2 Batalion Celny
Historia | |
Państwo | ![]() |
---|---|
Sformowanie | 1921 |
Rozformowanie | 1922 |
Tradycje | |
Rodowód | 6/I batalion wartowniczy |
Kontynuacja | 2 batalion SG |
Dowódcy | |
Pierwszy | ppłk Czesław Łabuć |
Organizacja | |
Dyslokacja | Szczuczyn (do XII 1921)[1] Raków (I–VII 1922)[1] Świerżeń Nowy (od VIII 1922)[1] |
Formacja | Bataliony Celne |
Podległość | Główna Komenda Batalionów Celnych 1 Brygada Celna Ministerstwo Skarbu |
2 Batalion Celny – jednostka organizacyjna formacji granicznych II Rzeczypospolitej.
Geneza
W dniu 4 listopada 1920 roku 6 pułk Strzelców Granicznych został zluzowany przez bataliony wartownicze nr 8/VI i 1/VI (?). W drugiej dekadzie tego miesiąca bataliony osiągnęły nakazane im rejony i przejęły przeznaczone im odcinki graniczne[2].
Na podstawie rozkazu Ministra Spraw Wojskowych nr 3046/Org z dnia 24 marca 1921 roku w miejsce batalionów wartowniczych i batalionów etapowych utworzone zostały bataliony celne[3].
Formowanie i zmiany organizacyjne
2 batalion celny powstał na terenie Okręgu Generalnego „Warszawa”, na bazie 6/I batalionu wartowniczego[3]. Etat batalionu wynosił 14 oficerów i 600 szeregowych[4]. Podlegał Komendzie Głównej Batalionów Celnych, a pod względem politycznym Ministrowi Spraw Wewnętrznych[5].
Mimo że batalion był w całym tego słowa znaczeniu oddziałem wojskowym, nie wchodził on w skład pokojowego etatu armii. Uniemożliwiało to uzupełnianie z normalnego poboru rekruta. Ministerstwo Spraw Wojskowych zarówno przy ich formowaniu, jak i uzupełnianiu przydzielało mu często żołnierzy podlegających zwolnieniu, oficerów rezerwy oraz szeregowców i oficerów zakwalifikowanych przez dowództwa okręgów generalnych jako nie nadających się do dalszej służby wojskowej[6].
Według stanu z maja 1921, batalion ochraniał odcinek granicy od rzeki Pisy do rejonu wsi Lipówka. Jego północno-wschodni skraj obsadzała stacjonująca w Reszkach 3 kompania ppor. Dwornickiego[7].
W sierpniu 1921 roku 21 batalion celny został zluzowany przez Straż Celną i niedługo potem rozformowany. Jego 4 kompania celna została podporządkowana 2 batalionowi celnemu[8].
We wrześniu 1921 odcinek od Lipówki do Wilkowa został przekazany do ochrony 43 batalionowi celnemu[7].
W listopadzie 1921 roku Ministerstwo Spraw Wewnętrznych postanowiło powołać brygady celne[9]. 2 batalion celny wejść miał w struktury 1 Brygady Celnej[10]. Nocą z 5 na 6 grudnia 1921 2 batalion celny został zluzowany przez Straż Celną i po uzupełnieniu przesunięty na granicę wschodnią[7][11].
Wykonując postanowienia uchwały Rady Ministrów z 23 maja 1922 roku, Minister Spraw Wewnętrznych rozkazem z 9 listopada 1922 roku zmienił nazwę „Baony Celne” na „Straż Graniczna”[5]. Wprowadził jednocześnie w formacji nową organizację wewnętrzną[12]. 2 batalion celny przemianowany został na 2 batalion Straży Granicznej.
Służba celna
Odcinek batalionowy podzielony był na trzy lub cztery pododcinki, które obsadzały kompanie wystawiające posterunki i patrole. Posterunki wystawiano wzdłuż linii granicznej w taki sposób, by mogły się nawzajem widzieć w dzień[13]. W tym zakresie batalion współpracował z posterunkami i patrolami Policji Państwowej. Współpraca polegała na tym, że te pierwsze wystawiały wzdłuż linii granicznej stale posterunki i patrole, natomiast policja tworzyła je w głębi strefy, poza linią graniczną. W zakresie ochrony granicy batalion podlegał staroście[14].
