50 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych
![]() Odznaka pułkowa | |
Historia | |
Państwo | |
---|---|
Sformowanie | 1918 |
Rozformowanie | 1939 |
Nazwa wyróżniająca | Strzelców Kresowych |
Patron | |
Tradycje | |
Święto | 11 maja |
Nadanie sztandaru | 1919 i 1925 |
Rodowód | 8 pułk strzelców polskich |
Działania zbrojne | |
wojna polsko-bolszewicka bitwa pod Zbarażem (20–25 VII 1920) kampania wrześniowa bitwa nad Bzurą (9–18 IX 1939) | |
Organizacja | |
Dyslokacja | |
Rodzaj wojsk | |
Podległość | |
Odznaczenia | |
![]() |
50 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych im. Francesco Nullo (50 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.
Formowanie i zmiany organizacyjne
Tradycje Pułku sięgają ostatnich dni grudnia 1918, kiedy to na ziemi włoskiej w La Mandria di Chivasso powstał Pułk Polski im. Francesco Nullo, złożony z ochotników Polaków, byłych jeńców z armii austriackiej 18 lutego 1919. Pułk wyjechał do Francji, gdzie formowała się „Błękitna Armia”, stając się zawiązkiem dla kilku nowych oddziałów. Pierwszy baon pułku, uzupełniony ochotnikami z Ameryki, Francji i obozów włoskich, otrzymał nazwę 8 pułku strzelców polskich im. Francesco Nullo i wszedł w skład 3 Dywizji Strzelców Polskich armii gen. Hallera. Po przybyciu do Ojczyzny Pułk skoncentrowany został w okolicy Modlina 11 maja 1919. Po zjednoczeniu armii krajowej z armią gen. Hallera, Pułk otrzymał swą ostateczną nazwę: 50 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych im. Francesco Nullo. W czerwcu 1919 Pułk wszedł w skład 13 Dywizji Piechoty powstałej na bazie 1 Dywizji Strzelców Polskich i został skierowany na front ukraiński.
W grudniu 1919 batalion zapasowy pułku stacjonował w Dubnie[2].
Obsada personalna pułku w 1920[3][4] | |
Stanowisko | Stopień, imię i nazwisko |
---|---|
Dowódca | ppłk Adolf Paąualen (do 29 V) |
mjr Zygmunt Polak (do 11 VIII) | |
ppłk Rudolf Siwy (od 11 VIII) | |
Adiutant | por./kpt. Piotr Sosialuk |
Oficer broni (i oświatowy) | ppor. Artur Lorek |
Oficer gazowy | pchor. Wojciech Niemiec |
Oficer łączności | ppor. Jan Karol Ćwiertnia |
Oficer taborów pułku | ppor. Bronisław Koczab |
Kapelan | ks. Wilhelm Kappel |
Lekarz | por. lek. Władysław Sawicz |
Kapelmistrz | kpt. Ignacy Singer (do 29 V) |
Dowódca I batalionu | kpt. Piotr Sosialuk[4]? |
kpt, Teofil Grzegorczyk (V – 10 VII) | |
kpt. Roman Siła-Nowicki | |
kpt. Teofil Grzegorczyk (X) | |
por. Mieczysław Mroczkowski | |
Oficer gazowy | pchor. Józef Podolski |
Lekarz | ppor. san./lek. Stanisław Bogdalski (do 29 V) |
ppor. podlek. Fryderyk Grund | |
Oficer gospodarczy | ppor. Karol Bieszczanin |
Oficer prowiantowy | ppor. Henryk Budziński |
Dowódca 1 kompanii | kpt. Teofil Grzegorczyk[4] |
Dowódca 2 kompanii | ppor. Julian Dotzauer |
Dowódca 3 kompanii | ppor. Kazimierz Bazielich |
Dowódca 4 kompanii | ppor. Adolf Swoboda |
por. Walerian Orłowski | |
Dowódca 1 kompanii km | ppor. Konstanty Pszczółkowski |
Oficer baonu | ppor. Jan Balcer |
Oficer baonu | ppor. Stefan Dziurzyński |
Oficer baonu | ppor. Konstanty Godziszewski († 29 V) |
Oficer baonu | ppor. Adolf Kramarz (do 23 VII) |
Oficer baonu | ppor. Mikołaj Milewski |
Oficer baonu | ppor. Ryszard Pankiewicz |
Oficer baonu | ppor. Izrael Schreier (do 10 VII) |
Oficer baonu | ppor. Tadeusz Kantor |
Dowódca II batalionu | mjr/ppłk Leon Juchniewicz († 29 V) |
kpt. Walerian Orłowski | |
mjr Józef Kozieradzki (X) | |
Dowódca 5 kompanii | ppor. Julian Olejnos |
Dowódca 6 kompanii | por. Bronisław Wojtylak († 29 V) |
Dowódca 7 kompanii | ppor./por. Stanisław Gorczyca († 29 V) |
por. Franciszek Kuźniar († 29 V)?[4] | |
Dowódca 8 kompanii | por. Stefan Bydliński († 29 V) |
ppor. Marian Mnerka († 29 V) ?[4] | |
Dowódca 2 kompanii km | N.N. |
Oficer baonu | por. Tadeusz Sagatowski († 29 V) |
Oficer baonu | ppor. Kazimierz Bajorski († 29 V) |
Oficer baonu | ppor, Rudolf Breneisen († 29 V) |
Oficer baonu | ppor. Marian Dytrych († 29 V) |
Oficer baonu | ppor. Franciszek Graca († 29 V) |
Dowódca III batalionu | mjr Zygmunt Polak |
por. Roman Saloni | |
Lekarz | por. dr Jakub Eichler |
Oficer gazowy | pchor. Wiesław Batorski |
Oficer gospodarczy | ppor. Emil Lustig |
Dowódca 9 kompanii | ppor. Tadeusz Boryczko |
por. Mieczysław Mroczkowski? (12 kp) | |
Dowódca plutonu | ppor. Wacław Tomaszewski |
Dowódca 10 kompanii | ppor. Albin Rogalski |
Dowódca 11 kompanii | ppor. Jan Lasociński |
Dowódca 12 kompanii | por. Roman Saloni ?[4] |
por. Mieczysław Mroczkowski | |
Dowódca plutonu | ppor. Józef Kobyliński |
Dowódca 3 kompanii km | ppor. Karol Marcinkowski |
Dowódca plutonu | ppor. Józef Kalejta |
Oficer baonu | ppor. Jan Boehm († 11 VI) |
Oficer baonu | ppor. Józef Głowacki († 31 V) |
Dowódca kompanii technicznej | ppor. Piotr Litwin |
Oficer pułku | ppor. Kazimierz Bazielich |
Oficer pułku | ppor. Antoni Bielski (do 10 VI) |
Oficer pułku | ppor. Maciej Hobert |
Oficer pułku | ppor. Stanisław Lewiński (do 10 VII) |
Oficer pułku | ppor. Hugon Piotrowski |
Oficer pułku | ppor. Maksymilian VogeI (do 30 VII?) |
Oficer pułku | ppor. Józef Zuchowicz |
Oficer pułku | pchor. Glazur |
Oficer pułku | pchor. Józef Kulczycki |
Lekarz (przydział nieustalony) | por. lek. dr Jakub Bychner |
Dowódca batalionu zapasowego | mjr Wiktor Matczyński |
Pułk w walkach o granice
21 lipca 1919 pułk wyruszył na front południowy w okolice Tarnopola, w połowie sierpnia brał udział w działaniach zaczepnych na rzece Horyń. Po przejściowym pobycie na linii demarkacyjnej polsko-ukraińskiej nad rzeką Chamar, pułk został 1 stycznia 1920 przesunięty nad rzekę Słucz do obszaru Starokonstantynowa, a następnie do Równego.
