Adam Mickiewicz

Adam Mickiewicz
Ilustracja
Adam Mickiewicz, fot. Jan Mieczkowski
Imię i nazwiskoAdam Bernard Mickiewicz
Data i miejsce urodzenia24 grudnia 1798
Zaosie lub Nowogródek
Data i miejsce śmierci26 listopada 1855
Konstantynopol
Narodowośćpolska
Dziedzina sztukiliteratura piękna
Epokaromantyzm
Muzeum artystylista
Ważne dzieła
podpis
Adam Mickiewicz
ilustracja
Herb
Poraj
RodzinaMickiewicz
OjciecMikołaj Mickiewicz
MatkaBarbara Majewska
Żona

Celina Szymanowska

Dzieci

Maria Mickiewicz
Helena Mickiewicz
Władysław Mickiewicz
Józef Mickiewicz
Aleksander Mickiewicz
Jan Mickiewicz

RodzeństwoAleksander
Franciszek
podpis

Adam Bernard Mickiewicz (ur. 24 grudnia 1798 w Zaosiu lub Nowogródku[a][1][2], zm. 26 listopada 1855 w Konstantynopolu) – polski poeta, działacz polityczny, publicysta, tłumacz, filozof, działacz religijny, mistyk, organizator i dowódca wojskowy, nauczyciel akademicki.

Obok Juliusza Słowackiego i Zygmunta Krasińskiego uważany za największego poetę polskiego romantyzmu (zaliczany do grona tzw. Trzech Wieszczów) oraz literatury polskiej[3][4], a nawet za jednego z największych na skalę europejską[5]. Określany też przez innych, jako poeta przeobrażeń[6] oraz bard słowiański[7].

Członek i założyciel Towarzystwa Filomatycznego, mesjanista związany z Kołem Sprawy Bożej Andrzeja Towiańskiego. Jeden z najwybitniejszych twórców dramatu romantycznego w Polsce[8], zarówno w ojczyźnie, jak i w zachodniej Europie porównywany do Byrona i Goethego[9][10]. W okresie pobytu w Paryżu był wykładowcą literatury słowiańskiej w Collège de France. Znany przede wszystkim jako autor ballad, powieści poetyckich, dramatu Dziady oraz epopei narodowej Pan Tadeusz uznawanej za ostatni wielki epos kultury szlacheckiej w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Narodowy poeta Polski, Litwy i Białorusi. Działacz niepodległościowy, organizator polskich oddziałów do walki z Rosją, bonapartysta.

Jego dzieła L’Église officielle et le messianisme oraz L’Église et le Messie umieszczone zostały w Indeksie ksiąg zakazanych Kościoła katolickiego (index librorum prohibitorum) dekretami z 1848[11].

Życiorys

Dzieciństwo i młodość

Adam Mickiewicz urodził się 24 grudnia 1798. Został ochrzczony 12 lutego 1799 w kościele Przemienienia Pańskiego w Nowogródku[12]. Był synem Mikołaja Mickiewicza herbu Poraj, adwokata sądowego w Nowogródku i komornika mińskiego, oraz Barbary z Majewskich, córki ekonoma z pobliskiego Czombrowa[13]. Jego braćmi byli Aleksander i Franciszek Mickiewiczowie.

W latach 1807–1815 uczęszczał do dominikańskiej szkoły powiatowej w Nowogródku. W 1812 miały miejsce dwa ważne wydarzenia w jego życiu: ciężko rozchorował się i w połowie maja umarł jego ojciec, a latem przez Nowogródek przeszły wojska napoleońskie (oddziały pod dowództwem cesarskiego brata i króla Westfalii Hieronima oraz korpus księcia Józefa Poniatowskiego) maszerujące na Rosję. W domu Mickiewiczów prawdopodobnie zatrzymał się szef poczty polowej. Kilka miesięcy później ta sama Wielka Armia, pokonana przez Rosjan, zatrzymała się również w Nowogródku[14][15].

W 1815 Mickiewicz wyjechał do Wilna w celu podjęcia studiów. Studiował nauki humanistyczne na Cesarskim Uniwersytecie Wileńskim – czołowej uczelni dla ziem Rzeczypospolitej przejętych przez Imperium Rosyjskie. Studia podjął na Wydziale Nauk Fizycznych i Matematycznych, uczęszczając jednocześnie na wykłady Wydziału Nauk Moralnych i Politycznych oraz Literatury i Sztuk Wyzwolonych. Trudna sytuacja materialna rodziny po śmierci ojca skłoniła go do podjęcia nauki w uniwersyteckim Seminarium Nauczycielskim, co gwarantowało później zatrudnienie w szkołach carskich. Studia ukończył w 1819 ze stopniem magistra[16].

Tablica upamiętniająca miejsce zamieszkania Mickiewicza w Wilnie w 1822

Jeszcze w czasie studiów, w 1817, wraz z Tomaszem Zanem i grupą przyjaciół założył Towarzystwo Filomatyczne[17], które z czasem przekształciło się w spiskową organizację narodowo-patriotyczną. Towarzystwo Filomatyczne, założone w 1822 Zgromadzenie Filaretów oraz Promieniści służyły organicznej pracy edukacyjno-patriotycznej polskiej młodzieży wileńskiej tamtego okresu. Organizacje te w 1822 roku liczyły już ponad 200 członków[18]. Ich aktywność, cele i coraz wyraźniejsze proniepodległościowe aspiracje nie uszły czujnej uwadze carskich służb policyjnych. Okres końca lat 20. XIX wieku był też świadkiem niespełnionej wielkiej młodzieńczej miłości Mickiewicza do Maryli Wereszczakówny z Tuhanowicz w powiecie nowogródzkim. Młoda Maryla pochodziła z zamożnej i wpływowej szlachty litewskiej, zaś młody Adam ze szlachty zaściankowej. Mimo ich wzajemnego uczucia i przyjacielskich stosunków Mickiewicza z rodziną Maryli, rodzice wymogli na niej wypełnienie wcześniej zawartych zaręczyn z hr. Puttkamerem. Ślady tej niespełnionej miłości znaleźć można w znanych wierszach Mickiewicza: Do M... („Precz z moich oczu...”) i Do przyjaciół, posyłając im balladę „To lubię” („Ja na dobranoc żegnając Marylę, taką straszyłem balladą” w jednej z dwu wersji ostatniej zwrotki)[19][20].