- Sąsiednie bataliony
⇔ 1 batalion celny w Chorzelach – VI 1921[15]
Kadra batalionu
- Dowódcy batalionu
stopień | imię i nazwisko | okres pełnienia służby | kolejne stanowisko |
---|---|---|---|
ppłk | Czesław Łabuć[1][a] | IV 1921 – X 1922[11] |
Struktura organizacyjna
Ordre de Bataille 2 batalionu celnego w Szczuczynie na dzień 1 czerwca 1921[11]: | ||||
---|---|---|---|---|
kompanie | 1. Bogusze | 2. Bęćkowo | 3. Raczki | 4. Lachowo |
dowócy | por. Wenda | ppor. Będzikowski | ppor. Dwornicki | por. Strzałkowski |
placówka | Tworki | Mirucie | Lipówka | Kurki |
Przestrzele | Cyprki | Korytki | Glinki | |
Rydzewo | Tarachy | Chomontowo | Futory | |
Bogusze | Zacieczki | Kiełcze | ||
Rakowo | Rutki | Filipki | ||
Czarnówek | Reszki | Brzózki | ||
Niedźwiadna | Popowo | Brzozowa | ||
Judzik | Bialiki | |||
Podliszewo | Wincenty | |||
Ordre de Bataille 2 batalionu celnego w Rakowie[b]na dzień 1 lutego 1922[11] | ||||
kompanie | 1. Joachimowo[c] | 2. Wołma[d] | 3. Raków[e] | 4. Lipienie |
dowódcy | kpt. Sokołowski | por. Szubert | ppor. Wnuk | por. Kotowicz |
placówki | Besmany[f] | Marzeckie | Pomorszczyzna[g] | Polikszty[h] |
Józefnia[i] | Zojówka[j] | Raków ul. Bukrówka | Węgliszczyzna | |
Barzi[k] | Jankowice[l] | Raków ul. Mruzka | Woznowszczyzna[m] | |
Dubowa[n] | Zagajno[o] | Żuki | Weńzelewo | |
Siarki[p] | Chimorudy[q] | Zabłotkowszczyzna[r] | Turkowszczyzna[s] | |
Paździerzyce[t] | Duszkowa[u] | Gaiszczycha | ||
Joachimowo | Duszkowa folwark | Lipienie | ||
Worunki | Sieleszczyki[v] | |||
Hurnowicze[w] | ||||
Ordre de Bataille 2 batalionu celnego w Nowym Świerżeniu na dzień 30 września 1922[11] | ||||
kompanie | 1. Mikołajewszczyzna | 2. Odceda[x] | 3. Nowy Świerżeń | 4. Nowy Świerżeń |
dowódcy | kpt. Sokołowski | por. Szubert | kpt. Lucjan Orłowski | por. Kotowicz |
placówki | Rusakowicze[y] | Smolarnia | ||
Łuchowata[z] | Kołosowo[aa] | |||
Swirinowo[ab] | Barkowszczyzna | |||
Radziwiłłowsko |
Uwagi
- ↑ Czesław Łabuć w 1923 roku był oficerem rezerwy 78 pp w Baranowiczach. Zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów rezerwy piechoty → Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 350, 467
- ↑ miasteczko Raków, gmina Raków, powiat mołodecki, województwo wileńskie
- ↑ folwark Joachimowo, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie
- ↑ folwark Wołma, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie
- ↑ miasteczko Raków, gmina Raków, powiat mołodecki, województwo wileńskie
- ↑ okolica Besmany, gmina Rubieżewicze, powiat stołpecki, województwo nowogródzkie
- ↑ folwark Pomorszczyzna, gmina Raków, powiat mołodecki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Peliksze, gmina Raków, powiat mołodecki, województwo wileńskie
- ↑ folwark Józefin, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie
- ↑ osada Zujówka, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie
- ↑ wieś Bardzie, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie
- ↑ wieś Jankowce, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie
- ↑ futor Woznowszczyzna, gmina Radoszkowice, powiat mołodecki, województwo wileńskie
- ↑ folwark Dubowo, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie
- ↑ zaścianek Zahajno, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie
- ↑ wieś Morgi, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie
- ↑ wieś Chimorody, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie
- ↑ zaścianek Zabłockowszczyzna, gmina Raków, powiat mołodecki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Tyrkowszczyzna, gmina Radoszkowice, powiat mołodecki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Oaździerzyce, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie
- ↑ wieś Duszkowo, gmina Raków, powiat mołodecki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Sieledczyki, gmina Radoszkowice, powiat mołodecki, województwo wileńskie
- ↑ wieś Hurnowicze, gmina Radoszkowice, powiat mołodecki, województwo wileńskie
- ↑ folwark Odceda, gmina Stołpce, powiat stołpecki, województwo nowogródzkie
- ↑ zaścianek Rusakowicze, gmina Świerżeń Nowy, powiat stołpecki, województwo nowogródzkie
- ↑ folwark Łuhowate, gmina Świerżeń Nowy, powiat stołpecki, województwo nowogródzkie
- ↑ folwark Kołosowo, gmina Stołpce, powiat stołpecki, województwo nowogródzkie
- ↑ wieś Swierynowo, gmina Świerżeń Nowy, powiat stołpecki, województwo nowogródzkie
Przypisy
- ↑ a b c d Prengel-Boczkowska 2009 ↓, s. 12.
- ↑ Dominiczak 1975 ↓, s. 121.
- ↑ a b Dominiczak 1975 ↓, s. 124.
- ↑ Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 24.
- ↑ a b Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 25.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 75.
- ↑ a b c Ochał 2017 ↓, s. 109.
- ↑ Zarządzenia KG BC dotyczące 21 bc ↓, s. 1.
- ↑ Bereza i Szczepański 2014 ↓, s. 26.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 74.
- ↑ a b c d e OdeB batalionów celnych ↓, s. 2bc.
- ↑ Prengel-Boczkowska 2009 ↓, s. 5.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 72.
- ↑ Dominiczak 1992 ↓, s. 73.
- ↑ WIG – mapa operacyjna Polski 1:300 000 ↓.
Bibliografia
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Hubert Bereza, Kajetan Szczepański: Centralna Szkoła Podoficerska KOP. Grajewo: Towarzystwo Przyjaciół 9 PSK, 2014. ISBN 978-83-938921-7-4.
- Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919–1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
- Henryk Dominiczak: Granica polsko–niemiecka 1919–1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.
- Artur Ochał: Na litewskiej rubieży. Brygada KOP Grodno (1929-1939). Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, 2017. ISBN 978-83-8098-148-5.
- Teresa Prengel-Boczkowska , Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Bataliony Celne”, Szczecin: Archiwum Straży Granicznej, 2009 .
- Ordre de Bataille batalionów celnych od numeru 1 do 19 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
- Zarządzenia Głównej Komendy Baonów Celnych dotyczące przejęcia odcinka granicy 21 baonu celnego przez Straż Celną . → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
Media użyte na tej stronie
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Szkic rozmieszczenia 2 batalionu celnego Szczuczyn
Rozmieszczenie Batalionów Celnych w czerwcu 1921 roku (I faza organizacji)