W wyprawie kijowskiej walczył pod Cymbałówką, Ferdynandowem, Kordyłówką i Kotiużyńcami. 16 maja przygotował do obrony linię Spiczyńce-Andruszów-Oczyłków. Rozpoczęła się letnia ofensywa sowiecka. Pod Nowo Żywotowem i Medówką pułk toczył zażarte walki z kawalerią bolszewicką Konarmii Budionnego. Odwrót pułku przebiegał na kierunku rzeka Ikwa – rzeka Zbrucz. Ciężkie walki stoczył w obronie Zbaraża (20-25.07.1920 r.)
20 lipca, zgodnie z rozkazem dowódcy 13 Dywizji Piechoty, 50 pułk piechoty Strzelców Kresowych mjr. Zygmunta Polaka opuścił linię Zbrucza i wycofywał się w kierunku na Zbaraż i Mazurowce[5]. Zgodnie z informacjami zawartymi w rozkazie, miasto miało być obsadzone przez oddziały 12 Dywizji Piechoty, a 50 pp miał przejść do odwodu i przyjąć zaopatrzenie. Po ciężkich walkach składał się tylko z III batalionu, kompanii saperów i kompanii technicznej. W sumie liczył około 350 „bagnetów”[6].
Własne rozpoznanie doniosło, że w promieniu dziesięciu kilometrów od Zbaraża nie ma własnych oddziałów. Zatem pułk rozpoczął przygotowania do obrony. Po południu pod miasto podeszły pierwsze ubezpieczenia 189 pułku strzelców. Około 16.00 artyleria sowiecka otworzyła ogień, a po artyleryjskim przygotowaniu ataku, od strony Łubianek i Kretowiec, do natarcia przystąpiły bataliony sowieckiego pułku strzelców i kawaleria. Pierwsze natarcie odparto. Sowieci zaatakowali o zmierzchu, ale i ten atak został powstrzymany ogniem polskiej piechoty[6]. Przez pięć kolejnych dni pod Zbarażem dochodziło tylko do starć patroli. W godzinach nocnych 25 lipca cztery szwadrony kawalerii i kompania piechoty obeszły stanowiska polskie i wdarły się do miasta. Dowódca pułku osobiście poprowadził do kontrataku 12 kompanię i kompanię saperów. Polacy wyparli Sowietów z miasta, ale w związku z ogólną sytuacją, a przede wszystkim z klęską 12 Dywizji Piechoty pod Wołoczyskami, dowódca 13 Dywizji Piechoty nakazał opuścić miasto i wycofać się za Seret do rejonu Horodyszcza. Nad ranem 26 lipca pułk nie niepokojony przez nieprzyjaciela odszedł na nowe pozycje obronne[6].
Po walkach wycofał się przez rz. Seret do Lwowa. Podczas kontrofensywy sierpniowej pułk uczestniczył w odcięciu drogi odwrotu Konarmii Budionnego.
Podczas działań wojennych 1919-1920 roku Pułk stracił około 1500 żołnierzy.
Mapy walk pułku
Kawalerowie Virtuti Militari
Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[7]: | ||
---|---|---|
ppor. Boryczko Tadeusz | ppor. Böhm Jan | sierż. Cegielski Tomasz |
ppor. Cichalewski Seweryn | szer. Ciechacki Józef | kpt. Julian Dotzauer |
sierż. Dymek Piotr | szer. Dziumbelak Teodor | kpr. Firek Jan |
ppor. Godziszewski Konstanty | plut. Gołąb Grzegorz | ppor. Graca Franciszek |
chor. Janusz Karol | ppłk. Juchniewicz Leon | plut. Korzeniowski Franciszek |
szer. Nikodem Kujawa | sierż. Kurzac Francziszek | plut. Jan Lis nr 3164 |
mjr dr Matczyński Wiktor | kpt. Mroczkowski Mieczysław | chor. Niemiec Wojciech |
chor. Piróg Wojciech | plut. Radwański Jan | kpt. Albin Rogalski |
kpt. Roman Saloni | sierż. Sobota Jan | plut. Sudo Jan |
chor. Szczerbian Józef | pchor. Wolniewicz Piotr | szer. Zimoleżyński Walerjan |
sierż. Zubek Mikołaj |
Ponadto 24 oficerów i 140 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych[7].
Pułk w okresie pokoju
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/30/%C5%9Awi%C4%99to_50_pp_w_Kowlu_11_maja_1929_-_defilada_NAC_1-W-1251.jpg/240px-%C5%9Awi%C4%99to_50_pp_w_Kowlu_11_maja_1929_-_defilada_NAC_1-W-1251.jpg)
W październiku 1921 pułk wyłączony został ze składu 13 DP i podporządkowany dowódcy nowo powstałej 27 Dywizji Piechoty. Na pokojowy garnizon wyznaczone zostało leżące na terenie Okręgu Korpusu Nr II[8] miasto Kowel[9] (III baon stacjonował w Sarnach).
19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 11 maja, jako datę święta pułkowego[10]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę powrotu jednostki do Ojczyzny w 1919 roku[11].
Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 50 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[12]. W tym czasie wprowadzono też dodatkowo kompanię karabinów maszynowych. Stan pułku powiększył się o 4 oficerów, 13 podoficerów, 120 szeregowców i 12 karabinów maszynowych[13]. W pułku zorganizowano też specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce[14].