Więzienie, zesłanie i emigracja

Tablica upamiętniająca miejsce więzienia Mickiewicza w Wilnie przez zaborcę w latach 1823–1824

W 1819 Mickiewicz rozpoczął pracę jako nauczyciel w gimnazjum w Kownie, gdzie mieszkał do 1823, początkowo w domu dyrektora szkoły Stanisława Kostki Dobrowolskiego, w folwarku Kartofliszki, a następnie na kwaterze w budynku szkoły; w gimnazjum uczył literatury, historii i prawa[21]. Napisał wówczas rozprawę, za którą w 1822 otrzymał tytuł magistra filozofii. Często chodził na spacery do doliny na Zielonej Górze, którą później nazwano Doliną Mickiewicza. Wówczas też został zainicjowany w stopniu czeladnika do masonerii[22]. W 1823 został aresztowany i uwięziony w klasztorze bazylianów w Wilnie (od jesieni 1823 do marca 1824), a następnie skazany za udział w tajnych młodzieżowych organizacjach na zesłanie w głąb Rosji na posadę nauczyciela z prawem wyboru miejsca pobytu. W latach 1824–1827 przebywał w Petersburgu, Odessie, Moskwie oraz na Krymie. W Moskwie został przypisany jako urzędnik generał-gubernatora Dmitrija Golicyna. Utrzymywał kontakty z poetami rosyjskimi: Aleksandrem Puszkinem, Aleksiejem Chomiakowem oraz Wasilijem Żukowskim[23]. W Rosji zetknął się ze środowiskiem przyszłych dekabrystów, poznał Bestużewa, Rylejewa. Zmuszony przez rosyjską cenzurę do poczynienia pewnych skreśleń w Konradzie Wallenrodzie, w przedmowie do drugiego wydania nazwał cara Mikołaja I Ojcem tylu ludów[24].

Mickiewicz improwizuje po francusku w moskiewskim salonie księżnej Zinaidy Wołkońskiej, na obrazie Grigorija Miasojedowa

Cały okres patriotycznej młodości wileńsko-kowieńskiej i zesłania w głąb Rosji zaowocowały później, napisanymi podczas pobytu w Dreźnie, Dziadami cz. III. Szczególnie końcowy Ustęp Dziadów części III (Do przyjaciół Moskali) miał charakter osobisty. Mickiewicz zwrócił się w nim bezpośrednio do poznanych w Rosji dekabrystów oraz przypuszczalnie Aleksandra Puszkina[b].

Następnie Mickiewicz podróżował po Europie – początkowo w 1829 roku udał się do Niemiec, potem do Włoch i Szwajcarii. W 1831 przyjechał do Wielkopolski z zamiarem przekroczenia granicy i udania się do ogarniętego powstaniem Królestwa Polskiego, lecz ostatecznie pozostał w Dreźnie do roku 1832.

Pobyt w Paryżu

Portret Mickiewicza autorstwa Joachima Lelewela

Z Drezna udał się do Paryża, gdzie osiadł na stałe i spędził ponad 20 lat. Był członkiem Towarzystwa Litewskiego i Ziem Ruskich w Paryżu w 1832[25]. W 1834 ożenił się z Celiną Szymanowską, z którą miał sześcioro dzieci – córki Marię i Helenę oraz czterech synów: Władysława (1838–1926), Józefa (1850–1938, urzędnika Assistance Publique w Paryżu[26]), Aleksandra i Jana. Prawnukiem Adama Mickiewicza był dziennikarz francuski, Jerzy Górecki[27].

Tablica upamiętniająca miejsce zamieszkania Mickiewicza w Paryżu w 1834

W Paryżu nawiązał współpracę z działaczami emigracyjnymi, pisał artykuły i pisma publicystyczne. W latach 1839–1840 był profesorem literatury łacińskiej w szwajcarskiej Lozannie, a w 1840 objął katedrę języków słowiańskich w Collège de France, gdzie wygłosił tzw. prelekcje paryskie. Na wykłady Mickiewicza uczęszczali twórcy, działacze i myśliciele, w tym George Sand[c]. W latach 1841–1844 był prezesem Wydziału Historycznego Towarzystwa Literackiego w Paryżu[28]. Ze względu na pozycję społeczną i aktywność w polskich środowiskach patriotycznych Adama Mickiewicza uznaje się za czołowego reprezentanta tzw. Wielkiej Emigracji.

W Paryżu zaprzyjaźnił się z fotografem Michałem Szweycerem. W 1841 związał się z reprezentantem nurtu polskiego mesjanizmuAndrzejem Towiańskim i został jego głównym propagatorem oraz przywódcą założonego przez Towiańskiego Koła Sprawy Bożej. W 1844 władze francuskie zawiesiły Mickiewicza w czynnościach profesora z powodu politycznej wymowy wykładów (wychwalanie Napoleona) oraz propagowania towianizmu. W swoich wykładach głosił poglądy jawnie antykatolickie (Wykład IV) – krytykował Kościół katolicki za sprzeniewierzenie się zasadom chrześcijaństwa. W 1847 Mickiewicz zerwał stosunki z Towiańskim.

W czasie Wiosny Ludów (1848) utworzył we Włoszech legion polski. Po powrocie do Paryża został współzałożycielem i redaktorem pisma Trybuna Ludów (La Tribune des Peuples). Na skutek interwencji ambasady rosyjskiej w Paryżu, pismo zamknięto za głoszenie radykalnych poglądów społecznych. Restauracja Drugiego Cesarstwa Francuskiego prawdopodobnie rozpaliła nadzieje Mickiewicza na konflikt z autokratyczno-despotyczną Rosją i ponowne zainteresowanie się Europy sprawą Polski. Jego ostatni utwór jest przypuszczalnie napisaną po łacinie odą na cześć Napoleona III.

W 1851 został poddany nadzorowi policyjnemu. Od 1852 pracował w Bibliotece Arsenału.

Ostatnie lata życia

Adam Mickiewicz z Sadykiem Paszą w Turcji, akwarela Juliusza Kossaka

We wrześniu 1855 – podczas wojny krymskiej, po śmierci żony i zostawieniu nieletnich dzieci – wyjechał do Stambułu, aby tworzyć oddziały polskie (Legion Polski), a także złożony z Żydów, pod nazwą Legion Żydowski, do walki z carską Rosją. Zamieszkiwał w domu wdowy po kapitanie wojsk tureckich, gdzie zmarł[29]. Nagły zgon nastąpił podczas epidemii cholery (prawdopodobnie na tę chorobę, choć pojawiły się też sugestie, że mógł zostać otruty arszenikiem[30] lub doznać udaru mózgu). Nie tylko niejasna przyczyna śmierci wywoływała kontrowersje. Powodem „potępieńczych swarów” nad trumną poety stało się jego miejsce spoczynku – tymczasowe, ponieważ zakładano, że ostatecznie jego ciało spocznie w ojczyźnie. Proponowano stambulski kościół św. Benedykta lub grób w tworzonej właśnie osadzie polskiej, nazwanej później Adampolem, książę Czartoryski przesądził jednak o pochówku we Francji. Zabalsamowane zwłoki umieszczono w trzech trumnach: cynkowej i dwóch drewnianych. Zanim jednak wyprawiono je w drogę do Francji, minął ponad miesiąc. Dnia 30 grudnia 1855 ciało Mickiewicza wyruszyło z Konstantynopola na pokładzie francuskiego parowca Eufrat. Do Marsylii przybyło 7 stycznia 1856[31] Następnie zostało przewiezione do Paryża i pochowane na cmentarzu Les Champeaux w Montmorency, 4 lipca 1890 przeniesione na Wawel, co dało sposobność do manifestacji patriotycznej[32].

