Adam Englert
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 11 listopada 1890 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 4 października 1958 |
Przebieg służby | |
Lata służby | od 1915 |
Siły zbrojne | |
Formacja | |
Główne wojny i bitwy | I wojna światowa, |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() |
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/56/Adam_Englert_gr%C3%B3b.jpg/220px-Adam_Englert_gr%C3%B3b.jpg)
Adam Wincenty Englert, ps. „Judym”, „Żołnierz”, „Tadeusz Korbut”, „Piotr Wysocki”, „Sęp” (ur. 11 listopada 1890 w Stepaniu, zm. 4 października 1958 w Londynie) – polski doktor historii, podpułkownik żandarmerii Wojska Polskiego, uczestnik walk o niepodległość Polski w I i II wojnie światowej oraz wojnie z bolszewikami.
Życiorys
Urodził się 11 listopada 1890 w Stepaniu, pow. rówieński, w rodzinie Ludwika (1863–1936) i Józefy z Kotwicz-Henikowskich[1]. Był bratem Wacława i Janiny (1903–2007)[2]. Absolwent Szkoły Handlowej i student historii Uniwersytetu Warszawskiego. Członek Związku Walki Czynnej i „Strzelca”. 6 sierpnia 1914 wymaszerował z Krakowa w składzie 1 plutonu 1 kompanii kadrowej. Następnie w oddziale żandarmerii polowej I Brygady dowodzonym przez Jana Gorzechowskiego ps. „Jur”. W 1915 w Lublinie pod kierownictwem Adama Koca ps. „Witold” prowadził nielegalną działalność agitacyjno-werbunkową do Legionów Polskich. Z Legionów przeniesiony do Polskiej Organizacji Wojskowej, w której posługiwał się nazwiskami „Tadeusz Korbut” i „Piotr Wysocki”.
W Wojsku Polskim był między innymi wykładowcą historii w Korpusie Kadetów Nr 2 w Modlinie i Nr 3 w Rawiczu. Witold Lisowski zaliczył go do „najofiarniejszych, którzy sprawie rozwoju Korpusu poświęcili wszystkie swe umiejętności (...) dzięki takim jak on nauka w Korpusie przebiegała w pomyślnej atmosferze”.
We wrześniu 1927, po „ukończeniu odkomenderowania na studia” został przeniesiony z 1 dywizjonu żandarmerii (oficer nadetatowy) do kadry oficerów żandarmerii i przydzielony do Wojskowego Biura Historycznego w Warszawie na stanowisko kierownika Archiwum[3]. W Wojskowym Biurze Historycznym pod kierownictwem generała brygady Juliana Stachiewicza współpracował między innymi z majorem Ottonem Laskowskim, majorem Wacławem Lipińskim i majorem Bolesławem Waligórą.
W 1935 powierzono mu funkcję kierownika organizacji archiwów miejskich w Warszawie. Dzięki poparciu prezydenta miasta Stefana Starzyńskiego, przejął i adaptował na cele archiwalne budynek dawnego Arsenału przy ul. Długiej 52. Uroczyste otwarcie nowej siedziby odbyło się 29 listopada 1938, a Archiwum Miejskie uzyskało wreszcie godny swej rangi budynek, w którym miały być scalone wszystkie historyczne akta Warszawy. Został pierwszym dyrektorem Archiwum m.st. Warszawy. Na tym stanowisku pozostawał do 1940. Podczas kampanii wrześniowej był zastępcą komendanta Obrony Przeciwlotniczej Miasta, inż. Juliana Kulskiego.
W latach 1940–1943 żołnierz Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej. Pod pseudonimem „Sęp” pełnił służbę w Biurze Informacji i Propagandy Komendy Głównej AK. Aresztowany 4 kwietnia 1943 w ramach represji po akcji pod Arsenałem, osadzony na Pawiaku[4]. 13 maja tego roku wywieziony do obozu koncentracyjnego Auschwitz-Birkenau. Następnie więziony w niemieckich obozach koncentracyjnych w Sachsenhausen i Buchenwaldzie. Uwolniony 14 kwietnia 1945. W latach 1945–1946 członek Polskiej Misji Wojskowej w Paryżu. Do 1947 oficer II Korpusu Polskiego. Później na emigracji w Londynie. Zasiadał we władzach Instytutu Józefa Piłsudskiego.
Zmarł w Londynie. Spoczywa obok żony na londyńskim St. Mary's Roman Catholic Cemetery[5]. Grób symboliczny znajduje się na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie (kwatera 32-6-15)[6].
Awanse
- starszy wachmistrz – 1915
- podchorąży – 1916
- kapitan – 3 maja 1922 zweryfikowany ze starszeństwem z dniem1 czerwca 1919
- major – 12 kwietnia 1927 ze starszeństwem z dniem1 stycznia 1927 i 9. lokatą w korpusie oficerów piechoty
- podpułkownik – ?
Publikacje
Był encyklopedystą. Został wymieniony w gronie edytorów ośmiotomowej Encyklopedii wojskowej wydanej w latach 1931–1939 gdzie zredagował hasła związane z biografiami współczesnych wojskowych[7]. Publikował również w branżowych czasopismach poświęconych wojskowości: Bellonie, Przeglądzie Historyczno-Wojskowym. Napisał:
- Geneza i zarys dziejów wojskowej służby bezpieczeństwa w Polsce. Rocznik Pamiątkowy Centrum Wyszkolenia Żandarmerii, Grudziądz 1931,
- Przewodnik po polach bitew wojny polsko-rosyjskiej 1830–1831 r. pod red. Ottona Laskowskiego, Warszawa 1931 (współautorzy W. Kozolubski i J. Płoski).
