Acetylenek miedzi(I)

Acetylenek miedzi(I)
Niepodpisana grafika związku chemicznego; prawdopodobnie struktura chemiczna bądź trójwymiarowy model cząsteczki
osad acetylenku miedzi(I)
osad acetylenku miedzi(I)
Ogólne informacje
Wzór sumarycznyCu
2
C
2
Inne wzoryCuCCCu
Masa molowa151,11 g/mol
Wyglądczerwony bezpostaciowy proszek[1][2]
Identyfikacja
Numer CAS1117-94-8
PubChem19021056
Podobne związki
Inne kationyCuC
2
, Ag
2
C
2
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą
stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Acetylenek miedzi(I), Cu
2
C
2
miedzioorganiczny związek chemiczny z grupy acetylenków. Rdzawo- lub brunatnoczerwony proszek, nierozpuszczalny w wodzie i większości rozpuszczalników organicznych.

Otrzymywanie

Acetylenek miedzi(I) można otrzymać poprzez działanie gazowego acetylenu na amoniakalny roztwór soli miedzi(I)[2], np.:

C
2
H
2
+ 2Cu(NH
3
)
2
OH → Cu
2
C
2
+ 4NH
3
+ 2H
2
O

W reakcji tej można też użyć rozpuszczalnej w wodzie soli miedzi(I)[2].

Z roztworów wodnych wydziela się jako hydrat, Cu
2
C
2
·H
2
O
[4].

Własności chemiczne

Acetylenek miedzi(I) jest związkiem nietrwałym. Na powietrzu utlenia się do acetylenku miedzi(II) i tlenku miedzi(II)[2]:

2Cu
2
C
2
+ O
2
→ 2CuC
2
+ 2CuO

Podatność na utlenianie jest na tyle duża, że podczas preparatyki na powietrzu nie udaje się uzyskać produktu o czystości większej niż 95%[4].

Podczas utleniania czystym tlenem powstaje natomiast tlenek miedzi(I) i grafit[4]:

2Cu
2
C
2
+ O
2
→ 2Cu
2
O + 4C

Roztwarza się w rozcieńczonych kwasach mineralnych z wydzieleniem acetylenu i odpowiedniej soli miedzi(I)[2], np.:

Cu
2
C
2
+ H
2
SO
4
→ Cu
2
SO
4
+ C
2
H
2

Rozkład z wydzieleniem acetylenu następuje także w reakcji z wodnym roztworem cyjanku potasu[4]:

Cu
2
C
2
+ 8KCN + 2H
2
O → C
2
H
2
+ 2K
3
[Cu(CN)
4
] + 2KOH

Podczas ogrzewania hydratu w próżni, rozkłada się on do metalicznej miedzi, grafitu i wody[4]:

Cu
2
C
2
·H
2
O → 2Cu + 2C + H
2
O

W stanie suchym jest bardzo podatny na wstrząsy i może wybuchać przy uderzeniu. Jest jedną z niewielu substancji, która po wybuchu nie uwalnia żadnych gazowych produktów. W oparach chloru, bromu i jodu może ulegać spontanicznemu zapłonowi. W reakcjach z azotanem srebra może tworzyć wybuchowe mieszaniny zawierające acetylenek srebra[2]:

Cu
2
C
2
+ 2AgNO
3
→ Ag
2
C
2
+ 2CuNO
3

Obecność acetylenu w wysokostopowych rurach miedzianych prowadzi do powstawania acetylenku miedzi(I), co może skutkować gwałtownymi wybuchami w ich wnętrzu[5].

W literaturze źródłowej istnieją rozbieżności dotyczące temperatury wywołującej samorzutny wybuchowy rozkład. Według Handbook of Inorganic Chemical wybuch następuje podczas ogrzewania powyżej 100 °C[2], natomiast Encyclopedia of Explosives and Related Items podaje temperaturę 120 °C[3], zwracając uwagę, że w literaturze podawane są także wyższe wartości: temperatura zapłonu 150 °C[6] oraz temperatura wybuchu ok. 170 °C na powietrzu i rozkład przy ok. 265 °C w wysokiej próżni[4].

Zastosowanie

Acetylenek miedzi(I) stosowany jest w testach na obecność grupy CH, jako katalizator w syntezie akrylonitrylu i 2-propyn-1-olu oraz do otrzymywania czystej miedzi i oczyszczania acetylenu[2].

Jest także produktem pośrednim w wielu reakcjach, m.in. sprzęganiu Sonogashiry i sprzęganiu Cadiota-Chodkiewicza.

Uwagi

  1. W literaturze istnieją rozbieżności dotyczące temperatury wzbudzenia, zob. sekcję Własności chemiczne.

Przypisy

  1. CRC Handbook of Chemistry and Physics, David R. Lide (red.), wyd. 90, Boca Raton: CRC Press, 2009, s. 4-61, ISBN 978-1-4200-9084-0 (ang.).
  2. a b c d e f g h i j Pradyot Patnaik, Handbook of Inorganic Chemicals, London: McGraw-Hill, 2003, s. 258–259, ISBN 0-07-049439-8 (ang.).
  3. a b Basil T. Fedoroff i inni, Encyclopedia of Explosives and Related Items, t. 1, New Jersey: U.S. Army Research and Development Command, TACOM, ARDEC, Warheads, Energetics and Combat Support Center, Picatinny Arsenal, 1960, A72, LCCN 61-61759 (ang.).
  4. a b c d e f R. Klement, E. Köddermann-Gros, Die Oxydationsprodukte des Kupfer(I)-acetylides, „Zeitschrift für Anorganische Chemie”, 254, 1947, s. 201–216, DOI10.1002/zaac.19472540305 (niem.).
  5. MSHA’s Accident Prevention Program Miner’s Tip – Hazards of Acetylene Gas, Mine Safety and Health Administration [dostęp 2010-10-10] [zarchiwizowane z adresu 2015-01-31] (ang.).
  6. An improved process for making explosive compositions for detonating rivets. Patent GB528299, [w:] Espacenet [online], Dynamit Nobel AG, 1940 [dostęp 2015-05-27].

Media użyte na tej stronie

Cu2C2 precipitate.JPG
Autor: Leiem, Licencja: CC BY-SA 4.0
将C2H2通入亚铜氨溶液,产生Cu2C2沉淀。
Copper acetylide.png
chemical structure of copper acetylide (copper(I) acetylide, copper carbide)