Twórczość

Oda do młodości – rękopis z 1820

Adam Mickiewicz debiutował w 1818 wierszem „Zima miejska” na łamach „Tygodnika Wileńskiego”. Najwcześniejszy okres twórczości Mickiewicza, trwający od debiutu do 1824, określa się mianem okresu wileńsko-kowieńskiego. Pozostawał on wówczas pod wpływem Woltera, którego tłumaczył na język polski; młody poeta głosił sceptycyzm poznawczy, zakłamanie historii i wolę racjonalnego poznania. Wynika z tego, że osobowość i światopogląd młodego Mickiewicza, podobnie zresztą jak młodego Juliusza Słowackiego, dorastały w uwielbieniu literatury klasycznej[33][34]. Prócz tego znaczna większość jego twórczości z lat 1818–1821 była w gruncie rzeczy poetyckim manifestem wciąż na nowo określanego Towarzystwa Filomatycznego.

W 1820 napisał wiersz „Oda do młodości”, utwór przynależący jeszcze do poetyki postklasycyzmu, ale wyłamujący się z ideałów oświecenia (pierwodruk w antologii poetów współczesnych Polyhymnia, wydanej we Lwowie w 1827). Oda nawoływała do czynnej walki, wyrażała wiarę w moc rewolucyjnego przekształcania rzeczywistości, siłę młodości i zbiorowości. Dzięki temu w XIX wieku bywała często śpiewana podczas powstań narodowych. Przetłumaczona została na prawie wszystkie języki europejskie, wywołując w swoim czasie sporo kontrowersji, np. we Francji[35]. Podobnie ideały ojczyzny, nauki, cnoty, męstwa, pracy i zgody głosiła napisana w rok wcześniej oda klasyczna Hej, radością oczy błysną. Pod koniec roku 1820 drukiem ukazał się kolejny ze znanych wierszy wczesnego Mickiewicza: Pieśń filaretów, którego treść odnosiła się z rewolucyjnym przesłaniem do wszystkich kręgów filareckich (filologów, historyków, chemików, matematyków). Początek utworu był naśladownictwem burszowskiej[d] pieśni niemieckiej:

Hej, użyjmy żywota!
Wszak żyjem tylko raz;
Niechaj ta czara złota
Nie próżno wabi nas.
A. Mickiewicz, Pieśń Filaretów

Wszystkie trzy pieśni szczególny nacisk kładą na ideał wspólnoty, zwłaszcza w sensie duchowym, oraz gwałtowny aktywizm społeczny. Klasyczna harmonia w szczególny sposób łączy się tutaj z dynamizmem życia, co sygnalizuje przynależność utworów do czasów pośredniczących między dwoma epokami.

Tablica upamiętniająca miejsce pierwszego wydania Ballad i romansów w drukarni Józefa Zawadzkiego w Wilnie

W 1822 powstał zbiór Ballad i romansów, uważany powszechnie nie tylko za właściwy debiut Mickiewicza, ale również za dzieło oficjalnie rozpoczynające epokę romantyzmu w Polsce[6]. Sporo kontrowersji wywołała w swoim czasie ballada otwierająca cykl[e], Romantyczność, zwłaszcza śmiałym przełożeniem ludowości nad postęp cywilizacyjny, kreacją nowego typu wzoru moralnego (młoda wiejska dziewczyna zdradzająca skrajną nierównowagę emocjonalną)[36] oraz dość jednostronnie odczytywaną krytyką ówczesnego autorytetu naukowego, profesora samego poety, Jana Śniadeckiego. Był to świadomy i bezpośredni wkład Mickiewicza w polemikę między Kazimierzem Brodzińskim, prekursorem romantyzmu w literaturze polskiej, a Śniadeckim[37]. Zamysł fabularny Romantyczności znalazł w późniejszym czasie rozwinięcie w postaci epizodu z życia Gustawa w IV części Dziadów.

Ballady i romanse, oprócz ballad (poważnych i ironicznych), zawierały również przypowiastki sentymentalne. Utwory zbioru cechował typowo romantyczny zwrot w stronę folkizmu i niesamowitości, mocno zaakcentowane moralne przesłanie oraz przekonanie o transcendentnych, metafizycznych powiązaniach między dobrem a złemzbrodnią i karą. Sentencjonalne, ludowe wyobrażenie moralności było u wczesnego Mickiewicza stale obecne, co najdobitniej pokazuje obrzęd gusła w II części Dziadów.

Dalsze wiersze z okresu kowieńsko-wileńskiego z lat 1822–1824 są w dużej mierze swobodnymi przeróbkami utworów Lorda Byrona, Jeana Paula oraz Jeana de La Fontaine’a. Wśród nich znalazł się jednak jeszcze jeden szeroko omawiany wiersz poety – Do Joachima Lelewela. W napisanym w 1822 poemacie poświęconym znanemu wówczas działaczowi politycznemu, Joachimowi Lelewelowi, Mickiewicz starał się trzeźwo ocenić dziedzictwo rewolucji francuskiej oraz rolę rewolucji w ogóle, jako faktu społecznego mającego wpływ na przebieg dziejów. Inną próbą podważenia despotyzmu był poemat heroikomiczny Kartofla – utwór głoszący apoteozę nauki, postępu, rozumu i pracy. Dość wymowna jest tu apostrofa do Adama Chreptowicza, reprezentanta arystokracji litewskiej, „uprawcy ziemlanki”.

Rękopis Pana Tadeusza w zbiorach Ossolineum we Wrocławiu

W 1834 wydał w Paryżu ostatnie wielkie dzieło swego życia – Pana Tadeusza. Ten poemat epicki składa się z 12 ksiąg. Po śmierci autora wydano jego bolesny epilog do poematu[38]. Pan Tadeusz stał się najbardziej popularnym w kolejnych pokoleniach dziełem literatury polskiej. Być może jednym z nielicznych marzeń autora (o dotarciu pod strzechy), które się spełniło. Szereg fragmentów tego dzieła weszło na stałe do polskiego języka potocznego i literackiego, a poszczególne jego części znane są, jako wręcz osobne „dzieła” poetyckie (Inwokacja, Koncert Wojskiego, Epilog i inne). Znany malarz i ilustrator epoki romantyzmu, Michał Elwiro Andriolli był autorem szczególnie popularnych ilustracji do Pana Tadeusza i Konrada Wallenroda.

