Aleksiej Botian
![]() Aleksiej Botian w 2016 | |
![]() | |
Data i miejsce urodzenia | 10 lutego 1917 |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 13 lutego 2020 |
Przebieg służby | |
Lata służby | 1939–1983 |
Formacja | |
Jednostki | |
Stanowiska | dowódca grupy rozpoznawczo-dywersyjnej, |
Główne wojny i bitwy |
|
Późniejsza praca | cywilny pracownik Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Aleksiej Nikołajewicz Botian (ros. Алексей Николаевич Ботян, biał. Аляксей Мікалаевіч Бацян, Aleksander Bocian, ps. „Alosza”; ur. 10 lutego 1917 we wsi Czertowica na Wileńszczyźnie, zm. 13 lutego 2020 w Moskwie[1]) – Białorusin, wieloletni pracownik radzieckich służb specjalnych, żołnierz polski w czasie wojny obronnej (wg słów samego Botiana, które nie mają potwierdzenia w polskich dokumentach), radziecki wywiadowca, dywersant i partyzant podczas II wojny światowej, któremu rosyjska propaganda przypisuje m.in. ocalenie Krakowa (na co nie ma żadnych dowodów[2][3][4]), Bohater Federacji Rosyjskiej.
Życiorys
Po ukończeniu szkoły podstawowej został zmobilizowany do Wojska Polskiego. Brał udział w wojnie obronnej 1939, podczas której jako podoficer dowodził pododdziałem artylerii przeciwlotniczej, który pod Warszawą miał zestrzelić 3 niemieckie bombowce. Po klęsce wojsk polskich przebijał się w kierunku Rumunii, ale w rejonie Lwowa został wzięty do niewoli przez Armię Czerwoną. Zdołał z niej uciec, po czym powrócił na rodzinną Wileńszczyznę. Otrzymał obywatelstwo sowieckie. Pracował jako nauczyciel w szkole podstawowej. Był działaczem Komsomołu. Wiosną 1941 wyjechał do Moskwy, gdzie ukończył szkołę wywiadowczą NKWD.
Po ataku III Rzeszy na Związek Radziecki został oficerem Samodzielnej Brygady Strzelców Zmotoryzowanych Specjalnego Przeznaczenia, podporządkowanej IV Zarządowi NKWD (od 1943 przeformowana w dywizję, wraz z IV Zarządem podporządkowano ją NKGB). W listopadzie na czele grupy zwiadowczo-dywersyjnej został przerzucony na tyły frontu. Następnie uczestniczył w walkach obronnych pod Moskwą. Od 1942 działał na okupowanych terenach zachodniej Ukrainy i Białorusi. Prowadził działania wywiadowczo-dywersyjne samodzielnie lub w składzie oddziałów partyzanckich. W 1943 objął funkcję zastępcy ds. wywiadu dowódcy oddziału partyzanckiego mjr. Wiktora A. Karasiowa walczącego min. na Żytomierszczyźnie. Przyjął pseudonim „Alosza”. Na początku września tego roku dowodził akcją wysadzenia niemieckiego komisariatu w Owruczu, za co przedstawiono go do nagrodzenia tytułem Bohatera Związku Radzieckiego.
Na początku maja 1944 na czele dwudziestoośmioosobowej grupy partyzanckiej przeszedł na południowe ziemie polskie w celu organizacji wywiadu w rejonie Krakowa. Uczestniczył w różnych akcjach partyzanckich m.in. nocą 16/17 maja 1944, wspólnie z oddziałami Armii Ludowej im. Langiewicza, im. Głowackiego i im. Narutowicza, na cztery godziny zajął Iłżę rozbijając miejscowe więzienie i uwalniając przetrzymywanych, niszcząc sklepy niemieckie, organizując akcję zaopatrzeniową i ostrzeliwując miejscowy posterunek żandarmerii O ile utrzymywał dobre stosunki z Batalionami Chłopskimi) to z oddziałami partyzanckimi Armii Krajowej miał je złe, gdyż na polecenie Sowietów prowadził rozpoznanie miejscowych sił AK.
Według powszechnie obowiązującego w Rosji przekazu w styczniu 1945 doprowadził do uratowania Krakowa przed zniszczeniem przez Niemców poprzez wysadzenie ładunków wybuchowych zgromadzonych na Zamku Królewskim w Nowym Sączu. Jest to jest nieprawdą, gdyż akcję tę przeprowadzilo kilku żołnierzy Batalionów Chłopskich pod dowództwem Tadeusza Dymela (patrz hasło: Zamek Królewski w Nowym Sączu). Jak również nieprawdopodobne jest, by wody Jeziora Rożnowskiego mogły dotrzeć do Krakowa, z odległości ponad stu kilometrów.
