28 Dywizja Piechoty (II RP)
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie | |
Rozformowanie | |
Dowódcy | |
Pierwszy | gen. bryg. Mieczysław Norwid-Neugebauer |
Ostatni | gen. bryg. Władysław Bończa-Uzdowski |
Działania zbrojne | |
kampania wrześniowa | |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Rodzaj sił zbrojnych | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość |
28 Dywizja Piechoty (28 DP) – wielka jednostka piechoty Wojska Polskiego II RP.
Dywizja w latach 1921–1939
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/77/Narcyz_Witczak-Witaczy%C5%84ski_-_Rewia_wojskowa_przed_kr%C3%B3lem_Rumunii_Karolem_II_na_Polu_Mokotowskim_%28107-820-7%29.jpg/240px-Narcyz_Witczak-Witaczy%C5%84ski_-_Rewia_wojskowa_przed_kr%C3%B3lem_Rumunii_Karolem_II_na_Polu_Mokotowskim_%28107-820-7%29.jpg)
28 Dywizja Piechoty została sformowana jesienią 1921 roku, w ramach przejścia Wojska Polskiego z organizacji wojennej na pokojową. Dowództwo 28 DP znajdowało się w Warszawie. W skład dywizji zostały włączone trzy pułki piechoty i pułk artylerii polowej:
- 15 pułk piechoty „Wilków” został wyłączony ze składu 9 Dywizji Piechoty i w dniach 19–21 sierpnia 1921 roku przetransportowany do Dęblina, jako pokojowego garnizonu;
- 36 pułk piechoty w Warszawie został wyłączony ze składu 8 Dywizji Piechoty;
- 72 pułk piechoty został wyłączony ze składu 18 Dywizji Piechoty i w dniach 7–8 października 1921 roku przetransportowany z Brześcia do Warszawy;
- 28 pułk artylerii polowej został utworzony 7 września 1921 roku w Zambrowie, a w dniach 19–21 września 1921 roku przeniesiony do garnizonu Radom.
W latach 1921–1926 dywizja była podporządkowana dowódcy Okręgu Korpusu Nr I.
W 1922 roku 28 pap został dyslokowany z Radomia do Zajezierza pod Dęblinem.
24 kwietnia 1922 roku 72 pp został przeniesiony z Warszawy do Radomia.
W 1932 została zorganizowana kompania telegraficzna 28 DP, w 1937 przemianowana na kompanię łączności 28 Dywizji Piechoty.
Sztab dywizji stacjonował w Warszawie[1].
Dywizja w kampanii 1939
28 Dywizja Piechoty pod dowództwem gen. bryg. Władysława Bończy-Uzdowskiego wchodziła w skład Armii „Łódź”
Położenie wyjściowe
Dywizja przyjęła ugrupowanie typowe do prowadzenia działań opóźniających. Obsadziła wojskami węzły dróg, wzgórza i kompleksy leśne. Nie przewidywano kontrataków na korzyść oddziału wydzielonego lub sąsiadów. Nastawiano się na działania obronne[2]. Dywizja wystawiła oddział wydzielony i wysunęła go nad granicę. W jego skład weszły: 36 pułk piechoty z kawalerią dywizyjną, dywizyjna kompania kolarzy i I/28 pułku artylerii lekkiej. O świcie 30 sierpnia OW obsadził rejon pośredni Borowiec – Piskor, a następnie węzły dróg w miejscowościach: Skomlin, Ożarów, Wierzbie, Dzietrzniki. II/36 pułku piechoty (bez 4 kompanii) z drużyną kolarzy z pułkowej kompanii rozpoznawczej i 2/28 pułku artylerii lekkiej zajął pozycję w miejscowościach Mokrsko – Komorniki. Swoje ubezpieczenia wysłał do Skomlina, Toplina i Wróblewa. I batalion 36 pp z dywizyjną kompanią kolarzy i I/28 pal (bez 2 baterii) zajął stanowiska północ Wierzbie – południe Grębień. Jego 3 kompania obsadziła południowy skraj lasu Ożarów, a kompanię kolarzy Dzietrzniki. 3/36 pp stanowił odwód dowódcy pułku i rozwinął się na południe od Wielunia[3].
Siły główne dywizji ugrupowane były następująco: 15 pułk piechoty ze 117 dywizyjną kompanią ckm i III/28 pułku artylerii lekkiej bronił się na rubieży: Łagiewniki – Raczyn – Staw; 72 pułk piechoty z II/28 pal i 28 dywizjonem artylerii ciężkiej na rubieży: Masłowice – południowy skraj lasu Kraszkowice[3].