Koncepcja dramatu słowiańskiego

4 kwietnia 1843 na Collège de France, w ramach tzw. prelekcji paryskich, Adam Mickiewicz wygłosił Lekcję XVI, określaną jako ostatnia teoria dramatu romantycznego w literaturze europejskiej[39]. Wykład dotyczył konkretnie analizy Nie-Boskiej komedii Zygmunta Krasińskiego, która pozwoliła na wyciągnięcie szerszych niż literackie, bo również historiozoficznych wniosków. Całość składała się na koncepcję tzw. dramatu słowiańskiego. Mickiewicz za Percym Bysshe Shelleyem, Samuelem Taylorem Coleridgem, Johannem Gottfriedem Herderem, Gottholdem Ephraimem Lessingiem, Jakobem Michaelem Reinholdem Lenzem oraz Johannem Heinrichem Merckiem[39] głosił, iż odnowa współczesnego teatru nastąpić powinna poprzez zaakcentowanie jego pierwiastków narodowych[39].

Związek Mickiewicza z polskim romantyzmem i klasycyzmem

Powszechnie zwykło się uznawać Adama Mickiewicza za prawodawcę polskiego romantyzmu[6], szczegółowa analiza jego dzieł i postawy artystycznej (podobne jak u Goethego, Hugo czy Byrona) wykazuje jednak pośrednictwo wieszcza między oświeceniowym klasycyzmem a romantyzmem. Alina Witkowska zauważa, że pomimo powszechnego przekonania podsyconego kontrowersyjną Romantycznością, Mickiewicz nie tylko nie negował dziedzictwa oświecenia, ale nawet wybierał z niego najcenniejsze zdobycze, jak np. kunsztowność formy czy wolteriański racjonalizm[6]. Adam Czerniawski zwraca z kolei uwagę na mimetyczność utworów poety. W Światach umownych pisze:

Mickiewicz urodził się za późno, że niewiele ma wspólnego ze Słowackim, Malczewskim, Byronem czy Keatsem, że natomiast bliższy jest estetyce Krasickiego, Pope’a, Racine’a. W takim świetle program ścisłego obiektywizmu przestaje być zaskakujący[40].

Dodatkowym dowodem na klasyczną mimetyczność czy wręcz realizm utworów Mickiewicza mają być w opinii Czerniawskiego programowe cytaty; „widzę i opisuję” z Pana Tadeusza, „i wszystko wiernie odbijam” z Liryków lozańskich, czy „sceny historyczne i charaktery osób działających skreślił sumiennie, nic nie dodając i nigdzie nie przesadzając” z III cz. Dziadów[41]. Wierność realiom u Mickiewicza (przeciwstawiona romantycznemu uwielbieniu niesamowitości i fantastyki) wynikała jednak z poczucia narodowego obowiązku, co zauważa Marian Ursel porównując twórczość autora Dziadów ze wczesną twórczością Słowackiego[42]. Do podobnych wniosków dochodziła również europejska krytyka literacka:

Uczucia miłości czy przerażenia bliskie naturze zachowują swoje nieokreślone piętno; mówiący językiem gminu poeta pozostawia również polom, jeziorom, lasom ich subtelną mowę: nie zamienia ich w bogów i boginie, nie opisuje z infantylnym i małostkowym naśladownictwem, mówi o tym, co widzi, kiedy harmonia lub kontrast kierują go na przedmioty zewnętrzne; a uczucie, jakie rodzi się mimochodem z jego słów jest poezją, owym odblaskiem, jaki oko człowieka rzuca na przyrodę[43].

Bliskość Mickiewicza poetyce klasycyzmu widoczna jest również jego w zamiłowaniu do pisania bajek w duchu La Fontaine’a i Ignacego Krasickiego, tworzonych zwłaszcza w latach 1832–1834. Z drugiej jednak strony, jak zauważają badacze literatury, romantyzm polski jest mickiewiczowski[44], ponieważ niemal wszystko powstawało za przykładem Mickiewicza, przeciw Mickiewiczowi, wobec Mickiewicza[45].

Okres towiańszczyzny

Wielu badaczy twórczości Mickiewicza zwróciło uwagę na fakt, że genialny talent poetycki autora Romantyczności przygasł bardzo w drugim okresie paryskim. Wiązało się to z zaangażowaniem się Mickiewicza w aktywność polityczną, społeczną, a zwłaszcza jego silny związek z Andrzejem Towiańskim. Własna wiara Mickiewicza w jego osobistą odpowiedzialność za losy polskie, chęć służenia sprawie polskiej poprzez organizację Legionu polskiego, oddziałów polskich podczas wojny na Krymie, połączone z mistyczną sektą religijną Towiańskiego – uniemożliwiły mu skupienie się na czystej twórczości literackiej. Jego związki z Towiańskim posłużyły nie tylko wyobcowaniu się i niechęci w środowisku innych światłych twórców (jak Słowacki), ale i były bezpośrednią przyczyną utraty pracy w Collège de France, a co się z tym wiązało – wpływu na europejskich artystów i myślicieli. Julian Krzyżanowski twierdzi wręcz, że „Z chwilą powstania poematu soplicowskiego i jego bolesnego epilogu – genialny poeta skończył się w Mickiewiczu na zawsze”[46].

Mickiewicz jako prekursor fantastyki naukowej

Antoni Smuszkiewicz w jednej z pierwszych polskich monografii dotyczącej literatury fantastycznonaukowej wykazuje pośredni wpływ nieopublikowanej Historii przyszłości Mickiewicza na powstanie tego gatunku. Dzieło nie zostało nigdy opublikowane, a rękopis zaginął; sporo informacji dostarczają o nim jednak liczne pozostawione zapiski i listy do przyjaciół poety. Antoni Edward Odyniec w liście do Juliana Korsaka nazwał Historię przyszłości Don Kichotem swojego czasu[f].

Badacze literatury uznają, że nieopublikowane dzieło Mickiewicza mogło zrewolucjonizować literaturę światową[47][48][49]; najprawdopodobniej wyprzedzało ono wizje Juliusza Verne’a, Herberta George’a Wellsa i Jerzego Żuławskiego[47][49], a nawet prześcigało je w naukowo-technicznych i społecznych spekulacjach[47].

