3 Dywizjon Artylerii Konnej

3 Dywizjon Artylerii Konnej
Ilustracja
Odznaka pamiątkowa artylerii konnej
Historia
Państwo

 II Rzeczpospolita

Rozformowanie

1939

Nazwa wyróżniająca

Lubelski

Patron

płk Włodzimierz Potocki

Dowódcy
Pierwszy

ppłk Stefan Trzebiński

Ostatni

ppłk Józef Droba

Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
bitwa pod Piotrkowem (4–6 IX 1939)
Organizacja
Dyslokacja

garnizon Wilno
Podbrodzie

Rodzaj sił zbrojnych

wojsko

Rodzaj wojsk

artyleria

Podległość

2 Pułk Artylerii Konnej
III Brygada Jazdy
3 Samodzielna BK
Wileńska BK

Armata wz. 02 po przekalibrowaniu stanowiła podstawowe uzbrojenie dywizjonu
Artyleria konna Wojska Polskiego w 1939 przed wybuchem II wojny światowej
Przysucha -pomnik ku czci poległych żołnierzy

3 Lubelski Dywizjon Artylerii Konnej im. płk. Włodzimierza Potockiego (3 dak) – oddział artylerii konnej Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Dywizjon stacjonował na terenie Okręgu Korpusu Nr III[1] pierwotnie w garnizonie Wilno, a od wiosny 1935 w Podbrodziu[2][3]. Święto dywizjonu obchodzone było w dniu 4 maja[4].
Proporczyki na lancach i patkach kurtek: czarno-szkarłatne.
W 1921 roku funkcjonował w strukturze 2 pułku artylerii konnej[5]. Pod względem wyszkolenia fachowego dywizjon podporządkowany był dowódcy 3 Grupy Artylerii.

19 grudnia 1918 z Lublina na front wyruszył I pluton 1 baterii artylerii konnej pod dowództwem por. Józefa Becka.

Formowanie

3 dywizjon artylerii konnej powstał w sierpniu 1919, w Lublinie, w wyniku połączenia 3 baterii artylerii konnej z Wołyńską baterią artylerii konnej. 3 bateria artylerii konnej sformowana została 10 listopada 1918 w Lublinie, jako pierwsza bateria artylerii konnej. W grudniu tego roku otrzymała numer trzeci. Wołyńska bateria artylerii konnej zorganizowana została w marcu 1919, w Lubomlu. Trzecia bateria 3 dak powstała w lipcu 1920, we Lwowie na bazie baterii zapasowej artylerii konnej.

Wojna z Ukraińcami i bolszewikami

W latach 1919–1921, w czasie wojny z Ukraińcami i bolszewikami 3 dak przebył następujący szlak bojowy: rejon Dołhobyczowa 2 stycznia 1919, Oszczów i Goniatyń 7 stycznia 1919, Kadłubiska 1 kwietnia i 8–10 maja 1919, Ochędzyn 7 czerwca 1919, Lachowce 13 sierpnia 1919, Zasław 15 sierpnia 1919, walki nad Słuczą pod Lubarem 31 stycznia 1920, Korostyszew 26 kwietnia 1920, Fastów 1 maja 1920, Biała Cerkiew 3 maja 1920, Medwin 14 maja 1920, Hajczyńce[6] 31 maja 1920, ŚnieżnaOzernaSamhorodek[7] 5 czerwca 1920, Czerwone[8] 11 czerwca 1920, walki nad Słuczą 19–27 czerwca 1920, Kilikijów[9] 28 czerwca 1920, walki nad Horyniem 29 czerwca – 3 lipca 1920, Kołodenka[10] 4 lipca 1920, Basów Kut 4–5 lipca 1920, Łuck 7–11 lipca 1920, walki nad Styrem 12–28 lipca 1920, Beresteczko 29 lipca 1920, Mikołajów 1 sierpnia 1920, Siestratyn 2 sierpnia 1920, Baranie[11] 3 sierpnia 1920, Rudenko Lackie 6 sierpnia 1920, Antonin 8 sierpnia 1920, Stojanów 12 sierpnia 1920, Radziechów 13 sierpnia 1920, Chołojów 14 sierpnia 1920, DzibułkiArtasówŻóltańce 19 sierpnia 1920, Krystynopol 23 sierpnia 1920, Chłopiatyn 27 sierpnia 1920, Waręż 29 sierpnia 1920, Tyszowce 30 sierpnia 1920, Komarów 31 sierpnia 1920, Łaszczów 2 września 1920, Wakijów 5 września 1920, forsowanie Bugu 12 września 1920, Wojnicz 14 września 1920, Ołyka 19 września 1920, wypad za Słucz 1 października 1920, Korosteń 9–10 października 1920.