Na głównej pozycji obrony Strońsko – Chrząstawa pozostał dowódca piechoty dywizyjnej, płk dypl. Broniewski. Do jej rozbudowy i zabezpieczenia wyznaczono po jednej kompanii z każdego pułku piechoty[2].
Walki dywizji
1 września od rana walczyła w rejonie Masłowic, Łagiewnik i Raczyna z niemiecką 1 DLek., której niezdecydowane ataki skutecznie odpierała. Poniosła jednak duże straty od lotnictwa i artylerii wroga. 2 września rozpoczęła nakazany rozkazem dowódcy Armii odwrót za Wartę. 3 września, unikając silnego natarcia niemieckiego, obsadziła pozycje za Wartą pod Wieluniem. Tego dnia dostała rozkaz obrony Widawy. Na skutek zmiennych decyzji dowódcy dywizji jej 15 pułk piechoty prawie został rozbity i zdezorganizowany obsadził pozycje dopiero po południu. Jego miejsce zajął 36 pułk piechoty, który wraz z 72 pułkiem piechoty obsadził pozycje nad Wartą. Oddziały niemieckiej 1 DLek. przełamały te pozycje i wdarły się pod Konopnicę. W nocy z 3 na 4 września 36 pp i 72 pp wycofały się na Widawkę i dopiero 4 września cała mocno zdezorientowana dywizja obsadziła główną linię obrony. Dowództwo Armii dla wzmocnienia jej pozycji oddało pod jej rozkazy 4 pułk piechoty z 2 DP Leg. 5 września na odcinku obrony dywizji niemiecki XIV Korpus zachowywał się dosyć biernie. 7 września 28 DP obsadziła pozycje obronne pod Pabianicami. Na kierunku Łask – Pabianice nacierała niemiecka 17 DP gen. Locha, w składzie której do ataku na miasto został wyznaczony słynny później pułk zmotoryzowany SS Leibstandarte Adolf Hitler. Pabianic bronił bezpośrednio 15 pułk piechoty. Walka była bardzo zacięta z dużymi stratami po obu stronach i trwała aż do godzin wieczornych. Niemcy w pewnym momencie dotarli do centrum miasta, jednak zostali odrzuceni przez polskie kontruderzenie. 15 pp utrzymał swoje pozycje, zadając Niemcom duże straty, zwłaszcza w broni pancernej. Niestety jednocześnie – po odejściu z północnego skrzydła 2 DP Leg. – w wolne miejsce weszły niemieckie oddziały i przedarły się na tyły dywizji. Na południowym skrzydle 72 pp zmuszony został do ataku pod Chechłem. Odebrał Niemcom wieś, ale w wyniku niemieckiego kontrataku poniósł takie straty, że właściwie przestał istnieć. W związku z tym dowódca 28 DP wydał rozkaz do przegrupowania dywizji, co oznaczało wycofanie oddziałów z rejonu Pabianic. 15 pp po podjęciu wieczorem odwrotu, natknął się na Niemców pod Ksawerowem i poniósł znaczne straty. Następnie dywizja miała skoncentrować się pod Wola Cyrusową, gdzie 8 września toczyła ciężkie walki z wrogiem. 9 września dostała rozkaz od dowódcy Armii gen. Wiktora Thommée wycofania się za Rawkę. 10 września dostała kolejny rozkaz zmiany drogi odwrotu i teraz zmierzała na Warszawę przez Grodzisk Mazowiecki i Pruszków. Jednak mimo początkowych sukcesów zabrakło jej sił, aby przebić się przez niemieckie pozycje obsadzone przez oddziały XI i XVI Korpusów Pancernych. 13 września zmieniła kierunek odwrotu na Modlin, gdzie – po dotarciu następnego dnia – jej oddziały obsadziły odcinek „Pomiechówek”. Dopiero 19 września do Modlina dotarł 15 pp. 28 DP uczestniczyła w obronie twierdzy modlińskiej do jej kapitulacji 29 września.