Mickiewicz w pisaniu Historii przyszłości (niektóre fragmenty powstały w języku francuskim) inspirował się twórczością dwóch rosyjskich prozaików: Jana Tadeusza Bułharyna i Władimira Odojewskiego.

Działalność przekładowa

Adam Mickiewicz wcześnie zajął się działalnością przekładową. Już w 1817 „spolszczył”[g] dwie powiastki Woltera, Éducation d’un prince i Gertrude, ou Éducation d’une fille, którym nadał tytuły Mieszko, książę Nowogródka i Pani Aniela, a także poemat tegoż samego autora Dziewica z Orleanu. Tłumaczenia te były w istocie parafrazą francuskich utworów, z przesunięciem akcentu na bardziej hermetyczną, narodową tematykę.

Walenty Wańkowicz, Portret Adama Mickiewicza na Judahu skale, 1827–1828

Lata 1819–1829 w twórczości Mickiewicza obfitowały w liczne dalsze lub bliższe oryginałowi parafrazy, które autor podpisywał jako wiersze swojego autorstwa, sygnalizując tylko źródło inspiracji. Tak powstały: Do Pryska z Horacego, Amalia, Rękawiczka oraz Światło i ciepło z Friedricha Schillera, bajka Pies i wilk i Zając i żaba z Jeana de La Fontaine’a, Nowy rok z Jeana Paula, Pożegnanie Childe Harolda, Ciemność, Sen i Eutanazja z George Gordona Byrona, fragment dramatu Podróżny, Znaszli ten kraj... i Pieśń Lotty nad grobem Wertera Johanna Wolfganga Goethego, The Meeting of the Waters Thomasa Moore’a, luźne interpretacje sonetów Francesco Petrarki, arabska pieśń Almotenabby na podstawie tłumaczenia Josepha Louisa Lagrange, Nauka i Co to jest? Johanna Wilhelma Ludwiga Gleima, Olimpia I z Pindara. Ważne miejsce zajmuje tu również Ugolino, przekład fragmentu Boskiej komedii Dantego Alighieri, dokonany ok. 1827. Charakter przekładu ballady Schillera ma również pieśń Dziewicy w II części Dziadów.

W okresie rosyjskim Mickiewicz zainteresował się europejskim dramatem historycznym, czego owocem były dwa fragmenty przekładów Friedricha Schillera Don Carlosa, kroniki 1798–1824 oraz Romea i Julii Szekspira. Tłumaczenie pierwszego z nich datuje się na lata między 1821 a 1823. Pierwodruk ukazał się jednak dużo później, bo w 1834 i 1835 roku w Wilnie z inicjatywy Józefa Krzeczkowskiego, prawdopodobnie bez zgody autora. Z kolei data przekładu fragmentu Romeo i Julii jest nie do końca znana. W. Bruchnalski wskazuje tu rok 1827. Fragment opublikowany został przez Antoniego Edwarda Odyńca w 1830 roku na łamach noworocznika Melitele. W późniejszym czasie przedrukowany został w VIII tomie Poezyj w 1836, a następnie w IV tomie Pism w 1844.

W latach 1830–1840 Mickiewicz ogłosił drukiem Do H***, naśladowanie z Goethego, Arymana i Oromaza z Zenda Westy, kolejne bajki La Fontaine’a – Chłop i żmija i Koza, kózka i wilk, Exegi Munimentum Aere Perennius z Horacego. W 1840 powstał przekład Mickiewicza początkowych fraz Sofijówki Stanisława Trembeckiego na język łaciński. Ostatnim i zarazem najważniejszym przekładem Mickiewicza było tłumaczenie Giaura Byrona na język polski, opublikowane wraz z tłumaczeniem Korsarza tegoż autora, dokonanym przez Antoniego Edwarda Odyńca, w Paryżu w 1834. Z powodów politycznych datę publikacji zmieniono na przedpowstaniową, 1829. Mickiewiczowski przekład Giaura, podobnie jak fragment Boskiej komedii, uznawany jest za oficjalną wersję tego tekstu w Polsce.

Działalność publicystyczna

Wydanie „La Tribune des Peuples” z 15 marca 1849

W 1849 w Paryżu Mickiewicz wydawał i redagował „La Tribune des Peuples” (Trybunę Ludów), międzynarodowy dziennik polityczny, głoszący idee Wiosny Ludów.

Mesjanizm polski

Obok czysto literackiej spuścizny i testamentu Adama Mickiewicza, jednym z ważniejszych i wyjątkowo trwałym zapisem poety było stworzenie przez niego zrębów prądu filozoficzno-historycznego znanego, jako mesjanizm polski. Jakkolwiek za twórcę historiozoficznego prądu mesjanistycznego, a w szczególności mesjanizmu polskiego uznaje się Józefa Hoene-Wrońskiego, to właśnie Mickiewicz spopularyzował ten pogląd i połączył go z pierwiastkami narodowej historii, mistyki religijnej. To mickiewiczowskie sformułowania zasad mesjanizmu w Księgach narodu Polskiego pozwoliły czytelnikom w Niemczech, Włoszech, Irlandii, na Ukrainie i Węgrzech wyraźnie postrzec i odczytać rewolucyjne hasła wolnościowo-wyzwoleńcze[50]. Tenże program, bardziej niż jakikolwiek ściśle rozumiany prąd literacki dał podstawy nie tylko wizji Polski męczeńsko-odkupicielskiej, która miała być jutrzenką wolności narodów, ale dał podstawy do utrwalenia się i ważności postaci wieszcza narodowego. Tak widziany wieszcz to nie zwykły poeta czy pisarz – to autentyczny prorok religii mesjanistycznej. Dawało to wyraz w wielu określeniach mesjanizmu polskiego używanych przez samego Mickiewicza, jak np. „Polska – Chrystusem Narodów” itp.