W dniach 5–11 grudnia 1924, w Sarnach, została przeprowadzona próbna mobilizacja III batalionu. 28 stycznia 1925 dowódca Okręgu Korpusu Nr II, generał dywizji Jan Romer udzielił pochwały dowódcy baonu majorowi Bronisławowi Polityńskiemu za „celowe zorganizowanie przygotowań mobilizacyjnych”[15].
Mobilizację pułku przeprowadzono w dniach 14–16 sierpnia 1939, a po jej zakończeniu oddział przetransportowany został koleją w rejon Bydgoszczy, a następnie w rejon Osiecznej k. Starogardu. Tam wszedł w skład Korpusu Interwencyjnego, którego zadaniem było działanie w przypadku puczu hitlerowskiego w Wolnym Mieście Gdańsku. 31 sierpnia został przekazany Armii „Pomorze” gen. dyw. Władysława Bortnowskiego.
Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939[16][a] | |
dowódca pułku | ppłk dypl. Adam Werschner |
I zastępca dowódcy | vacat |
adiutant | kpt. Bolesław Gucma |
starszy lekarz | kpt. dr Władysław Jan Sułek |
młodszy lekarz | vacat |
oficer placu Kowel | vacat |
II zastępca dowódcy (kwatermistrz) | mjr Piotr Antoni Kiełkowski |
oficer mobilizacyjny | kpt. adm. (piech.) Stefan Marian Bydliński |
zastępca oficera mobilizacyjnego | kpt. adm. (piech.) Wiktor Chmielewski[18] |
oficer administracyjno-materiałowy | por Jan Werenicz |
oficer gospodarczy | kpt. int. Rudolf Szpak |
oficer żywnościowy | chor. Wojciech Niemiec |
oficer taborowy[b] | kpt. tab. Marian Świrszczewski |
kapelmistrz | por. adm. (kapelm.) Stanisław Czapiewski |
dowódca plutonu łączności | por. Józef Ukleja |
dowódca plutonu pionierów | por. Józef Brzozowski |
dowódca plutonu artylerii piechoty | vacat |
dowódca plutonu ppanc. | por. Edward Romuald Zwoliński |
dowódca oddziału zwiadu | vacat |
I batalion | |
---|---|
dowódca batalionu | mjr Kazimierz II Mazurkiewicz |
dowódca 1 kompanii | por. Alojzy Izydor Kuta |
dowódca plutonu | por Julian Cichocki |
dowódca plutonu | ppor. Mieczysław Marian Kipp |
dowódca plutonu | ppor. Józef Lech Władysław Samoliński |
dowódca 2 kompanii | kpt. Włodzimierz Pasiecznicki |
dowódca plutonu | chor. Jan Piszko |
dowódca 3 kompanii | kpt. Adam II Grzybowski |
dowódca plutonu | ppor. Stanisław I Pietruszka[c] |
dowódca 1 kompanii km | kpt. Adam Kuźnicki |
dowódca plutonu | ppor. Jakub Bobiński |
dowódca 4 kompanii km | por. Kazimierz Józef Głąb |
II batalion | |
dowódca batalionu | mjr Henryk Stanisław Pachoński |
dowódca 4 kompanii | por Witold Henryk Zalewski |
dowódca plutonu | ppor. Tadeusz Kozłowski |
dowódca plutonu | ppor. Jan Mizerski |
dowódca plutonu | ppor. Józef Reguła |
dowódca 5 kompanii | por. Tadeusz Piechociński |
dowódca plutonu | por Wacław Pietrzak |
dowódca plutonu | ppor. Marian Fąferek |
dowódca plutonu | ppor. Antoni Tucki |
dowódca 6 kompanii | kpt. Zdzisław Kazimierz Szafran |
dowódca 2 kompanii km | kpt. Zdzisław Wiktor Kuczyński |
dowódca plutonu | por. Piotr Sudnik |
III batalion | |
dowódca batalionu | ppłk Zdzisław Tadeusz Sieczkowski |
adiutant batalionu | p.o. kpt. adm. (piech.) Adam Romański |
pomocnik dowódcy baonu ds. gosp. | kpt. adm. (piech.) Adam Romański (*) |
lekarz batalionu | por. lek. Zygmunt Kosiłowicz |
dowódca 7 kompanii | por. Antoni Soja |
dowódca plutonu | ppor. Leon Sinicki |
dowódca 8 kompanii | kpt. Aleksander Romański[d] |
dowódca plutonu | por. Kazimierz Nowak |
dowódca plutonu | ppor. Adolf Jadwisak |
dowódca plutonu | chor. Jan Glazur |
dowódca 9 kompanii | por. Marian Bolesław Bauer |
dowódca plutonu | por. Tadeusz Pokropowicz |
dowódca 3 kompanii km | kpt. Tadeusz Stefan Estkowski |
dowódca plutonu | por. Leon Ośka |
na kursie | por. Józef Remigiusz Skwierczyński |
por. Jerzy Kiciński | |
50 kompania wartownicza „Czerkasy ” | |
dowódca | kpt. adm. (piech.) Stanisław Piotr Mielecki |
zastępca dowódcy | chor. Andrzej Piróg |
Dywizyjny Kurs Dla Podoficerów Nadterminowych 27 DP | |
dowódca | kpt. Władysław Wiatr |
dowódca plutonu | ppor. Józef Adamiak |
50 obwód przysposobienia wojskowego „Kowel” | |
kmdt obwodowy PW | kpt. piech. Mieczysław Jan Olszański(*) |
kmdt powiatowy PW Kowel | por. piech. Walerian Mielczarek(*) |
zca kmdta PW Kowel | ppor. kontr. piech. Jozef Piotr Naróg |
kmdt powiatowy PW Włodzimierz | kpt. adm. (piech.) Leon Ptasznik(*) |
zca kmdta PW Włodzimierz | por. kontr. piech. Adam Cimek |
kmdt powiatowy PW Kamień Koszyrski | por. piech. Bolesław Piotr Flisiuk(*) |
Kampania wrześniowa 1939 roku
Podczas bitwy w Borach Tucholskich pułk walczył w rejonie Świekatowa, Franciszkowa, Terespola Pomorskiego i Grupy, gdzie został rozbity przez Niemców. Resztki pułku dotarły do Modlina 17 września i zostały wcielone do 32 pp, jako 4 kompania, biorąc udział w obronie twierdzy do jej kapitulacji.