Okres międzywojenny

W lutym 1921 dywizjon przegrupowany został z Łucka do rejonu Przemyśla, gdzie wszedł w skład III Brygady Jazdy. W pierwszej dekadzie czerwca 1921 jednostka przetransportowana została w rejon Wilna.

12 kwietnia 1938 minister spraw wojskowych rozkazem Dep. Dow. Og. 1590-26 P.U. nadał dywizjonowi nazwę: „3 LUBELSKI DYWIZJON ARTYLERII KONNEJ IMIENIA PUŁKOWNIKA WŁODZIMIERZA POTOCKIEGO”[12].

3 dak w kampanii wrześniowej

W kampanii wrześniowej 1939 roku 3 dak pod dowództwem ppłk. Józefa Droby walczył w składzie Wileńskiej Brygady Kawalerii. Dywizjon posiadał trzy baterie i kolumnę amunicyjną.

Mobilizacja w dywizjonie ogłoszona została w nocy z 24 na 25 sierpnia 1939 roku. Wystąpiły problemy związane z brakiem odpowiedniego typu koni, uprzęży oraz wozów taborowych. Po 24 godzinach mobilizację zakończono. Dywizjon w składzie trzech baterii przegrupowano transportem kolejowym do Tomaszowa Mazowieckiego. Brygada wraz z dywizjonem została podporządkowana dowództwu Armii „Prusy". W nocy 2/3 września oddziały brygady zajęły rejon na północny wschód od Piotrkowa[5].

Do walki dywizjon przystąpił 3 września w rejonie Piotrkowa Trybunalskiego. W dniach 6–8 września osłaniał odwrót sił polskich na kierunku lasy PrzysuchaJedlińskKozienice. Dywizjon w chaosie odwrotu odłączył się od macierzystej brygady.

Od 8 do 9 września walczył na przedmościu przeprawy mostowej pod Świerżami Górnymi i wycofał się na wschodni brzeg Wisły po podejściu elementów niemieckiej 1 Dywizji Lekkiej. Następnie podporządkowany oddziałowi rotmistrza Gwidona Salomona uczestniczył w walkach w rejonie Maciejowic. 2 bateria dywizjonu odeszła na wschód i walczyła na Lubelszczyźnie do 1 października 1939 r. Po 12 września pozostałe dwie baterie – 1 i 3 – zostały podporządkowane rozkazom dowódcy 13 DP, płk. Władysławowi Kalińskiemu i weszły w skład Zgrupowania 13 DP płk. Kalińskiego.

Po walkach z Niemcami (1 DP i czołgi z DPanc. „Kempf”) nacierającymi od strony Garwolina i zdobyciu przez nich Łaskarzewa 15 września razem z 13 DP dywizjon odszedł w kierunku Warszawy. W marszu wraz z 13 DP, przez Wilgę, Ponurzycę, Osieck, Regut, Jabłonnę na wschód od Otwocka i Mlądz dywizjon 18 września dotarł do lasu koło Emowa. W nocy z 18 na 19 września 3 dak wraz z kolumną 13 DP przy próbie dojścia do warszawskiej Saskiej Kępy dywizjon dotarł do lasów koło Falenicy.