Rodzina
Od 16 grudnia 1915 był mężem Wandy z Rotwandów[1] (1892–1962), członkini POW. Mieli trzech synów: Józika Jana (1919–1920)[6], Andrzeja Adama – powstańca warszawskiego, żołnierza batalionu AK „Miotła”, ps. „Andrzejek” oraz Juliusza Ludwika – rotmistrza WP, żołnierza batalionu AK „Wigry", oficera 2 Korpusu Polskiego.
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Niepodległości (12 marca 1931)[8]
- Krzyż Walecznych (czterokrotnie)
- Złoty Krzyż Zasługi (10 listopada 1928)[9]
- Odznaka Pamiątkowa „Pierwszej Kadrowej”[10]
Upamiętnienie
W 2007 na wniosek Archiwum Państwowego m.st. Warszawy jego imieniem nazwano skwer na tyłach Arsenału – „Pasaż Adama Englerta”.
Zobacz też
- Pierwsza Kompania Kadrowa – obsada personalna
Przypisy
- ↑ a b Stanisław Łoza (red.), Czy wiesz kto to jest?, (Przedr. fotooffs., oryg.: Warszawa : Wydaw. Głównej Księgarni Wojskowej, 1938.), Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe : na zam. Zrzeszenia Księgarstwa, 1983, s. 166 .
- ↑ Janina Englert, Biblioteka Publiczna w Dzielnicy Targówek m.st. Warszawy, 8 października 2018 [dostęp 2022-10-11] (pol.).
- ↑ Dziennik Personalny M.S.Wojsk. Nr 23 z 10.09.1927 r.
- ↑ Leon Wanat, Za murami Pawiaka, Warszawa 1985, s. 366.
- ↑ Karolina Grodziska, Polskie groby na cmentarzach Londynu, Kraków 1995, s. 150.
- ↑ a b Cmentarz Stare Powązki: ENGLERTOWIE, [w:] Warszawskie Zabytkowe Pomniki Nagrobne [online] [dostęp 2019-06-03] .
- ↑ Laskowski, t.I 1931 ↓.
- ↑ M.P. z 1931 r. nr 64, poz. 100 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”.
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 634 „w uznaniu zasług, położonych w poszczególnych działach pracy dla wojska”.
- ↑ 6 sierpień: 1914–1934, Warszawa: Zarząd Główny Związku Legjonistów Polskich, 1934, s. 19 .
Bibliografia
- Roczniki Oficerskie z 1924, 1928 i 1930 r.
- Otton Laskowski: Encyklopedia wojskowa. T. I. Warszawa: Wydawnictwo Towarzystwa Wiedzy Wojskowej i Wojskowego Instytutu Naukowo-Wydawniczego, 1931.
- Witold Lisowski: Polskie Korpusy Kadetów 1765–1956 : z dziejów wychowania. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1983, s. 220. ISBN 83-11-06845-3.
- Ludwik. Głowacki: Obrona Warszawy i Modlina na tle kampanii wrześniowej 1939. Warszawa: Wydawn. Ministerstwa Obrony Narodowej, 1985, s. 218, 230. ISBN 83-11-07109-8.
- Jacek M. Majchrowski, Wojskowe kariery kadrowiaków, Wojskowy Przegląd Historyczny nr 3 (149) z 1994, s. 78–108.
- Adam W. Englert : żołnierz, historyk, archiwista, red. Leszek Pudłowski i Sławomir Górzyński, Warszawa : Archiwum Państwowe m.st. Warszawy : Wydawnictwo DiG, 1997. ISBN 83-7181-004-0.
- Jan Suliński: Żandarmeria organ bezpieczeństwa armii 1918–1945. Warszawa: Kompas II, 2003, s. 22. ISBN 83-912638-5-1.
Linki zewnętrzne
- Grażyna Witek, Przemysław Jerzy Witek, Jeszcze raz o pierwszej kompanii kadrowej. Lista imienna (stan na 6.VIII.1914), Oleandry. Biuletyn Związku Piłsudczyków Okręg Świętokrzyski nr 12 (sierpień 2004). jozwa22.republika.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-01-28)].
- Protokół nr 4/07 posiedzenia podkomisji do spraw nazewnictwa ulic Komisji Kultury i Promocji Miasta Rady m.st. Warszawy z dnia 12 lutego 2007 roku
- Rozmowa Anny Wasak z rtm. Juliuszem Englertem, Nasz Dziennik, 18 maja 2007, Nr 115 (2828)
- Archiwum Państwowe m.st. Warszawy. warszawa.ap.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-09-20)].
Media użyte na tej stronie
Naramiennik podpułkownika Wojska Polskiego (1919-39).
Lesser coat of arms of the Austrian Empire form the Congress of Vienna in 1815 until the Austro-Hungarian Compromise of 1867. It then represented the Cisleithanian territories of Austria-Hungary in the Reichsrat until 1915.
It shows the arms of Habsburg-Lorraine encircled by the chain of the Order of Golden Fleece, surmounted on the crowned Austrian imperial double-headed eagle clutching in its claws the Imperial orb, sceptre and sword, with the Imperial Crown of Rudolf above.
After 1915 the inescutcheon only displayed the red-white-red arms of Austria.Poland badge. Second World War period Polish Army (post-1939 Free Polish Army) shoulder title.
Orzełek legionowy