1 września
Niemiecki zmotoryzowany XIX Korpus Armijny dowodzony przez Heinza Guderiana uderzył 1 września w kierunku na Sępólno i Pruszcz na ugrupowaną na szerokim froncie od Chojnic po Noteć (ok. 50 km) 9 Dywizję Piechoty. XIX KA nacierał w kierunku na Świecie i Grudziądz, natomiast II KA na południe od niego w kierunku na Chełmno. Bardzo szybko czołowe oddziały pancerne wroga zdobyły most na Brdzie w Sokole – Kuźnicy, uchwyciły przyczółek na jej wschodnim brzegu otwierając sobie drogę na Świecie. Dowództwo Armii „Pomorze” postanowiło uderzeniem 9 DP od południa i 27 DP od północy zamknąć wyłom we froncie. Oddziały 27 DP zawrócone z kierunku marszu do kolei Tczew – Laskowice, wykonując już czwarty rozkaz od chwili odwrotu, goniły ostatkiem sił po bezdrożach Borów Tucholskich. W rezultacie tylko 50 pp znalazł się na kierunku Świekatowa w lesie Wierzchlas pod Błądzimiem. W nocy 1/2 września Niemcy wniknęli głęboko w obszar tyłowy Armii „Pomorze”, dochodząc do Świekatowa, a nawet do Wisły w rejonie Topolna.
2 września – bój pod Świekatowem
W nocy do sztabu Armii „Pomorze” w Toruniu zadzwonił wójt gminy Świekatowo informując, że we wsi znajdują się niemieckie czołgi, wkrótce informację potwierdził właściciel majątku Szewno. Z tempa marszu niemieckiej kolumny pancernej wynikało, że w ciągu dnia może dojść do Wisły i odciąć 27 DP, 9 DP i całą Grupę Osłony „Czersk”. Dywersanci zniszczyli most kolejowy pod Serockiem. Wobec braku transportów kolejowych, dowódca 27 DP zmuszony został kierować się na Bydgoszcz marszem pieszym. Rozkaz dla dowódców pułków nakazywał przejść marszem ubezpieczonym w rejon północnego przedmościa bydgoskiego i zorganizowania tam obrony. Wschodnią kolumnę miały tworzyć główne siły dywizji, które miały maszerować po osi: Błądzim – Tuszyny – Łowin – Pruszcz Pomorski. Zachodnią kolumnę, która miała maszerować po osi: Trutnowo – Świekatowo – Serock – Wudzyń, miał stanowić 50 pp i 3/27 pal.
Kiedy czoło zachodniej kolumny było na wysokości Lipienicy, zostały zaatakowane główne siły dywizji. Zaalarmowało to dowódcę 50 pp, który skierował dwa pierwsze bataliony (I i III/50 pp) wprost na Świekatowo. II/50 pp otrzymał zadanie przejścia lasem na zachód od Świekatowa w kierunku m. Jania Góra. Natomiast IV/50 pp, został zatrzymany na skraju lasu na północ od Trutnowa jako odwód dowódcy pułku. Zależnie od sytuacji miał się posuwać albo na Świekatowo, albo na Janią Górę za II/50 pp. 3/27 pal bateriami przydzielono do poszczególnych batalionów. Atakujący Świekatowo czołowy III/50 pp natknął się na wysunięte przed wieś niemieckie ubezpieczenie, które w ostrej walce zniósł i wkroczył do wsi. Wkrótce z południowego zachodu i zachodu od m. Jania Góra wzdłuż toru pojawiły się niemieckie czołgi. Aby uniknąć okrążenia, baon wycofał się na północ za tor linii kolejowej Więcbork-Świecie, gdzie zajął obronę. Batalion wycofywał się w boju, dlatego poniósł poważne straty, zwłaszcza wśród oficerów, którzy usiłowali opanować zamieszanie spowodowane atakiem czołgów. Zginął m.in. ppłk Zdzisław Sieczkowski, dowódca III/50 pp, i dowódca 3/27 pal, mjr Izydor Wilkoński.
Szczególnie ostra walka wywiązała się w rejonie skrzyżowania torów kolejowych magistrali węglowej z linią Więcbork-Świecie. Starcie to zakończyło się całkowitym rozbiciem I i III/50 pp, których resztki, ścigane przez czołgi, wycofały się do południowego skraju lasu na południe od Błądzimia. Wtedy też zginął dowódca I/50 pp, kpt. Adam Kuźnicki. Czołgi zostały zatrzymane czołowym ogniem na wprost dwóch baterii, które zajęły stanowiska między jeziorami Szewnik i Zaleskie. Tam również zajął obronę II/50 pp. Przed zmierzchem Niemcy dwa razy atakowali obronę polską na przesmykach jezior. Ponieważ polska artyleria zadawała im straty, przed wieczorem zaniechali walki i wycofali się z przedpola. Dowódca 27 DP postanowił o zmroku wycofać swoje oddziały z walki i kierować je na Bydgoszcz lub też do przepraw na Wiśle pod Świeciem.
3 września – wyjście z okrążenia
Przed świtem rejon Błądzimia opuściła Pomorska Brygada Kawalerii kierując się na Gruczno – Topolno, porywając za sobą część 50 pp. Ponosząc duże straty przerwała się z okrążenia w rejonie Topolna i po południu osiągnęła „przedmoście bydgoskie” w rejonie Jarużyna. Razem z 35 pp z okrążenia wyszły resztki 6 i 10 kompanii 50 pp. Maszerując dwa dni lasami w kierunku Bydgoszczy pułk przeszedł do Brdyujścia, które osiągnął rano 5 września. Niektóre z odciętych oddziałów przez wiele dni jeszcze kluczyły po lasach unikając rozbicia przez nieprzyjaciela. M.in. 11 kompania 50 pp pod dowództwem por. Adamiaka, która dopiero 8 września uległa nad Brdą na północ od Bydgoszczy. Liczyła ona wówczas jeszcze 168 żołnierzy.
Większość odciętych oddziałów już rano znalazła się w okrążeniu poza obrębem kompleksów leśnych, stanowiąc wymarzone cele dla Luftwaffe. 50 pp bronił się pod Franciszkowem i Terespolem Pomorskim. Nie mogąc się przebić ani do Wisły, ani do Bydgoszczy, odszedł na północ w rejon Gródka i Jeżewa, gdzie spływały rozbite oddziały przechodząc pod dowództwo płk. Mikołaja Alikowa. Wieczorem postanowiono przebijać się do Grudziądza. Przed świtem 4 września wyruszono w kierunku na Jeżewo, gdzie odrzucono niemieckie czołgi. Na większe siły wroga natrafiono na terenie obozu ćwiczebnego „Grupa”, wskutek czego wywiązała się całodzienna walka. Koszary obozu ćwiczeń przechodziły trzykrotnie z rąk do rąk. Ostatecznie, wskutek kilkugodzinnego bombardowania lotnictwa niemieckiego, skapitulowano. Wielu żołnierzy zginęło i zostało rannych. Resztki oddziału uległy rozproszeniu, jednak większość dostała się do niewoli. 50 Pułk Strzelców Kresowych im. Francesco Nullo przestał istnieć jako jednostka bojowa.