19 września pod Falenicą wraz z 13 dywizją prowadził zaciekły bój obronny przeciw niemieckiej 11 DP i czołgom z DPanc „Kempf”. W ciężkim boju działa dywizjonu zadecydowały o twardości obrony i braku powodzenia wroga po 7 jego natarciach z różnych kierunków. Niemcy stracili m.in. 7 czołgów rozwalonych ogniem armat dywizjonu i baterii z 29 pal. Późnym wieczorem 19 września po decyzji o odejściu do stolicy, baterie 3 dak oddały ostatnie strzały, po czym rozbrojono działa. Żołnierze 3 dak-u w niewielkiej liczbie doszli do Warszawy, inni na wschód i pod Wilno. Spora ich część dostała się do niewoli niemieckiej i sowieckiej. Kilku oficerów zginęło w dołach śmierci w ZSRR.

Symbole dywizjonu

Sztandar

3 lipca 1938, w Wilnie, marszałek Polski Edward Śmigły-Rydz wręczył jednostce sztandar ufundowany przez społeczeństwo Wilna i ziem północno-wschodnich Rzeczypospolitej[13]. Nadanie sztandaru i zatwierdzenie jego wzoru ujęte zostało w Dzienniku Rozkazów M.S.Wojsk. z 1937 nr 16, poz. 201.
Sztandar został wykonany zgodnie z wzorem określonym w Dekrecie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 24 listopada 1937 o znakach wojska i marynarki wojennej opublikowanym w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej nr 5 z 28 stycznia 1938. Na prawej stronie płata znajdował się amarantowy krzyż, w środku którego wyhaftowano orła w wieńcu z wawrzynu. Na białych polach, pomiędzy ramionami krzyża, znajdowały się cyfry 3 w mniejszych wieńcach z wawrzynu[14].

Na jego lewej stronie znajdował się wizerunek Matki Boskiej Ostrobramskiej, Świętej Barbary, godło Lublina, odznaka pamiątkowa dywizjonów artylerii konnej oraz napisy: Korostyszew, Ozierna, Łąszczów i Korosteń, Kadłubiska i Zasław, Artasów i Komarów.

Odznaka pamiątkowa

Od 20 maja 1922 oficerom i żołnierzom mogły być nadawane odznaki pamiątkowe artylerii konnej, wspólne dla wszystkich dywizjonów. Odznaka miała kształt krzyża maltańskiego o ramionach pokrytych emalią białą z pozłacanymi datami 1809 i 1918. Na środek krzyża nałożony został orzeł srebrny, oksydowany, w koronie pozłacanej, trzymający w szponach pozłacane, skrzyżowane lufy armatnie z gorejącą bombą. Pod lufami proporczyk emaliowany artylerii konnej, czarno-amarantowy (od 1926 czarno-szkarłatny)[15].

Barwy artylerzystów konnych
GrafikaOpis
Lapka akon 1919.pngŁapka ciemnozielona, wypustka karmazynowa[16]
Prop artkon IIRP.pngOd 14 lipca 1920 proporczyk czarno-amarantowy[17][18]
Prop artkon 1920.pngOd 4 sierpnia 1927 proporczyk czarno-szkarłatny[19][20]
Otok czarny.pngOtok na czapkach – czarny (oficerowie aksamitny, szeregowi sukienny)[21][22]
Spod 1psk.pngSpodnie długie ciemnogranatowe, lampasy amarantowe, wypustka amarantowa
Naramienniknumer porządkowy dywizjonu „3”
Żurawiejki
Z artylerii konnej dzieci
żnajdzielniejszy jest dak trzeci
Ze strzelaniem jest w niezgodzie
zna go stąd całe Podbrodzie
po każdej zwrotce:
Lance do boju, szable w dłoń
bolszewika goń, goń, goń!