Prawdopodobnie w pierwszych dniach maja 1945 ze strony AK doszło do nieudanego zamachu na A. N. Botiana. Został on przerzucony na tereny Czechosłowacji.
Po zakończeniu wojny Aleksiej Botian służył w stopniu kapitana bezpieczeństwa państwowego w I Zarządzie Narkomatu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR (od 1946 Ministerstwa Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR, zaś od 1954 Komitetu Bezpieczeństwa Państwowego ZSRR). W tym czasie wypełniał liczne misje zagraniczne pracując m.in. ponownie w Czechosłowacji. Pełnił funkcję konsultanta Grupy Specjalnego Przeznaczenia Wympieł. Doszedł do stopnia pułkownika bezpieczeństwa państwowego. W 1983 odszedł ze służby. Do 1989 pracował w KGB jako cywilny specjalista. 9 maja 2007 dekretem Prezydenta Federacji Rosyjskiej otrzymał tytuł Bohatera Federacji Rosyjskiej za "męstwo i heroizm, które wykazał podczas operacji oswobodzenia polskiego miasta Krakowa i uniemożliwienie zniszczenia go przez niemieckich faszystów w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej 1941–1945 roku".
W 2017, z okazji swoich setnych urodzin, został odznaczony Orderem Za Zasługi dla Ojczyzny[5].
Życie prywatne
Aleksiej Botian ożenił się z Czeszką Heleną Gincel (Galina Władimirowna Botian), władał językami polskim, czeskim i niemieckim. Mieszkał w Moskwie.
W literaturze
Rosyjskie media twierdzą, że Aleksiej Botian był pierwowzorem tytułowego bohatera powieści „Major Wicher” autorstwa Juliana Siemionowa zaliczającej się do cyklu powieści Siemionowa o radzieckim agencie „Justusie” jednak Stirlitz jest tutaj postacią drugoplanową[6]. [NIEPRAWDA. - W rzeczywistości głównym pierwowzorem "Majora Wichra" był Jewgienij Bieriezniak, Ukrainiec. "We współczesnej Rosji Ukrainiec nie może być herosem, zamieniono go więc na Rosjanina czystej krwi, Aleksieja Botiana – wyjaśnia Krystyna Kurczab-Redlich. - Telewizja rosyjska pokazała też film "Szczęście wywiadowcy", ściśle już odzwierciedlający mityczne akcje uratowania Krakowa z Aleksiejem Botianem jako bohaterem. I zakłamujący historię bardziej nawet niż filmy powstałe w czasach ZSRR. Po co to wszystko? Historycy potwierdzają od dawna widoczny trend: propagandowe wymysły to realizacja putinowskiego planu przywracania ZSRR i Rosji głównej roli w historii II wojny światowej[4].
Powieść „Major Wicher” opowiada o akcji ocalenia Krakowa przed wysadzeniem w powietrze. W rzeczywistości nie było żadnego takiego planu. W znanych historykom polskim, niemieckim i zagranicznym archiwaliach Niemiec nie istnieją jakiekolwiek przesłanki, że o takim planie dyskutowano. Istniał jedynie niemiecki plan zabezpieczenia Wawelu przed możliwymi sowieckimi bombami lotniczymi. Niemcy zaminowali, zgodnie z ówczesnymi regułami wojny, mosty na Wiśle oraz elektrownię i gazownię. Mosty wysadzili. Tylko albo aż tyle. Ale jaki interes mieliby Niemcy w wysadzeniu Krakowa? – pyta retorycznie historyk profesor Andrzej Chwalba z Uniwersytetu Jagiellońskiego[4].
Odznaczenia
Federacja Rosyjska
- Złota Gwiazda Bohatera Federacji Rosyjskiej – 9 maja 2007[7]
- Order Za Zasługi dla Ojczyzny IV klasy – 2017
- Order Męstwa IV klasy
- Medal jubileuszowy „50-lecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal 60-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945
- Medal 65-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945
- Medal 70-lecia Zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945
- Pamiątkowa Odznaka „75 lat bitwy pod Moskwą”
i inne
Związek Radziecki
- dwukrotnie Order Czerwonego Sztandaru
- Order Wojny Ojczyźnianej I klasy
- Order Czerwonego Sztandaru Pracy
- Medal „Za zasługi bojowe”
- Medal 100-lecia urodzin Lenina
- Medal „Partyzantowi Wojny Ojczyźnianej” I klasy
- Medal „Za obronę Moskwy”
- Medal „Za zwycięstwo nad Niemcami w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Dwudziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Trzydziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal jubileuszowy „Czterdziestolecia zwycięstwa w Wielkiej Wojnie Ojczyźnianej 1941–1945”
- Medal Weterana Sił Zbrojnych ZSRR
- Medal jubileuszowy „30 lat Armii Radzieckiej i Floty”
- Medal jubileuszowy „40 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal jubileuszowy „50 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal jubileuszowy „60 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal jubileuszowy „70 lat Sił Zbrojnych ZSRR”
- Medal „Za nienaganną służbę” I klasy
- Medal „Za nienaganną służbę” II klasy
- Odznaka „Zasłużony Funkcjonariusz KGB”
W 1943 został przedstawiony do nagrodzenia tytułem Bohatera Związku Radzieckiego za zniszczenie Gebietskommissar w Owruczu. Śmierć poniosło wtedy 80 oficerów hitlerowskich jednak wniosek o nagrodzenie Botiana odrzucono.