Obsada personalna Kwatery Głównej 28 DP
Obsada personalna Kwatery Głównej 28 DP
- dowódca dywizji – gen. bryg. Władysław Bończa-Uzdowski
- oficer ordynansowy – ppor. rez. Tadeusz Poniatowski
- I dowódca piechoty dywizyjnej – płk dypl. Stefan Broniowski
- II dowódca piechoty dywizyjnej – płk dypl. Aleksander Wacznadze
- oficer sztabu dowódcy piechoty dywizyjnej – mjr piech. Władysław Naprawa (od 8 do 15 IX szef sztabu)
- dowódca artylerii dywizyjnej – płk art. dr Włodzimierz Dembiński
- oficer sztabu dowódcy artylerii dywizyjnej – kpt. Alojzy Zakrzewski
- oficer sztabu dowódcy artylerii dywizyjnej – kpt. adm. (art.) Bolesław Jan Ostrowski †1940 Katyń[4]
- oficer sztabu dowódcy artylerii dywizyjnej – kpt. Jan Stanisław Kostka
- dowódca saperów – kpt. Józef Solecki
- szef sztabu – ppłk dypl. Albin Habina (do 8 IX i od 16 IX)
- oficer operacyjny – kpt. dypl. Jan Ksawery Rześniowiecki
- pomocnik oficera operacyjnego – kpt. art. Henryk Chocianowicz
- oficer informacyjny – kpt. adm. (piech.) Wacław Bagiński
- pomocnik oficera informacyjnego – por. Stefan Feliks Siliński
- dowódca łączności – kpt. René Marian Maksymilian Machalski
- kwatermistrz – kpt. dypl. Aleksander Żmichowski (12 IX ranny w Brwinowie)
- pomocnik kwatermistrza – kpt. Stanisław Dutkiewicz †12 IX 1939 Brwinów
- szef służby zdrowia – mjr lek. dr Tadeusz Radwański
- szef służby uzbrojenia – kpt. uzbr. Teodor Winiarczyk (niemiecka niewola[5])
- szef służby intendentury – kpt. int. z wsw inż. Jan Ogarzewski (Armia Krajowa)
- dowódca taborów i szef służby taborowej – kpt. tab. Antoni Bogusław Konopko (niemiecka niewola[5])
- szef służby sprawiedliwości – mjr aud. dr Józef Mitowski
- szef służby duszpasterstwa – kpl. rez. ks. Edward Frąckowiak
- komendant Kwatery Głównej – mjr piech. st. sp. Adam Nebelski †29 V 1943 Warszawa[5]
Organizacja wojenna
Planowana organizacja wojenna 28 DP w kampanii wrześniowej. W nawiasach podano nazwy jednostek mobilizujących.
- Kwatera Główna 28 Dywizji Piechoty
- 15 pułk piechoty (Dęblin)
- 36 pułk piechoty (Warszawa)
- 72 pułk piechoty (Radom)
- 28 pułk artylerii lekkiej (Zajezierze k. Dęblina)
- 28 dywizjon artylerii ciężkiej
- 28 batalion saperów
- bateria artylerii przeciwlotniczej motorowa typ A nr 28 – por. Marian Ostaszewski
- kompania telefoniczna 28 DP
- pluton łączności Kwatery Głównej 28 DP
- pluton radio 28 DP
- drużyna parkowa łączności 28 DP
- szwadron kawalerii dywizyjnej nr 28 – mjr Jan K. Motz
- kompania kolarzy nr 13 (36 pp) – por. Anatol Trusow
- samodzielna kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszących nr 14 (15 pp)
- kompania sanitarna nr 103 – dowódca plutonu – ppor. lek. Tadeusz Jankowski
- park intendentury nr 103
Obsada personalna dowództwa dywizji
- Dowódcy dywizji
- gen. bryg. Mieczysław Norwid-Neugebauer (7 VIII 1921 – 10 XII 1923 → szef Departamentu VII M.S.Wojsk[6].)