Żołnierze dywizjonu

Dowódcy dywizjonu[23]
  • kpt. / płk art. Stefan Trzebiński[24] (1920 – V 1927)
  • ppłk art. Fryderyk Hönl (V 1927[25] – 1929)
  • ppłk art. Jan Antoni Filipowicz (III 1929[26] – IV 1934[27])
  • ppłk dypl. art. Aleksander Kędzior (IV 1934 – X 1936)
  • mjr art. Henryk Bełdycki (X 1936 – I 1937)
  • ppłk dypl. art. Tadeusz Popławski (II 1937 – VI 1939)
  • ppłk art. Józef Droba (VI – IX 1939)
Zastępcy dowódcy dywizjonu
  • kpt. Konstanty Kazimierz Ważyński (od 15 XII 1922[28])

Obsada personalna w 1939 roku

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[3][a]
StanowiskoStopień, imię i nazwisko
dowódca dywizjonuppłk dypl. Tadeusz Popławski
I zastępca dowódcymjr Witold Płotnicki
adiutantpor. Bolesław Wiełłowicz
lekarz medycynypor. lek. Antoni Kopeć
lekarz weterynariimjr Mieczysław Woronkowicz
oficer zwiadowczypor. Michał Rontz
II zastępca dowódcy [kwatermistrz]kpt. Józef Szyszko
oficer mobilizacyjnypor. Jan Makowski
oficer administracyjno-materiałowypor. Jan Drozdowicz
oficer gospodarczykpt int. Zygmunt Zachariasz Potopowicz
oficer żywnościowypor. Czesław Jan Szwengruben
dowódca plutonu łącznościpor. Jan Wawrzyniec Kowalski
dowódca baterii szkolnejkpt. Stanisław Zygmunt Szczuka
dowódca plutonuppor. Henryk Marian Krukowicz-Przedrzymirski
dowódca 1 bateriikpt. Stefan Jan Sporschill
dowódca plutonuppor. Zdzisław Florian Maitz
dowódca 2 bateriipor. Edward Partum
dowódca plutonupor. Antoni Kuźmiński
dowódca 3 bateriikpt. Stanisław Bolesław Bartkowski
dowódca plutonuppor. Adolf Kuźnia
Obsada dywizjonu we wrześniu 1939
  • dowódca dywizjonu - ppłk Józef Droba
  • dowódca 1 baterii - kpt. Stefan Sporschill
  • dowódca 2 baterii - por. Edward Partum
  • dowódca 3 baterii - kpt. Stanisław Szczuka

Kawalerowie Virtuti Militari

Żołnierze dywizjonu odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari[30][31]

Order Virtuti Militari
1 bateria dywizjonu
por. Zygmunt Bodek-Mirski
ppor. Stanisław Baruk
plut. Stanisław Biernacki
kpr. Stanisław Czarkowski
kan. Antoni Ciesielski
ppor. Stanisław Dziewiszek
ppor. Stanisław Dzieduszycki
kan. Franciszek Dymarski
ppor. Kazimierz Falewicz
por. Władysław Jan Jakubowski
por. Władysław Kołaczkowski
por. Józef Kwiatkowski
kpr. Ignacy Lewandowski
por. Tadeusz Lechnicki
kpr. Włodzimierz Łobarzewski
pchor. Jan Łomott
ppor. Lucjan Małachowski
kpr. Feliks Małuski
kpr. Antoni Michalski
por. Leon Mikołaj Nowosilski
por. Ludwik Pleszczyński
bomb. Michał Pędlowski
plut. Stanisław Rygiel
bomb. Marian Różycki
kan. Władysław Słabczyński
wchm. Stanisław Skóra
kan. Paweł Snitko
kpr. Józef Sztupka
mjr Stefan Trzebiński nr 3131[b]
ppor. Stanisław Trzciński
bomb. Stanisław Trzaskowski
pchor. Aleksander Zdanowicz
kpr. Świętosław Zwoliński

Żołnierze dywizjonu – ofiary zbrodni katyńskiej

Biogramy zamordowanych znajdują się na stronie internetowej Muzeum Katyńskiego[32]

Nazwisko i imięstopieńzawódmiejsce pracy przed mobilizacjązamordowany
Doboszyński Julianpodporucznik rezerwyinżynier leśnikNadleśnictwo MioryCharków
Szczuka Stanisław[33]kapitanżołnierz zawodowyCharków
Wiełłowicz Bolesław[34]porucznikżołnierz zawodowyCharków
Zakrzewski Władysław[35]kapitanżołnierz zawodowyKatyń

Uwagi

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[29].
  2. „Krzyż zagubiony został w dniu 3 sierpnia 1921 r. w Górze Kalwarii albo też w drodze powrotnej do Warszawy”. Dodatek do Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 35 z 3 września 1921 roku, s. 2.

