Aleksander Jeljaszewicz

Aleksander Jeljaszewicz
Sasza
Ilustracja
major major
Data i miejsce urodzenia

22 marca 1902
Wilno, gubernia wileńska, Imperium Rosyjskie

Data i miejsce śmierci

18 sierpnia 1978
Gdańsk, Polska

Przebieg służby
Lata służby

1912-1945

Siły zbrojne

Orzełek II RP.svg Wojsko Polskie

Jednostki

13 Pułk Ułanów

Stanowiska

dowódca szwadronu

Główne wojny i bitwy

II wojna światowa
Kampania wrześniowa

Odznaczenia
Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari

Aleksander Jeljaszewicz "Sasza" (ur. 22 marca 1902 w Wilnie, zm. 18 sierpnia 1978 w Gdańsku) – Polak narodowości tatarskiej, major Wojska Polskiego.

Życiorys

Był potomkiem starego, tatarskiego rodu szlacheckiego, którego przedstawiciele osiedlili się na Litwie w czasach wielkiego księcia Witolda, synem Jana, kapitana Armii Imperium Rosyjskiego. W latach 1912-1919 był słuchaczem Korpusu Kadetów w Pskowie, a następnie w Kijowie. Ewakuowany do Turcji i Królestwa SHS, gdzie w 1923 ukończył oficerską szkołę kawalerii. Do 1925 pełnił służbę w serbskiej straży granicznej po czym powrócił do Polski.

W 1925 przyjęty został do Wojska Polskiego, w którym rozpoczął naukę w Oficerskiej Szkole Kawalerii w Grudziądzu. 15 sierpnia 1928 Prezydent RP mianował go podporucznikiem ze starszeństwem z 15 sierpnia 1928 i 13. lokatą w korpusie oficerów kawalerii, a minister spraw wojskowych wcielił do 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich w Wilnie[1][2][3]. 2 grudnia 1930 został mianowany porucznikiem ze starszeństwem z 1 stycznia 1931 i 15. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[4]. Na stopień rotmistrza został mianowany ze starszeństwem z 19 marca 1938 i 42. lokatą w korpusie oficerów kawalerii[5]. W październiku 1938 przeniesiony został do 13 Pułku Ułanów Wileńskich w Nowej Wilejce, w którym objął dowództwo 1 Szwadronu Ułanów Tatarskich, ostatniego pododdziału jazdy tatarskiej w historii Rzeczypospolitej. W 1939 roku brał udział w kampanii wrześniowej[6].

W pierwszych dniach września 13 Pułk Ułanów walczył pod Piotrkowem, następnie przeprawiał się przez Wisłę w rejonie Maciejowic. Pod Maciejowicami 9 albo 10 września szwadron tatarski wykonał ostatnią szarżę na nieprzyjaciela.

Maciejowicka szarża stanowi symboliczne zamknięcie historii walk oddziałów tatarskich w wojsku polskim. Nieco później 13 Pułk Ułanów został rozbity pod wsią Suchowola na Lubelszczyźnie. Jeljaszewicz z garstką swoich ludzi próbował przebić się do granicy węgierskiej, ale dostał się do niewoli niemieckiej i resztę wojny spędził w oflagu.

Po wojnie wrócił do kraju i zamieszkał w Gdańsku, gdzie pracował jako urzędnik PZU. Był aktywnym działaczem miejscowej społeczności tatarskiej. Na początku lat 70. XX wieku został mianowany majorem i odznaczony Orderem Virtuti Militari[6].

Zmarł w roku 1978. Jego grób znajduje się na Muzułmańskim Cmentarzu Tatarskim w Warszawie[7]. Synem Aleksandra, a zarazem ostatnim męskim przedstawicielem rodu, był słynny polski lekarz - mikrobiolog, prof. dr hab. Janusz Jeljaszewicz, dyrektor Państwowego Zakładu Higieny w Warszawie[8].

Przypisy

  1. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 15 sierpnia 1928 roku, s. 271, 280.
  2. Rocznik oficerów kawalerii 1930 ↓, s. 17, 109 jako Aleksander Jeljasiewicz.
  3. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 169, 631.
  4. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 16 z 3 grudnia 1930 roku, s. 337.
  5. Rybka i Stepan 2003 ↓, s. 435.
  6. a b Słownik biograficzny Tatarów polskich XX wieku. s. 79.
  7. Zdjęcie grobu: http://www.nieobecni.com.pl/index.php?s=grob&id=143087
  8. Jeljaszewicz Janusz, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2020-03-18].

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

PL Epolet mjr.svg
Naramiennik majora Wojska Polskiego (1919-39).
Orzełek II RP.svg
Autor: Poznaniak, Licencja: CC BY-SA 2.5
Orzełek Wojsk Lądowych II RP
Aleksander Jeljaszewicz.jpg
Aleksander Jeljaszewicz (1902-1978) - Major of the Polish Army: the commander of the last Tatar/Islamic unit in the Polish military.