Aarhus

Aarhus
Ilustracja
Herb
Herb
Państwo Dania
RegionJutlandia Środkowa
GminaAarhus
Data założeniaok. 750 r.
BurmistrzJacob Bundsgaard
Powierzchnia91 km²
Populacja (2019)
• liczba ludności
• gęstość

277 086
3,045 os./km²
Nr kierunkowy8
Kod pocztowy8000
Położenie na mapie Jutlandii Środkowej
Mapa konturowa Jutlandii Środkowej, blisko centrum na dole znajduje się punkt z opisem „Aarhus”
Położenie na mapie Danii
Mapa konturowa Danii, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Aarhus”
Ziemia56°09′N 10°12′E/56,150000 10,200000
Strona internetowa
Portal Dania
Katedra w Aarhus
Stare Miasto w Aarhus
Modernistyczny ratusz w Aarhus
Teatr w Aarhus

Aarhus (od 1948 do 1 stycznia 2011[1] obowiązywał zapis Århus; [ˈɒːhus, ˈɒːhuːˀs]) – drugie pod względem wielkości miasto Danii. Ważny port morski i węzeł kolejowy[2]. Aarhus położony jest na Półwyspie Jutlandzkim w regionie Jutlandia Środkowa (d. okręg Århus Amt). Siedziba gminy Aarhus, a także polskiego konsulatu honorowego. Miasto leży na trasie Europejskiego Szlaku Gotyku Ceglanego.

Historia

Pierwotna nazwa Aarhus brzmiała Aros (ujście rzeki) i pochodziło od umiejscowienia późniejszego Aarhus przy ujściu przepływającej przez osadę rzeki do zatoki. Wykopaliska archeologiczne potwierdzają, że w czasach wikingów istniała tutaj osada otoczona wałem obronnym, usytuowana na przesmyku pomiędzy morzem a rzeką, Aarhus Å. Od 948 miasto było siedzibą diecezji Aarhus. Splądrowane i spalone podczas najazdu norweskiego króla Haralda III w 1050 r. Od XI w. istniał tutaj ośrodek menniczy, przeniesiony w 1535 r. do Roskilde. W średniowieczu Aarhus stał się ważnym centrum handlowym. Z roku 1441 pochodzi najstarszy znany przywilej handlowy dla miasta[3]. Rozwój miasta zahamowała reformacja, po której nastąpił okres stagnacji. Wcześniej miasto zostało dwukrotnie nawiedzone przez zarazę (1487, 1529) oraz wielki pożar w 1471 r. Około 1570 r. Aarhus liczył blisko 4500 mieszkańców, lecz po zarazie w 1600 r. liczba ta spadła do ok. 4000[4]. W XVII w., podczas wojen duńsko-szwedzkich, miasto zostało okupowane i splądrowane przez wojska szwedzkie (1644). W latach 1657-1659 stacjonowały tutaj sprzymierzone z Danią wojska polskie i brandenburskie[5]. Ponowny rozwój miasto zaczęło przeżywać na przełomie XVII i XVIII w., a był on oparty w głównej mierze na handlu zagranicznym. W 1794 r. miasto otrzymało swoją pierwszą gazetę „Aarhuus Stiftstidende”. W latach 1784–1802 zarządcą miasta (amtmand) był Ove Høegh-Guldberg.