- płk piech. Bolesław Kraupa (10 XII 1923 – 15 III 1924)
- gen. dyw. Kazimierz Dzierżanowski (III 1924 – 20 X 1925)
- gen. bryg. Tadeusz Ludwik Piskor (23 X 1925 – 19 VI 1926 → szef Sztabu Generalnego[7])
- gen. bryg. Romuald Dąbrowski (9 VIII 1926[8] – 17 III 1927)
- gen. bryg. Władysław Bończa-Uzdowski (17 III 1927 – 30 IX 1939)
- Dowódcy piechoty dywizyjnej
- płk piech. Bolesław Zaleski (1921 – 31 X 1921)
- płk piech. Romuald Dąbrowski (1 XII 1923[9] – 9 VIII 1926 → dowódca 28 DP)
- płk piech. Romuald Żurakowski (21 VIII 1926[10] – 3 VIII 1931 → pomocnik dowódcy OK I ds. uzupełnień[11])
- płk dypl. Adam Brzechwa-Ajdukiewicz (3 VIII 1931 – III 1938 → dowódca 26 DP)
- płk dypl. Stefan Broniowski (III 1938 – IX 1939)
- II dowódcy piechoty dywizyjnej
- płk dypl. Aleksander Wacznadze
- Szefowie sztabu
- mjr SG Mieczysław Mozdyniewicz (IX 1921 – 15 X 1923 → Oddział I SG)
- mjr / ppłk SG Franciszek Dudziński (15 X 1923 – 5 I 1926 → szef Oddziału Wyszkolenia Sztabu DOK I)
- ppłk SG Feliks Kwiatek (1 I – 24 X 1926 → Oddział I SG)
- mjr SG Józef Sierosławski (24 X 1926[12] – 31 X 1928 → PUWFiPW)
- mjr dypl. piech. Adam Rudnicki (31 X 1928 – 28 I 1931 → dowódca baonu w 57 pp)
- mjr dypl. piech. Jan Grudzień (26 III 1931[13] – 1 X 1932 → dyspozycja szefa SG[14])
- mjr dypl. piech. Stefan Loth (1 XI 1932 – 7 VI 1934 → GISZ)
- mjr dypl. art. Józef Kaiser (od VI 1934)
- ppłk dypl. piech. Albin Habina (23 X 1937 – IX 1939)
- mjr piech. Władysław Naprawa (8–15 IX 1939)
Obsada personalna w marcu 1939 roku
Ostatnia „pokojowa” obsada personalna dowództwa dywizji[1][a]:
Stanowisko | Stopień, imię i nazwisko |
---|---|
dowódca dywizji | gen. bryg. Władysław Bończa-Uzdowski |
dowódca piechoty dywizyjnej | płk dypl. piech. mgr Stefan Broniowski |
dowódca artylerii dywizyjnej | płk art. dr Włodzimierz Dembiński |
szef sztabu | ppłk dypl. Albin Habina |
I oficer sztabu | kpt. dypl. Aleksander Żmichowski |
II oficer sztabu | kpt. adm. (piech.) Wacław Bagiński |
komendant rejonu PW konnego | mjr kaw. Mieczysław Badowski |
dowódca łączności | mjr łączn. Wacław Walknowski |
oficer taborowy | kpt. tab. Antoni Bogusław Konopko |
oficer intendentury | kpt. int. inż. Jan Ogarzewski |
Żołnierze Dywizji (w tym OZ) – ofiary zbrodni katyńskiej
Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[16]
Nazwisko i imię | stopień | zawód | miejsce pracy przed mobilizacją | zamordowany |
---|---|---|---|---|
Kuliński Tadeusz Stanisław | podporucznik rezerwy | inżynier elektryk | Charków | |
Szerszeniewicz Michał Jan[17] | kapitan | żołnierz zawodowy | (e) | Charków |
Uwagi
- ↑ Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[15].
Przypisy
- ↑ a b Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 539.
- ↑ a b Wróblewski 1975 ↓, s. 58.
- ↑ a b Wróblewski 1975 ↓, s. 57.
- ↑ Убиты в Катыни 2015 ↓, s. 566.
- ↑ a b c Straty ↓.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 77 z 16 grudnia 1923 roku, s. 721.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 25 z 28 czerwca 1926 roku, s. 197.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 31 z 9 sierpnia 1926 roku, s. 246.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 75 z 6 grudnia 1923 roku, s. 698.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 33 z 21 sierpnia 1926 roku, s. 268.
- ↑ Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 228.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 45 z 20 października 1926 roku, s. 368.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 101.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 414.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
- ↑ Księgi Cmentarne – biogramy oficerów.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 7578.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. III/2. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
- Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
- Убиты в Катыни. Книга Памяти польских военнопленных - узников Козельского лагеря НКВД, расстрелянных по решению политбюро ЦК ВКП(б) от 5 марта 1940 года. Лариса Еремина (red.). Москва: Общество «Мемориал» – Издательство «Звенья», 2015. ISBN 978-5-78700-123-5.
- Tadeusz Jurga: Wojsko Polskie: krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Regularne jednostki Wojska Polskiego w 1939: organizacja, działania bojowe, uzbrojenie, metryki związków operacyjnych, dywizji i brygad. T. 7. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
- Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk, Warszawa 1937-1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
- Jan Wróblewski: Armia „Łódź” 1939. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
- Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918–1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
Linki zewnętrzne
- Program „Straty osobowe i ofiary represji pod okupacją niemiecką”. Fundacja „Polsko-Niemieckie Pojednanie”. [dostęp 2022-04-19].
Media użyte na tej stronie
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Autor: Lonio17, Licencja: CC BY-SA 4.0
Położenie wielkich jednostek Armii "Łódź" i wielkich jednostek niemieckich 29-08-1939 (rano)
28 DP w 1938
Zdjęcie gen. dyw. Tadeusza Piskora.
Defilada - sztab 28 Dywizji Piechoty.
Mieczyslaw Norwid-Neugebauer, Polish General before and during WW II.