Polska Ludowa
Przypisy
- ↑ Биография разведчика Алексея Ботяна, TASS [dostęp 2020-02-15] .
- ↑ Aleksiej Botian – kto to? Historia i sylwetka radzieckiego szpiega | Igor Sokołowski, Magazyn TVN24, tvn24.pl [dostęp 2020-02-29] .
- ↑ Wyborcza.pl, wyborcza.pl [dostęp 2018-09-21] .
- ↑ a b c Jak rosyjski James Bond uratował Kraków. Rosja znów kłamie o naszej historii, TVN24.pl [dostęp 2020-05-07] .
- ↑ Поздравления со столетним юбилеем принимает герой России Алексей Ботян. Новости. Первый канал, www.1tv.ru [dostęp 2018-09-19] (ros.).
- ↑ Настоящий «Вихрь». И в 100 лет часть жизни разведчика Ботяна засекречена | Люди | Общество | Аргументы и Факты, www.aif.ru [dostęp 2018-09-19] .
- ↑ Герой Российской Федерации Ботян Алексей Николаевич :: Герои страны, www.warheroes.ru [dostęp 2018-09-19] .
Linki zewnętrzne
- Biografia Aleksieja N. Botiana (jęz. rosyjski). svr.gov.ru. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-05-14)].
- http://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=6154 (jęz. rosyjski)
- https://www.peoples.ru/military/colonel/aleksey_botyan/ (jęz. rosyjski)
- Artykuł dotyczący działalności partyzanckiej Aleksieja N. Botiana podczas II wojny światowej
Media użyte na tej stronie
A red star. 1922-1943. Used as a symbol of communism in some occasions. The symbol can also represent socialism. Also seen on Soviet aircraft.
Ribbon bar of the Order of the Red Banner. The Soviet Union (USSR).
Baretka: Order Wojny Ojczyźnianej I klasy
100th Anniversary of Lenin's Birth medal ribbon
Ribbon bar of the Medal "For the Victory over Germany in the Great Patriotic War 1941–1945". The Soviet Union (USSR).
Ribbon bar for the Soviet medal "20 Years of Victory"
Ribbon bar for the Soviet Award "30 Years of Victory"
Source: Drawn by User:Zscout370Ribbon bar for the Soviet medal "40 Years of Victory"
Source: Drawn by User:Zscout370Soviet Military Veteran Ribbon.
Ribbon bar of the Jubilee Medal "30 Years of the Armed Forces of the USSR".
Ribbon bar of the Jubilee Medal "40 Years of the Armed Forces of the USSR".
Ribbon bar for Soviet medal "50th Anniversary of the Soviet Armed Forces"
Source: Drawn by User:Zscout370Ribbon bar of the Jubilee Medal "70 Years of the Armed Forces of the USSR".
Autor: Mihenator, Licencja: CC BY-SA 4.0
Герой Российской Федерации Алексей Николаевич Ботян. 2016 год.
Soviet ribbon bar for the medal for the Defense of Moscow.
Ribbon bar of Order of Merit Before the Fatherland 4st
Ribbon bar of the Medal "To a Partisan of the Patriotic War" 1st class. 2nd variant (after 19 jun 1943). The Soviet Union (USSR).
Soviet 20 Years Service Ribbon.
Планка к юбилейной медали «65 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.»
Autor:
- Rank_insignia_of_полковник_of_the_Soviet_Army.svg: F l a n k e r
- derivative work: Mboro (talk)
Rank insignia of the Soviet Union/Russian Federation (1955-1991), here Army "Major general" (OF5) – shoulder strap dress uniform/ land forces.
Soviet 15 Years Service Ribbon.
Ribbon bar Order of Courage
Badge "to Honored Worker of the Ministry of Internal Affairs" (MVD).
Hero of the Russian Federation gold medal.
Ribbon bar of medal of 50 years of victory
Baretka: Złoty Medal "Polakom byłym żołnierzom Armii Czerwonej 1941-1945".
Soviet Medal For Combat Service Ribbon.