W XIX w. Aarhus stał się drugim co do wielkości miastem Danii. Budowa połączenia kolejowego z resztą kraju i industrializacja w znaczący sposób wpłynęły na rozwój tego portowego miasta. W 1817 zbudowano tutaj cukrownię, a następnie zakłady odzieżowe. W wojnie duńsko-pruskiej miejsce pomyślnej dla Duńczyków bitwy z Prusakami (którzy okupowali miasto w latach 1848-1849), stoczonej 31 maja 1849. W 1861 r. zakończono rozbudowę portu, co przyczyniło się do ożywienia lokalnej gospodarki. Podczas wojny duńsko-pruskiej w 1864 r. Aarhus został okupowany przez Prusaków. W 1880 miasto liczyło 24 831 mieszkańców, w dużej części rybaków. W 1930 miasto liczyło już 101 423 mieszkańców[6]. Główne zajęcia ludności w tym czasie to handel, żegluga, przemysł stalowy (odlewnie żelaza), włókienniczy (zakłady bawełniane), spożywczy (browary, fabryki spirytusowe i tytoniowe). Modernizacja miasta postępowała od początku XX w.: w 1901 r. miasto otrzymało elektryczność, a w 1903 r. tramwaje. W 1928 założono tutaj drugi duński uniwersytet i powiązane z nim instytucje, co uczyniło Aarhus najważniejszym ośrodkiem naukowo-kulturalnym Jutlandii. W latach 1940–1945 miasto znalazło się pod okupacją niemiecką. We wrześniu 1942 r. lotnicy RAF zbombardowali urządzenia rafinerii ropy naftowej na terenie portu w Aarhus, a w 1944 r. siedzibę gestapo. Doszło również do wielu akcji sabotażowych skierowanych przeciw interesom niemieckim. W okresie powojennym nastąpiła znacząca rozbudowa podmiejskich osiedli. W 1960 Aarhus liczył 177 234 mieszkańców, a w 1990 liczba mieszkańców przekroczyła 200 tysięcy[6]. W 2019 liczba mieszkańców wzrosła do niemal 280 tys.

Zabytki i muzea

  • Katedra (Aarhus Domkirke) – najdłuższy (93 m) i najwyższy (wieża o wys. 96 m) kościół w Danii. Świątynia została zbudowana ok. 1200 r. jako katedra na miejscu, w którym pochowano lokalnego świętego Nielsa (Mikołaja), do grobu którego pielgrzymowano. Budowę nowej katedry zapoczątkowano w 1191 r. z datków składanych przez pątników u grobu świętego. Pierwotnie kościół romański, bazylikowy. Obecny gotycki wygląd nadała mu przebudowa z XV w., która radykalnie zmieniła pierwotny wygląd świątyni. Katedra posiada ciekawe wyposażenie wnętrza (XV-XVIII w.) z czteroskrzydłowym gotyckim ołtarzem głównym z II połowie XV w. będącym dziełem Bernta Notke (ok. 1435-1509) z Lubeki.
  • Kościół NMP (Vor Frue Kirke) – były kościół św. Mikołaja. Świątynia niegdyś stanowiła część klasztoru dominikanów, założonego ok. 1227 r. Kościół ten pełnił niegdyś funkcję katedry. Z pierwotnego kościoła zachowała się krypta z XI w. Obecny budynek kościoła, w większości gotycki, pochodzi z ok. 1400 r. We wnętrzu zachowały się średniowieczne freski i wyposażenie z XVI i XVII w.
  • Den Gamle By / Stare Miasto – Żywy skansen z 3 krainami tematycznymi z XIX i XX wieku, które pozwolą zobaczyć jak wyglądało codzienne życie w 1864 roku, w latach dwudziestych XX wieku oraz w latach 70[7].
  • Pałac Marselisborg (Marselisborg Slot) – letnia rezydencja duńskiej rodziny królewskiej z lat 1900–1902.
  • Muzeum Przyrodniczo-Historyczne (Naturhistorisk Museum) – wystawa dotycząca powstania życia na Ziemi oraz historii naturalnej duńskich prowincji.
  • Muzeum Duńskiej Straży Pożarnej (Det Danske Brandværnsmuseum) – posiada kolekcję ok. setki wozów straży pożarnej.
  • Muzeum Wikingów (Vikingemuseet) – ekspozycja dotyczy życia wikingów w okolicach miasta i opiera się na rekonstrukcjach oraz eksponatach odkrytych na terenie miasta.
  • Muzeum Miasta Aarhus (Aarhus Bymuseum) – placówka zajmuje się badaniem historii miasta.
  • Muzeum Sztuki (Aarhus Kunstmuseum) – placówka posiada zbiór sztuki duńskiej od 1750 r. do czasów współczesnych.
  • Modernistyczny ratusz – z lat 1938–1942, dzieło Arne Jacobsena i Erika Møllera.

Gospodarka

W mieście rozwinął się przemysł środków transportu, maszynowy, metalowy, papierniczy, chemiczny, szklarski, spożywczy oraz włókienniczy[2].