Spuścizna i pamięć w sferze publicznej

Ulica Adama Mickiewicza w Rzymie

Już w pierwszych latach po śmierci Mickiewicza jego sława i wpływ, jaki wywarł nie tylko na społeczeństwo polskie, ale również na artystów i myślicieli w Europie, zaowocowały publicznym okazywaniem jego zasług i symbolicznym hołdom poecie. Jednym z wcześniejszych i z najbardziej znanych jest dzieło głośnego francuskiego rzeźbiarza Emila Bourdelle’a: pomnik Adama Mickiewicza przedstawiający go w formie Pielgrzyma[51]. Imię poety nosi Dolina Mickiewicza w Kownie. W 1886 we Lwowie zawiązało się Towarzystwo Literackie im. Adama Mickiewicza. W 1898 odsłonięto pomnik Adama Mickiewicza w Krakowie, co stało się okazją do wielkiej manifestacji patriotycznej, w tym samym roku odsłonięto pomnik Adama Mickiewicza w Warszawie. 26 listopada 1900, w 45. rocznicę śmierci wieszcza, odsłonięto pomnik w Tarnowie. Symboliczny grób poety znajduje się w powstałym w 1955 Muzeum Adama Mickiewicza w Stambule. Syn poety Władysław Mickiewicz założył w 1903 Muzeum Adama Mickiewicza w Paryżu, gromadzące pamiątki po ojcu i niektóre rękopisy jego utworów; znajduje się ono w gmachu Biblioteki Polskiej w Paryżu. W 1904 ustawiono kolumnę Adama Mickiewicza we Lwowie. W 1938 utworzono Muzeum Adama Mickiewicza w Nowogródku. W 1950 założono Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie. W 1960 odsłonięto pomnik Adama Mickiewicza w Szczecinie. W 1975 utworzono Muzeum Adama Mickiewicza w Śmiełowie. Imię poety nosi założony w 2000 Instytut Adama Mickiewicza. W Poznaniu znajduje się pomnik Adama Mickiewicza oraz Uniwersytet noszący jego imię. W 2016 odsłonięto pomnik, ławeczkę Adama Mickiewicza w Orzyszu (autor pomnika Piotr Bogdaszewski).

Wiele miast w Polsce oraz niektóre miasta europejskie związane z życiem Adama Mickiewicza ma ulice, parki, place i budynki publiczne nazwane jego imieniem.

Poza granicami współczesnej Polski pomniki Mickiewicza można znaleźć m.in. we Lwowie, Odessie, Iwano-Frankiwsku, Drohobyczu, Truskawcu, Zbarażu, Dobromilu, Podhajcach, Kołomyi, Borysławiu (Ukraina), Wilnie, Solecznikach, Burbiszkach (Litwa), Mińsku, Grodnie, Brześciu, Lidzie, Nowogródku (Białoruś), Petersburgu, Zielenogradsku (Rosja), Paryżu (Francja), Karlowych Warach (Czechy), Weimarze (Niemcy), Burgasie (Bułgaria)[52].

Dzieła

Strona tytułowa Sonetów Adama Mickiewicza, wydanych w 1826

Zobacz też

Uwagi

  1. Metryka chrztu nie zawiera dokładnej informacji o miejscu ani o dacie urodzenia. Bezpośredni link do metryki.
  2. Aluzja do wydanego w Moskwie wiersza Puszkina Na wzięcie Warszawy (1831).
  3. w 1840, wspólnie z Fryderykiem Szopenem.
  4. Według wyjaśnienia wydawcy (Adam Mickiewicz: Dzieła I. Warszawa 1998): burszowskiej –, tzn. wesołej studenckiej.
  5. W rzeczywistości Ballady i romanse otwiera sielanka Pierwiosnek, powszechnie zwykło się jednak uważać, iż najbardziej reprezentatywnym i otwierającym utworem jest Romantyczność.
  6. List E. Odyńca do J. Korsaka z 9 maja 1829.
  7. Określenie Aliny Witkowskiej z książki Romantyzm. Warszawa 2003, s. 238. Sugeruje ona, że przekład był w istocie parafrazą utworu.