Struktura organizacyjna i obsada personalna we wrześniu 1939[22] | |
Dowództwo | |
---|---|
dowódca pułku | ppłk dypl. Adam Werschner |
I adiutant | kpt. Bolesław Gucma |
II adiutant | por. Roman Niklewicz |
kwatermistrz | kpt. Aleksander Romotowski |
oficer łączności | por. Józef Ukleja |
oficer informacyjny | ppor. Leon Sinicki |
oficer płatnik | kpt. Rudolf Szpak |
oficer żywnościowy | chor. Wojciech Niemiec |
naczelny lekarz | kpt. dr. med. Władysław Sułek |
kapelan | NN |
dowódca kompanii przeciwpancernej | por. Edward Zwoliński |
dowódca plutonu artylerii piechoty | kpt. Rajmund Wincza |
dowódca kompanii zwiadowczej | NN |
dowódca kompanii gospodarczej | NN |
dowódca plutonu pionierów | por. Józef Leon Bobiński |
I batalion | |
dowódca batalionu | kpt. piech. Adam Kuźnicki[e] † 3 IX Gródek |
adiutant batalionu | NN |
dowódca 1 kompanii strzeleckiej | por. Stanisław Hajdas |
dowódca 2 kompanii strzeleckiej | kpt. Włodzimierz Pasiecznicki |
dowódca 3 kompanii strzeleckiej | por. Tadeusz Pokropowicz |
dowódca 1 kompanii ckm | por. Julian Cichocki |
II batalion | |
dowódca batalionu | kpt. Zdzisław Szafran |
adiutant batalionu | NN |
dowódca 4 kompanii strzeleckiej | por. Józef Skwierczyński |
dowódca 5 kompanii strzeleckiej | ppor. Marian Fąferek |
dowódca 6 kompanii strzeleckiej | ppor. Zbigniew Pająk |
dowódca 2 kompanii ckm | kpt. Zdzisław Kuczyński |
III batalion | |
dowódca batalionu | ppłk Zdzisław Sieczkowski |
adiutant batalionu | por. Leon Oska |
dowódca 7 kompanii strzeleckiej | por. Alojzy Kuta |
dowódca 8 kompanii strzeleckiej | por. Kazimierz Marian Nowak |
dowódca 9 kompanii strzeleckiej | por. Marian Bauer |
dowódca 3 kompanii ckm | por. Jerzy Kiciński |
IV batalion | |
dowódca batalionu | kpt. Władysław Wiatr |
adiutant batalionu | NN |
dowódca 10 kompanii strzeleckiej | por. Witold Zalewski |
dowódca 11 kompanii strzeleckiej | por. Józef Adamiak |
dowódca 12 kompanii strzeleckiej | por. Piotr Sudnik |
dowódca 4 kompanii km i br. tow. | por. Kazimierz Głąb |
Akcja „Burza”
W styczniu 1944 roku w składzie 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej utworzono 50 pułk piechoty AK. Pułk zorganizowano na bazie oddziałów partyzanckich działających od 1943 roku w środkowej części Wołynia. Ich zadaniem była ochrona ludności polskiej zagrożonej ze strony nacjonalistów ukraińskich (UPA). Dowódcą Pułku został mjr Jan Szatowski „Kowal”, a baonami dowodzili: por. Michał Fijałka „Sokół” (I/50 pp); por. Władysław Czermiński „Jastrząb” (II/50 pp); por. Zbigniew Twardy „Trzask” (III/50 pp). Pułk wziął udział w Akcji „Burza” na Wołyniu, Polesiu i Lubelszczyźnie, trzykrotnie wyrywając się z zamkniętych już pierścieni niemieckiego okrążenia. Przeszedłszy ponad 500-kilometrowy szlak bojowy, zadając nieprzyjacielowi dotkliwe straty, został podstępnie rozbrojony przez Rosjan 25 lipca 1944 roku w rejonie Skrobowa.
Symbole pułkowe
Sztandary
Pierwszą chorągiew ufundowaną we Włoszech przez społeczeństwo Bergamo i Mediolanu pułk otrzymał w lutym 1919 (został zdeponowany w Muzeum WP przed wojną)[1].
4 października 1925 roku dowódca Okręgu Korpusu Nr II generał dywizji Jan Romer wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo miasta Kowla[26]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[27].
Na sztandarze widnieją na daty i nazwy miejsc stoczonych najcięższych walk, daty powstania pułku i powrotu do kraju, wreszcie herby miast królestwa włoskiego i miasta Bergamo, skąd pochodził pułkownik Francesco Nullo, oraz herby Kowla i Wołynia. Sztandar zakopano w rejonie walk 3 września 1939 w obliczu zagłady pułku i przypadkowo został odnaleziony na pobojowisku w 1947 w miejscowości Mary (pow. świecki) – znajduje się obecnie w Muzeum Wojska Polskiego[1].
Trzeci sztandar (proporzec) został wręczony w marcu 1944 przez mieszkańców Kowla III baonowi 50 pp AK. Zaginął przy przekraczaniu torów pod Jagodzinem, podczas przebijania się z okrążenia 20 kwietnia 1944.
W uznaniu czynów niezwykłego męstwa w okresie drugiej wojny światowej, na wniosek Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari Dekretem 11 listopada 1968, 50 pułkowi piechoty im. Francesco Nullo Armii Krajowej został nadany Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari.
Odznaka pamiątkowa
18 maja 1929 roku Minister Spraw Wojskowych Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 50 pułku piechoty[28]. Odznaka o wymiarach 40x40 mm ma kształt krzyża o zaokrąglonych końcach ramion, pokrytego białą emalią ze złotą krawędzią. Na ramionach krzyża nałożone srebrne godło państwowe wz. 1927, wpisane imię patrona „FRANCESCO NULLO”, poniżej herb Włoch. Na środku krzyża, na okrągłej tarczy emaliowanej żłobkowo na czerwono wpisany numer „50”. Pola między ramionami krzyża wypełniają wiązki po 5 promieni. Odznaka oficerska, jednoczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Na rewersie próba srebra, imiennik AN i nazwisko grawera „NAGALSKI i SKA”. Autorem projektu odznaki był Zdzisław Kuczyński[29].