Herb Aarhus

Herb Aarhus znany jest z pieczęci miejskiej z 1250 r., a w dzisiejszej formie został oficjalnie zatwierdzony do użytku w 1938 r. Autorem rysunku był Fr. Britze[8]. W polu błękitnym ponad srebrnymi falami dwie wieże czerwone połączone łukiem (symbolizującym lokalną katedrę), pod którym ukazane zostały postaci w szatach błękitnych: św. Klemensa z kotwicą złotą i św. Pawła z mieczem złotym. Ponad nimi księżyc i gwiazda złote. Św. Klemens jest patronem lokalnej katedry. Kotwica jest aluzją do jego śmierci męczeńskiej (został utopiony z kotwicą u szyi).

Demografia

  • Wykres liczby ludności Aarhus na przestrzeni ostatnich 340 lat[6]

Współpraca międzynarodowa

Zobacz też

Przypisy

  1. J. Hvid, M. Johansen, Å'et er ude når året er omme, 2010-09-26, Jpaarhus.dk [dostęp 2011-01-18].
  2. a b Århus, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2021-05-29].
  3. Værd at se i Danmark. Seværdigheder fra A-Å, Høst & Søn, Kopenhaga 1998, s. 282.
  4. J.P. Trap: Danmark. Århus Amt, Gads Forlag 1963, s. 162.
  5. J.P. Trap: Danmark. Århus Amt, Gads Forlag 1963, s. 163.
  6. a b c Danmarks købstæder: Århus – Historiske befolkningstal.
  7. Przeglad-Turystyczny, Co warto zobaczyć w duńskim Aarhus – atrakcje turystyczne, przeglad-turystyczny.pl [dostęp 2017-06-15] (pol.).
  8. Jakob H. Zeuthen: Bogen om danske kommunevåbener, Aschehoug Forlag 2000, s. 47.

Bibliografia

  • Lademann, t. 30, s. 252-253, Kopenhaga 1988, ​ISBN 87-15-06082-9​.
  • Værd at se i Danmark. Seværdigheder fra A-Å, Høst & Søn, Kopenhaga 1998, ​ISBN 87-14-29436-2​.
  • Jakob H Zeuthen, Bogen om danske kommunevåbener, Franz Sedivy, wyd. 1. udg, [København]: Aschehoug Forlag, 2000, ISBN 87-11-12863-1, OCLC 48379228.
  • J.P. Trap: Danmark. Århus Amt, Gads Forlag 1963

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Portal icon.svg
Autor: , Licencja: CC BY 2.5
Icon for Wikimedia project´s portals.
Flag of Finland.svg
Flaga Finlandii
Park alle.JPG
Park allle i Århus by night med Århus Rådhus i baggrunden..
Aarhus Theater Konzerthaus 1900 Entwurf H. Kampmann Teater Musikhuset Danmark Foto 2010 Wolfgang Pehlemann Steinberg IMG 6492.jpg
Autor: Wolfgang Pehlemann, Licencja: CC BY-SA 3.0
Aarhus Teater Musikhuset (1900) - tegnet af arkitekt H. Kampmann; Danmark - Foto 2010 Wolfgang Pehlemann Steinberg/Ostsee IMG_6492
Den gamle by 2.jpg
Autor: Nico-dk (talk) 21:08, 17 September 2009 (UTC), Licencja: CC BY-SA 3.0
Torvet i Den Gamle By, Århus, Denmark.
Coat of arms of Aarhus.svg
Autor: unknown, Licencja: CC BY-SA 4.0
Aarhus domkirke tower.jpg
Autor: Blue_N, Licencja: CC BY-SA 3.0
A view upon the main entrance side of the Aarhus Cathedral (Danish: 'Domkirke'), located at Domkirkepladsen 2, 8000 Aarhus C, Denmark.
Århus.ogg
Danish pronunciation of the Danish city Århus.
Denmark Central Jutland location map (ca).svg
Autor: Erik Frohne, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location map of Region Central Jutland in Denmark, color adjusted

Equirectangular projection, N/S stretching 181 %. Geographic limits of the map:

  • N: 57.10° N
  • S: 55.60° N
  • W: 8.00° E
  • E: 11.70° E