Przypisy

  1. Mickiewicz Adam Bernard, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2009-01-25].
  2. Ksawery Pruszyński: Opowieść o Mickiewiczu. Spółdzielnia Wydawnicza „Czytelnik”, Warszawa 1998, s. 7–8.
  3. Stefan Treugutt: Mickiewicz – domowy i daleki. w: Adam Mickiewicz: Dzieła I. Warszawa 1998, s. 7.
  4. Elżbieta Zarych: Posłowie do: Adam Mickiewicz: Ballady i romanse. Kraków 2001, s. 76.
  5. Andrzej Wójcik, Marek Englender: Budowniczowie gwiazd cz.1, KAW, Warszawa 1980, s. 19–20.
  6. a b c d Alina Witkowska: Romantyzm. Warszawa 2003, s. 237.
  7. Alphonse d’Herdelbot: Literatura polska. w: Adam Mickiewicz w oczach Francuzów. Warszawa 1999, s. 12.
  8. Tomasz Macios: Posłowie do: Adam Mickiewicz: Dziady. Kraków 2004, s. 239–240.
  9. Tomasz Macios: Posłowie do: Adam Mickiewicz: Dziady. Kraków 2004, s. 239.
  10. Alphonse d’Herdelbot: Literatura polska. w: Adam Mickiewicz w oczach Francuzów. Warszawa 1999, s. 13.
  11. Index librorum prohibitorum Ssmi D.N. Leonis XIII iussu et auctoritate recognitus et editus: praemittuntur constitutiones apostolicae de examine et prohibitione librorum, Rzym 1900, s. 213.
  12. Wmurowanie tablicy pamiątkowej ku czci „matki Jagiellonów”. „Gazeta Lwowska”, nr 210 z 16 września 1937. 
  13. Культура – Таямніца Міцкевіча “па кудзелі”, kimpress.by [dostęp 2016-07-31].
  14. Tomasz Krzywicki: Szlakiem Adama Mickiewicza po Nowogródczyźnie, Wilnie i Kownie. Przewodnik. Wyd. III poprawione i rozszerzone. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2006, s. 41-42. ISBN 83-8918-851-1.
  15. Jarosław Marek Rymkiewicz, Dorota Siwicka, Marta Zielińska: Mickiewicz. Encyklopedia. Łódź: Horyzont. Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media Nowtilus, 2001, s. 311, 491. ISBN 83-7311-012-7.
  16. Biblioteka Literatury Polskiej, Uniwersytet Gdański.
  17. Literatura polska: przewodnik encyklopedyczny. Julian Krzyżanowski (red.). T. 1: A-M. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984, s. 261–262. ISBN 83-01-05368-2.
  18. Arcydzieło dramatu narodowego Janiny Wieczerskiej-Zabłockiej z wydania Dziadów część III, ​ISBN 83-05-12851-2​.
  19. Jarosław Marek Rymkiewicz, Dorota Siwicka, Marta Zielińska: Mickiewicz. Encyklopedia. Łódź: Horyzont. Grupa Wydawnicza Bertelsmann Media Nowtilus, 2001, s. 138, 325, 471. ISBN 83-7311-012-7.
  20. Tomasz Krzywicki: Szlakiem Adama Mickiewicza po Nowogródczyźnie, Wilnie i Kownie. Przewodnik. Wyd. III poprawione i rozszerzone. Pruszków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2006, s. 70. ISBN 83-8918-851-1.
  21. Tomasz Krzywicki: Szlakiem Adama Mickiewicza po Nowogródczyźnie, Wilnie i Kownie: przewodnik. Prószków: Oficyna Wydawnicza „Rewasz”, 2006, s. 272. ISBN 83-89188-51-1.
  22. Ludwik Hass: Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej XVIII i XIX wieku. Wrocław 1982, s. 284.
  23. Ludwik Bazylow: Polacy w Petersburgu. 1984, s. 118–121.
  24. Ludwik Bazylow: Polacy w Petersburgu. 1984, s. 138–139.
  25. Druk ulotny, odezwa Towarzystwa Litewskiego i Ziem Ruskich, Paryż 23 sierpnia 1832, niepaginowana.
  26. Zmarł ostatni z synów Adama Mickiewicza. „Gazeta Lwowska”, s. 4, nr 198 z 2 września 1938. 
  27. Prawnuk Adama Mickiewicza ciężko chory. „Gazeta Lwowska”, s. 1, nr 95 z 28 kwietnia 1937. 
  28. Anna Mazanek: Towarzystwo Historyczno-Literackie, w: Literatura Polska, przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 1985, t. II, s. 482.
  29. Z prowincji. „Dziennik Polski”, s. 2, nr 287 z 16 października 1897. 
  30. Monika Florek-Moskal: Prawdziwe przyczyny śmierci Chopina i innych wielkich Polaków. wprost.pl, 2008-06-01. [dostęp 30 grudnia 2009].
  31. Śmierć i ostatnia droga Mickiewicza (Muzeum Adama Mickiewicza w Stambule) [dostęp 2020-03-23] (pol.).
  32. Antoni Kleczkowski: Złożenie zwłok Adama Mickiewicza na Wawelu dnia 4go Lipca 1890 roku. Książka pamiątkowa z 22 ilustracyami. Kraków: 1890, s. 5, 11.
  33. Alina Witkowska: Romantyzm. Warszawa 2003, s. 239.
  34. Włodzimierz Szturc: O obrotach sfer romantycznych. Kraków 1997, s. 34.
  35. Alphonse d’Herdelbot: Literatura polska. w: Adam Mickiewicz w oczach Francuzów. Warszawa 1999, s. 48–49.
  36. Adam Ważyk: Cudowny kantorek. Warszawa 1979, s. 17.
  37. Romantyzm Polski. W: Julian Krzyżanowski: Dzieje Literatury Polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1972, s. 234.
  38. Stanisław Pigoń: Wstęp. W: Adam Mickiewicz: Pan Tadeusz. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1980, s. XVII. ISBN 83-04-00446-1.
  39. a b c Włodzimierz Szturc: Teoria dramatu romantycznego w Europie XIX wieku. Kraków 1999, s. 211.
  40. Adam Czerniawski: Światy umowne. Warszawa 2001, s. 74.
  41. Adam Czerniawski: Światy umowne. Warszawa 2001, s. 75.
  42. Marian Ursel: Wstęp. do: Juliusz Słowacki: Powieści poetyckie. Wrocław 1987, s. 14.
  43. Feliks Miaskowski i Gustav Fulgence: Konrad Wallenrod. Le Globe, 25 kwietnia 1830.
  44. Stefan Treugutt: Mickiewicz – domowy i daleki. w: Adam Mickiewicz: Dzieła I. Warszawa 1998, s. 8.
  45. Ibid.
  46. Romantyzm Polski. W: Julian Krzyżanowski: Dzieje Literatury Polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1972, s. 237.
  47. a b c Antoni Smuszkiewicz: Zaczarowana gra. Zarys dziejów polskiej fantastyki naukowej. Poznań 1982, s. 40–41.
  48. Stefania Skwarczyńska: Mickiewicza „Historia przyszłości” i jej realizacje literackie. Łódź 1964.
  49. a b Andrzej Wójcik, Marek Englender: Budowniczowie gwiazd cz. 1, KAW, Warszawa 1980, s. 20.
  50. Romantyzm Polski. W: Julian Krzyżanowski: Dzieje Literatury Polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1972.
  51. Musee Bourdelle.
  52. Polonia w Bułgarii, polonia-bg.org [dostęp 2018-01-27] [zarchiwizowane z adresu 2016-09-20] (ang.).
  53. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski, Romantyzm, Warszawa 1999, s. 276.
  54. Alina Witkowska, Ryszard Przybylski, Romantyzm, Warszawa 1999, s. 253.

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Disambig.svg
Symbol wieloznaczności
Manuscript of Pan Tadeusz 8pl.jpg
Autor: Pleple2000, Licencja: CC BY-SA 4.0
Rękopis Pana Tadeusza w zbiorach Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu.
Mickiewicz - rekopis Ody do mlodosci.jpg
Fragment rękopisu wiersza Oda do młodości Adama Mickieiwcza
Starogard Mickiewicz 2.JPG
Autor: Cz@rniok , Message, Talk 10:52, 27 June 2007 (UTC), Licencja: CC BY-SA 2.5
Pomnik Adama Mickiewicza w Starogardzie Gdańskim ustawiony na skwerze przy końcu Alei Wojska Polskiego. Ujęcie w całości.
Zinaida Volkonskaya's salon.jpeg

Г. Г. Мясоедов. В салоне Зинаиды Волконской.

Время создания 1899—1905 (1905—1907? 1908?) Материалы и техника Холст, масло Размер 177,3×268,5 Варианты названия Пушкин и его друзья слушают декламацию Мицкевича в салоне княгини З.А.Волконской; Мицкевич на вечере у княгини Волконской; Мицкевич в салоне Зинаиды Волконской; Пушкин в салоне З.А.Волконской слушает импровизацию А.Мицкевича; Мицкевич читает свои произведения в салоне Зинаиды Волконской; Москва, декабрь 1826 года. Мицкевич в салоне княгини Зинаиды Волконской импровизирует среди русских писателей (Каталог 36-й передвижной выставки); В салоне Зинаиды Волконской; Салон Зинаиды Волконской Из коллекции В.И. и Н.Г.Солдатёнковых Современное место хранения Всероссийский музей А.С.Пушкина Инвентарный номер КП-14694

Справа князь П.А.Вяземский, Е.А.Баратынский, А.С.Хомяков, З.А.Волконская, И.И.Козлов, В.А.Жуковский, А.С.Пушкин, М.П.Погодин, Д.В.Веневитинов, П.Я.Чаадаев и другие.

Помимо этой картины, Мясоедов обращался к литературной теме в картине «Чтение "Крейцеровой сонаты" Л.Н.Толстого (Новые истины)» (1893).

Цитаты: Старик снова ожил, приехал в Петербург и затеял большую картину: «Пушкин на вечере у Мицкевича».