Strzelcy kresowi
- por. Stefan Kluczyński (27 XII 1918 – 22 II 1919)
- ppłk armii francuskiej Badbedat (22 II 1919 – 16 IV 1919)
- ppłk armii francuskiej Micanel (16 IV 1919 – 3 V 1919)
- ppłk armii francuskiej Bosquet (3 V 1919 – 1 IX 1919)
- ppłk Adolf Paqualen (1 IX 1919 – 29 V 1920)
- mjr Zygmunt Polak (29 V – 11 VIII 1920)
- ppłk Rudolf Siwy (11 VIII 1920 – 21 VI 1921)
- płk Stanisław Tołpyho (1921 – 29 VI 1924 → komendant Obozu Warownego „Równe”[32])
- ppłk piech. Józef Kowzan (29 VI – 5 VIII 1924[g] → zastępca dowódcy 1 pspodh)
- ppłk / płk piech. Stanisław Jaxa-Rożen (5 VIII 1924[33] – 20 II 1928 → członek Oficerskiego Trybunału Orzekającego)
- ppłk / płk piech. Józef Liwacz (20 II 1928[34] – 1937)
- ppłk dypl. Adam Werschner (30 VII 1937 – 3 IX 1939)
- mjr piech. Jan Szatowski ps. „Kowal” (1944)
- Zastępcy dowódcy pułku[h]
- ppłk piech. Romuald Kwiatkowski (od 10 VII 1922)
- mjr / ppłk piech. Leopold Bracharz (1 X 1922[36] – 1925)
- ppłk piech. Adam I Lipiński (od 11 X 1926[37] – 1927 → oficer placu Stanisławów[38])
- mjr piech. Józef Kozieradzki (23 V 1927[39] – XI 1928 → dowódca baonu podchorążych rezerwy piechoty nr 2[40])
- ppłk dypl. piech. Witold Stankiewicz (XI 1928 – 6 VII 1929 → delegat SG przy Dyrekcji PKP w Wilnie[41])
- ppłk piech. Aleksander Stawarz (23 VIII 1929 – 23 III 1932 → zastępca dowódcy 3 pspodh[42])
- ppłk dypl. Lucjan Karol Janiszewski (23 III 1932 – 26 I 1934 → dowódca pułku KOP „Głębokie”[43])
- ppłk dypl. piech. Franciszek Węgrzyn (VI 1934 – 1937 → szef sztabu KOP)
- ppłk piech. Józef Kutyba (III – IX 1939)
- II zastępca (kwatermistrz)
- mjr piech. Piotr Kiełkowski (od VIII 1935[44])
Obsada personalna 15 marca 1944 roku
- dowódca pułku – mjr Jan Szatowski „Kowal"
- dowódca I batalionu – por. Michał Fijałka „Sokół"
- dowódca 1 kompanii – por. Stanisław Kądzielawa „Kania"
- dowódca 2 kompanii – por. Zbigniew Ścibor-Rylski „Motyl"
- dowódca II batalionu – por. Władysław Czermiński „Jastrząb"
- dowódca 4 kompanii – ppor. Józef Jażdżewski „Rybitwa"
- dowódca 5 kompanii – por. Hieronim Kita „Wir"
- dowódca 6 kompanii – ppor. NN „Mściwój"
- dowódca III batalionu – por. Zbigniew Twardy „Trzask"
- dowódca 7 kompanii – ppor. Marian Moczulski „Jaszczur"
- dowódca 8 kompanii – ppor. Mikołaj Bałysz „Zagłoba” (od 20 marca – ppor. N Michałowski „ Olszyna”)
- dowódca 9 kompanii – ppor. Stanisław Kurzydłowski „Jurek” (od 16 kwietnia – ppor. Stanisław Mróz „Borsuk”)
Żołnierze pułku – ofiary zbrodni katyńskiej
Biogramy ofiar zbrodni katyńskiej znajdują się między innymi w bazach udostępnionych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego[45] oraz Muzeum Katyńskie[46][i][j].
Nazwisko i imię | stopień | zawód | miejsce pracy przed mobilizacją | zamordowany |
---|---|---|---|---|
Adamczyk Jan | kpt. rez. | osadnik wojskowy | Charków | |
Alpiński vel Sołowicki Roman | ppor. rez. | Katyń | ||
Antoniak Stanisław | ppor. rez. | student | Katyń | |
Augustynowicz Kazimierz | ppor. rez. | Katyń | ||
Bakinowski Janusz | por. rez. | urzędnik | Izba Skarbowa w Wilnie | Charków |
Bienia Jan | por. rez. | nauczyciel | Katyń | |
Bieńkowski Leonard | ppor. rez. | nauczyciel | Szkoła w Okopach | Katyń |
Blady Kazimierz | ppor. rez. | lekarz | Charków | |
Boratyński Walerian | ppor. rez. | nauczyciel | szkoła w Zaleszczykach | Katyń |
Bydliński Stefan Marian | kapitan | żołnierz zawodowy | oficer mobilizacyjny 50 pp | ULK |
Chmielewski Wiktor[49] | kapitan | żołnierz zawodowy | zastępca oficera mob. 50 pp | Katyń |
Czajkowski Hieronim | ppor. rez. | nauczyciel | kier. szkoły w Kopaczówce | Katyń |
Dyja Kazimierz | por. rez. | technik budowlany | Starostwo w Kowlu | Katyń |
Feiner Franciszek | ppor. rez. | nauczyciel | szkoła we Włodzimierzu Woł. | Charków |
Jahn Bronisław | ppor. rez. | kolejarz | PKP w Sanoku | Charków |
Kalinowski Marian | ppor. rez. | nauczyciel | Służba Więzienna | Charków |
Komendecki Jan Szymon | ppor. rez. | Katyń | ||
Korfman Józef | por. rez. | nauczyciel | kier. szkoły w Nowej Dąbrowie | ULK |
Kurzeja Tadeusz | ppor. rez. | nauczyciel | Inspektorat Szkolny w Kamieniu Kosz. | Katyń |
Kutyba Józef Feliks | ppłk | żołnierz zawodowy | zastępca dowódcy 50 pp | Katyń |
Lipski Tadeusz | ppor. rez. | inżynier leśnictwa | Katyń | |
Łańcucki Włodzimierz | ppor. rez. | nauczyciel | szkoła w Łyczynach | Katyń |
Malinowski Władysław | ppor. rez. | nauczyciel | szkoła w Sokołowie Podl.? | Katyń |
Marczewski Grzegorz | ppor. rez. | urzędnik | ULK | |
Mazur Władysław | ppor. rez. | nauczyciel | szkoła powszechna | Charków |
Megiel Władysław | por. rez. | nauczyciel | szkoła powszechna | Charków |
Mielecki Stanisław[50] | kapitan | żołnierz zawodowy | 50 kompania wartownicza „Czerkasy” | Katyń |
Morszczyzna Edward | ppor. rez. | inżynier architekt | Katyń | |
Mucha Brunon Bronisław | ppor. rez. | nauczyciel | szkoła w pow. sarneńskim | Katyń |