Przypisy

  1. Almanach oficerski 1923/24 ↓, s. 60.
  2. Dobrowolski 2013 ↓, s. 45.
  3. a b Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 761.
  4. Galster 1975 ↓, s. 83.
  5. a b Giętkowski 2001 ↓, s. 67.
  6. Może chodzi o wieś Hejsycha, Gojsicha, Hajsycha, (Гейсиха), obecnie Rejon stawyszczenski
  7. Obecnie rejon skwyrski
  8. Obecnie rejon andruszowski
  9. Obecnie rejon sławucki
  10. Obecnie rejon rówieński
  11. Obecnie rejon radziwiłłowski
  12. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 4 z 12 kwietnia 1938 roku, poz. 36.
  13. Satora 1990 ↓, s. 312-313.
  14. Satora 1990 ↓, s. 13–14.
  15. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 291.
  16. Przepis Ubioru Polowego Wojsk Polskich r. 1919
  17. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 27 z 3 VIII 1920, poz. 636.
  18. Dz. Rozk. 27/20 poz. 636
  19. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 22 z 4 VIII 1927, poz. 268.
  20. Galster 1975 ↓, s. 153.
  21. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 6 z 24 II 1928, poz. 66.
  22. Dz. Rozk. MSWojsk. nr 6 z 24 II 1928
  23. Dobrowolski 2013 ↓, s. 46.
  24. Wyszczelski 2006 ↓, s. 139.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 147.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 22 marca 1929 roku, s. 101.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 163.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 57 z 20 grudnia 1922 roku, s. 928.
  29. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  30. Górecki 1929 ↓, s. 32.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 18 lutego 1922 roku, s. 106.
  32. Księgi Cmentarne – biogramy oficerów.
  33. Księgi Cmentarne – wpis 7566.
  34. Księgi Cmentarne – wpis 14192.
  35. Księgi Cmentarne – wpis 4264.

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

Flag of Poland (1928–1980).svg
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Flag of Poland (1927–1980).svg
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Ag virtuti.jpg
Srebrny krzyż Virtuti militari
Prop artkon 1920.png
Proporczyk artylerii konnej na kołnierz kurtki (1920) - II RP
76 mm m1902 sotamuseo helsinki 1.jpg
Autor: Balcer~commonswiki, Licencja: CC BY 2.5

Russian 76.2 mm gun Model 1902, displayed in Helsinki Military Museum (Sotamuseo). Stamp on the barrel indicates this gun was manufactured in 1907. Photo taken on July 4, 2006.

Source: Photo by me, User:Balcer.
Odznaka dak.jpg
Autor: Kerim44, Licencja: CC BY-SA 4.0
Zdjecie odznaki pamiątkowej dywizjonów artylerii konnej II RP
Spod 1psk.png
Kolor spodni, lampasów i wypustki - 1, 2, 3 i 4 Pułków Szwoleżerów oraz pułków artylerii konnej (1935) - II RP
Artyleria ciężka Wojska Polskiego w 1939 przed wybuchem II wojny światowej.jpg
Artyleria konna Wojska Polskiego w 1939 przed wybuchem II wojny światowej
Pomnik.Przysucha.JPG
Pomnik ku czci żołnierzy który zgineli w okolicach Przysuchy
Prop artkon IIRP.png
Proporczyk artylerii konnej na kołnierze kurtek - II RP
Lapka akon 1919.png
Łapka artylerii konnej na kołnierz kurtki (1919) - II RP
Otok czarny.png
Otok czarny na czapkę