Какую тему мог взять Мясоедов в переживаемое теперь им время? Народничество замерло под давлением надвинувшейся реакции и новых общественных условий, подпольная работа революционеров не была заметна для художников, так как не отражалась в литературе, которой главным образом питались художники. Для всего была строгая цензура.

Окружающая действительность с мелкобуржуазными интересами не давала пищи для большого творчества. Большинство художников ударилось в эстетизм, в любование формой, мастерством и в декадентство, отпадая от жизни, действительности. Внимание многих привлекала старина, эпохи, таившие в себе много внешне красивого. Одних пленил Версаль или его стиль, перенесённый в Россию, других — ампир, дворянские гнезда и прочее.

Мясоедов, обратившись к старине, искал и в ней «духовного, идейного». Желая в картине представить эпоху, он брал не пустое светское общество, а людей мысли, двух великих поэтов, и в подобающей им обстановке. При единении мысли, поэзии двух мировых величин и всё кругом должно быть умно, красиво.

Так представляется мне задача Мясоедова, с которой он справиться не только в то время, но и раньше не смог бы. Для этого самому нужно было стоять на уровне великих поэтов, с их огромным размахом творчества, чего у Мясоедова не было. Он искал красоту, но впадал только в слащавую красивость, и озарить вдохновением лица поэтов, выделить их из окружающей среды был не в силах.

Картина явилась лишь потугой на нечто серьёзное и никакого впечатления на общество не произвела [1].


Салон Волконской за годы её пребывания в Москве становится «центральным литературно-артистическим салоном» столицы, «изящным сборным местом всех замечательных и отборных личностей современного общества». Здесь «соединялись представители большого света, сановники и красавицы, молодёжь и возраст зрелый, люди умственного труда, профессора, писатели, журналисты, поэты, художники», всё «носило отпечаток служения искусству и мысли», бывали «чтения, концерты, дилетантами и любительницами представления итальянских опер», и «посреди артистов» «во главе их стояла сама хозяйка дома».

Количество имён-«знаков... обозначающих художественную элиту», столь велико, что культурные мероприятия салона Волконской впоследствии мифологизируются в сознании и современников, и следующих поколений (подтверждение этому — картина Г.Г.Мясоедова, изображающая Мицкевича, импровизирующего перед Пушкиным, заодно и перед Дм.Веневитиновым, или, например, поэма Н.А.Некрасова «Русские женщины», отразившая «устное предание» о салоне) [2].

[1] Минченков Я.Д. Воспоминания о передвижниках. Изд. 5-е. — Л., 1965.

[2] Сайкина Н.В. Московский литературный салон кн. Зинаиды Волконской: Автореф. дис... канд. филол. наук. — М., 2002.
Plaque Adam Mickiewicz, 63 rue de Seine, Paris 6.jpg
Autor: Wikimedia Commons / Mu, Licencja: CC BY-SA 3.0
Plaque apposée au n° 63 de la rue de Seine, Paris 6e, où habitait le poète et écrivain Adam Mickiewicz (1798-1855) lors de la publication à Paris de Pan Tadeusz en juin 1834.
Adam Mickiewicz Monument - panoramio.jpg
(c) Mister No, CC BY 3.0
Adam Mickiewicz Monument
Wilno, Adam Mickiewicz and Grazyna plaque, 27.6.2001.jpg
Autor: MOs810, Licencja: CC BY-SA 4.0
Tablica mickiewiczowska w Wilnie.
Przemyśl, Rynek, Adam Mickiewicz.jpg
Autor: Jeśli zamierzać użyć tego zdjęcia poza projektami Wikimedia, będę wdzięczny za informację mailową. Więcej zdjęć możesz znaleźć w mojej galerii., Licencja: CC BY 3.0
Ten plik powstał przy wsparciu finansowym Wikimedia Polska, w ramach realizacji Uchwały Zarządu nr UZ 2011-27. (Zgłoś swój projekt!)
Adam Mickiewicz według dagerotypu paryskiego z 1842 roku.jpg
Adam Mickiewicz według dagerotypu paryskiego z 1842 roku
Dom A.Mickiewicza w Nowogródku.jpg
Autor: Darba76, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Dom Adama Mickiewicza w Nowogródku
Tarnow pomnik Mickiewicza 2.jpg
Autor: Andrzej Otrębski, Licencja: CC BY-SA 3.0
Tarnów, pl. Kazimierza Wielkiego - pomnik Adama Mickiewicza
POL COA Poraj.svg
Autor: Source image: Tadeusz Gajl,
POL_COA_blank.svgTadeusz Gajl, vector version: Bastianow,
Rose and arrangement of the elements: Avalokitesvara
, Licencja: CC BY-SA 3.0
Herb szlachecki Poraj
Bodo1 DSC0395.JPG
Autor: Wistula, Licencja: CC BY 3.0
Mieckiewicz Denkmal Warschau
Posen Adam Mickiewicz Denkmal.JPG
Autor: Joergsam, Licencja: CC BY-SA 4.0
Posen Adam Mickiewicz Denkmal
La tribune des peuples -19c.jpg
Zdjęcie gazety Trybuna Ludu założonej przez A. Mickiewicza w 1849
Lvov mickiewicz.JPG
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Viale Adamo Mickievicz.jpg
Autor: Lucaok, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ulica Adama Mickiewicza w Rzymie
Wilno - w bazylianskiej celi.JPG
Autor: Albertus teolog, Licencja: CC BY-SA 4.0
Tablica upamiętniająca więzienie Adama Mickiewcza w sekularyzowanym klasztorze bazylianów w Wilnie
Ballady i romanse tablica.jpg
Autor: Shalom, Licencja: GFDL
A plaque in Vilnius
Adam Mickiewicz with Sadik Pasha in Turkey.JPG
Adam Mickiewicz z Sadykiem Paszą w Turcji
Burgas-sea-garden-Adam-Mickiewicz.jpg
Autor: Vassia Atanassova - Spiritia, Licencja: CC BY-SA 4.0
Monument of Adam Mickiewicz in Burgas Sea Garden. The poet used to live in the town in 1855.
Monument Mickievicz (Paris) b.jpg
Autor: Siren-Com, Licencja: CC BY-SA 3.0
Monument à Mickiewicz par Antoine Bourdelle (1929), Cours Albert-Ier (Jardin d'Erevan, Paris 8e arrond.). Vue générale.
Karlovy Vary socha Adama Mickiewicze listopad 2018 (1).jpg
Autor: Lubor Ferenc, Licencja: CC BY-SA 4.0
Ta ilustracja pokazuje chroniony obiekt zabytkowy w Republice Czeskiej o numerze