Nowicki Tadeusz[51] | por. rez. | pracownik SGGW | Min. Rolnictwa i Reform Rolnych | Katyń |
Ochocki Mieczysław | ppor. rez. | urzędnik | inspektor powiatowy w Sarnach | Katyń |
Orłowski Józef | ppor. rez. | urzędnik samorządowy | ULK | |
Pilarczyk Zygmunt | ppor. rez. | nauczyciel | Katyń | |
Pióro Konstanty | ppor. rez. | inżynier leśnictwa | Zarząd Puszczy Białowieskiej | Katyń |
Piszcz Stanisław | ppor. rez. | nauczyciel | kier. szkoły w Zapolu | Katyń |
Pobratyn Józef | ppor. rez. | nauczyciel | szkoła powszechna | Katyń |
Potrykus Jan | ppor. rez. | nauczyciel | szkoła w Borowinie | Katyń |
Postuła Józef | ppor. rez. | nauczyciel | Charków | |
Raczkowski Bogusław | ppor. rez. | nauczyciel | Gimnazjum w Horchowie | Charków |
Romański Adam | kapitan | żołnierz zawodowy | pomocnik dcy III/50 pp ds. gosp. | ULK |
Rzepa Józef | ppor. rez. | technik leśnik | Lasy Państwowe ok. Sarn | Charków |
Szwantner Józef | ppor. rez. | prawnik | Katyń | |
Tuleja Tadeusz | ppor. rez. | nauczyciel | szkoła w Obłapach | Katyń |
Wolski Bolesław Józef | ppor. rez. | prawnik | folwark Ganowszczyzna | Katyń |
Zając Stanisław | ppor. rez. | urzędnik | Urząd Skarbowy w Sarnach | Katyń |
Uwagi
- ↑ Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[17].
- ↑ Oficer taborowy był jednocześnie dowódcą kompanii gospodarczej.
- ↑ Stanisław I Pietruszka (ur. 26 lipca 1915) na stopień podporucznika został mianowany ze starszeństwem z 1 października 1938 i 181. lokatą w korpusie oficerów piechoty[19]. W relacji złożonej 17 stycznia 1940 w Paryżu stwierdził, że od 12 października 1938 do 15 lutego 1939 był dowódcą plutonu w 2. kompanii km, a od 16 lutego do 10 sierpnia dowódcą plutonu w 3. kompanii km. Po przeprowadzonej mobilizacji objął obowiązki adiutanta pozostałości pułku w Kowlu. 12 września we Włodzimierzu Wołyńskim objął dowództwo 7. kompanii strzeleckiej w II baonie mjr. Piotra Kiełkowskiego[20].
- ↑ Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[21].
- ↑ Adam Kuźnicki[23] vel Antoni Zdechlik ur. 3 października 1903 roku. Był absolwentem Oficerskiej Szkoły dla Podoficerów w Bydgoszczy. 26 sierpnia 1924 roku Prezydent RP mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z 31 sierpnia 1924 roku i 40. lokatą w korpusie oficerów piechoty, a minister spraw wojskowych wcielił do 13 pp w Pułtusku. 20 marca 1925 roku został przeniesiony do KOP. W marcu 1930 roku został przeniesiony z KOP do 3 pp Leg. w Jarosławiu[24]. 27 czerwca 1935 roku został mianowany kapitanem ze starszeństwem z 1 stycznia 1935 roku i 144. lokatą w korpusie oficerów piechoty[25].
- ↑ Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[31].
- ↑ Podpułkownik Józef Kowzan na podstawie Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 61 z 29 czerwca 1924 roku, s. 365 został przeniesiony ze stanowiska zastępcy dowódcy 1 Pułku Strzelców Podhalańskich do 50 Pułku Piechoty na stanowisko dowódcy. Z dniem 5 sierpnia 1924 roku na podstawie Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 77 z 11 sierpnia 1924 roku, s. 441 powrócił na poprzednio zajmowane stanowisko w 1 Pułku Strzelców Podhalańskich w Nowym Sączu. Z pochwały udzielonej pułkownikowi Kowzanowi przez dowódcę 27 Dywizji Piechoty generała brygady Bolesława Kraupa dowiadujemy się, że został on po dwóch miesiącach dowodzenia pułkiem zwolniony ze stanowiska na własną prośbę ze względów rodzinnych. „Polska Zbrojna” Nr 237 z 29 sierpnia 1924 roku, s. 4.
- ↑ 13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[35]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.
- ↑ Jeśli nie zaznaczono inaczej, miejsce służby żołnierzy zawodowych przed mobilizacją podano za: Ryszard Rybka, Kamil Stepan; Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939[47].
- ↑ Jeśli nie zaznaczono inaczej, informacje o żołnierzach znajdujących się na Białoruskiej Liście Katyńskiej pochodzą z książki: Maciej Wyrwa; Nieodnalezione ofiary Katynia? : lista osób zaginionych na obszarze północno-wschodnich województw II RP od 17 września 1939 do czerwca 1940[48].
Przypisy
- ↑ a b c Satora 1990 ↓, s. 99.
- ↑ Odziemkowski 2010 ↓, s. 226.
- ↑ Tuliński 2020 ↓, s. 921.
- ↑ a b c d e f Sosialuk 1929 ↓, s. 7-8.
- ↑ Sosialuk 1929 ↓, s. 15.
- ↑ a b c Odziemkowski 2004 ↓, s. 477.
- ↑ a b Sosialuk 1929 ↓, s. 27.
- ↑ Almanach 1923 ↓, s. 51.
- ↑ Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 91.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
- ↑ Sosialuk 1929 ↓, s. 6, 19.
- ↑ Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
- ↑ Jagiełło 2007 ↓, s. 65-67.
- ↑ Jagiełło 2007 ↓, s. 67.
- ↑ „Polska Zbrojna” Nr 40 z 9 lutego 1925 r. s. 9.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 605-607 i 677.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 16 sierpnia 1932 roku, s. 366, wojewoda wołyński zarządzeniem z 12 maja 1932 roku zezwolił por. piech. Wiktorowi Pupce z 50 pp na zmianę nazwiska rodowego „Pupko” na nazwisko „Chmielewski”.
