 stycznia 1923 roku, s. 27.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 328.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 23 października 1931 roku, s. 322.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 154.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
- ↑ Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 536.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. III/2. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
- Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
- Убиты в Катыни. Книга Памяти польских военнопленных - узников Козельского лагеря НКВД, расстрелянных по решению политбюро ЦК ВКП(б) от 5 марта 1940 года. Лариса Еремина (red.). Москва: Общество «Мемориал» – Издательство «Звенья», 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.
- Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939: organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. T. 7. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
- Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. Kraków: Fundacja CDCN, 2006. ISBN 978-83-7188-899-1.
- Artur Wodzyński: Wielka księga piechoty polskiej 1918–1939. 1 Dywizja Piechoty Legionów. Warszawa: Edipresse Polska SA, 2016. ISBN 978-83-7945-593-5.
- Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
Media użyte na tej stronie
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
19 DP w 1938
Autor: Alma Pater, Licencja: CC BY-SA 3.0
Pac Palace in Vilnius (Didžioji g. 7). Main fasade