- ↑ Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 36.
- ↑ Pietruszka 1940 ↓, s. 1-3.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
- ↑ Dymek 2018 ↓, s. 92.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 394, sprostowano imię por. Antoniego Kuźnickiego z KOP z „Antoni” na „Adam”.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 119.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 28 czerwca 1935 roku, s. 74.
- ↑ Sosialuk 1929 ↓, s. 19.
- ↑ Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. nr 5, poz. 32.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 18 maja 1929 roku, poz. 158.
- ↑ Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 91-92.
- ↑ Prugar-Ketling (red.) 1992 ↓, metryka.
- ↑ Almanach 1923 ↓, s. 49.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 61 z 29 czerwca 1924 roku, s. 364.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 77 z 11 sierpnia 1924 roku, s. 441.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 20 lutego 1928 roku, s. 33.
- ↑ Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 39 z 14 października 1922 roku, s. 782.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 11 października 1926 roku, s. 335.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 19 z 22 lipca 1927 roku, s. 220.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 145.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 339.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 192.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 232.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 19.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 97.
- ↑ Katyń – miejsca pamięci. [dostęp 2022-01-08]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-19)].
- ↑ Muzeum Katyńskie – Księgi Cmentarne.
- ↑ Rocznik oficerski 1939 ↓.
- ↑ Wyrwa 2015 ↓.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 429.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 2358.
- ↑ Księgi Cmentarne – wpis 2585.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Karol Firich, Stanisław Krzysik, Tadeusz Kutrzeba, Stanisław Müller, Józef Wiatr: Almanach oficerski na rok 1923/24. T. 2. Warszawa: Wojskowy Instytut Naukowo-Wydawniczy, 1923.
- Zdzisław Jagiełło: Piechota Wojska Polskiego 1918-1939. Warszawa: Bellona, 2007. ISBN 978-83-11-10206-4.
- W. Marynowska: Jednodniówka ku uczczeniu święta 50 p. Strzelców Kresowych w dniu 11 maja 1928 r. Kowel: Oddział Białego Krzyża, 1928.
- Stanisław Pietruszka: Sprawozdanie z udziału osobistego w przygotowaniach woj. i działaniach. W: B.I.108g [on-line]. IPMS, 1940-01-17. [dostęp 2021-04-16].
- Janusz Odziemkowski: Piechota polska w wojnie z Rosją bolszewicką 1919-1920. Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Adam”, 2010. ISBN 978-83-7072-650-8.
- Bronisław Prugar-Ketling (red.): Księga chwały piechoty. Warszawa: Departament Piechoty MSWojsk., Warszawa 1937–1939. Reprint: Wydawnictwo Bellona, 1992.
- Kazimierz Satora: Opowieści wrześniowych sztandarów. Warszawa: Instytut Wydawniczy „Pax”, 1990. ISBN 83-211-1104-1.
- Zdzisław Sawicki, Adam Wielechowski: Odznaki Wojska Polskiego 1918-1945: Katalog Zbioru Falerystycznego: Wojsko Polskie 1918-1939: Polskie Siły Zbrojne na Zachodzie. Warszawa: Pantera Books, 2007. ISBN 978-83-204-3299-2.
- Piotr Sosialuk: Zarys historji wojennej 50-go Pułku Strzelców Kresowych. Warszawa: Wojskowe Biuro Historyczne, 1929, seria: Zarys historii wojennej pułków polskich 1918–1920.
- Wacław Stachiewicz: Wierności dochować żołnierskiej: przygotowania wojenne w Polsce 1935-1939 oraz kampania 1939 w relacjach i rozważaniach szefa Sztabu Głównego i szefa Sztabu Naczelnego Wodza. Warszawa: "Rytm”, 1998. ISBN 83-86678-71-2.
- Lech Wyszczelski: Wojsko Polskie w latach 1918-1921. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2006. ISBN 83-89729-56-3.
- Przemysław Dymek: Wielka księga piechoty polskiej 1918–1939. 27 Dywizja Piechoty Górskiej. Warszawa: Edipresse Polska SA, 2018. ISBN 978-83-7945-619-2.
- Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
Media użyte na tej stronie
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Flaga Rzeczypospolitej Polskiej, a później Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej w okresie 1928-1980 ustanowiona rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 13 grudnia 1927 r. o godłach i barwach państwowych oraz o oznakach, chorągwiach i pieczęciach, Dz. U. z 1927 r. Nr 115, poz. 980 i potwierdzona dekretem z dnia 9 listopada 1955 r. o znakach Sił Zbrojnych, Dz. U. z 1955 r. Nr 47, poz. 315.
Do odwzorowania barwy czerwonej użyto domyślnego odcienia "vermilion" (#E34234, cynober). Proporcje 5:8 (w dekrecie z 1955 roku błędnie ustalone jako 3:8, skorygowane w obwieszczeniu Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 lutego 1956 r. o sprostowania błędu w dekrecie z dnia 7 grudnia 1955 r. o godle i barwach Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej oraz o pieczęciach państwowych, Dz.U. z 1955 r. Nr 47 poz. 314).
Srebrny krzyż Virtuti militari
Autor: Magnum045, Licencja: CC BY-SA 3.0
Order Virtuti Militari 5th Class
Autor: Lonio17, Licencja: CC BY-SA 4.0
Położenie wielkich jednostek Armii "Pomorze" i wielkich jednostek niemieckich 01-09-1939
Ppłk. Zdzisław Sieczkowski
Pomnik 50-go Pułku Piechoty Strzelców Kresowych w Kowlu w województwie wołyńskim. Widok na pomnik. Na tablicy na pomniku napis " Bohaterom 50 -go Pułku Piechoty Strzelców Kresowych Poległym w Walce za Ojczyznę". Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji. Sygnatura: 1-U-2319
Ppłk Stefan Stolarz
Święto 50 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych im. Francesco Nullo w Kowlu 11 maja 1929. Oddziały defilują ul. Warszawską przed gen. Jerzym Wołkowickim (na trybunie honorowej) i przedstawicielami władz, wojska i duchowieństwa. Koncern Ilustrowany Kurier Codzienny - Archiwum Ilustracji. Sygnatura: 1-W-1251
27th Infantry Division (Poland)
Kompania szturmowa 2 pułku piechoty Polskiego Korpusu Posiłkowego na Bukowinie. Przy granatniku ppor. Aleksander Józef Stawarz. Rok 1917 lub 1918.
Autor: Flobe, Licencja: CC BY-SA 4.0
Odznaka 50 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych im. FRANCESCO NULLO