Alfabet hebrajski

Alfabet hebrajski, nazywany też pismem żydowskim lub pismem kwadratowymalfabet spółgłoskowy stosowany do zapisu języka hebrajskiego, jidysz, ladino, judeo-arabskiego i innych języków żydowskich, wywodzący się z alfabetu aramejskiego, a pośrednio z fenickiego[1] i egipskich hieroglifów. Język hebrajski przejął ten rodzaj pisma między IV a II w. p.n.e. (w miejsce wcześniej używanego alfabetu paleohebrajskiego będącego odmianą fenickiego)[2]. Składa się z 22 znaków, a w przeciwieństwie do alfabetu łacińskiego nie rozróżnia się w nim liter małych i wielkich[3]. Najstarszy znany zapis pełnego alfabetu hebrajskiego zawiera Kamień z Tel Zajit[4].

Kierunek pisma: od prawej do lewej.

Litery alfabetu hebrajskiego:

ZapisNazwaWymowaWartość numeryczna
NowoczesnyTradycyjnyKursywa hebrajska
אאHebrew letter Alef handwriting.svgalef[ʔ], nieme lub któraś z samogłosek1
בבHebrew letter Bet handwriting.svgbet[b], [v]2
גגHebrew letter Gimel handwriting.svggimel[ɡ]3
דדHebrew letter Daled handwriting.svgdalet[d]4
ההHebrew letter He handwriting.svghej/he[5]jako spółgłoska – [h]; jako samogłoska – [a]5
ווHebrew letter Vav handwriting.svgwawjako spółgłoska – [v]; jako samogłoska – [ɔ̝], [u]6
זזHebrew letter Zayin handwriting.svgzajin/zain[5][z]7
חחHebrew letter Het handwriting.svgchet[χ] lub [ħ]8
טטHebrew letter Tet handwriting.svgtet[t]9
ייHebrew letter Yud handwriting.svgjod[5]/judjako spółgłoska – [j]; jako samogłoska – [i], [ɛ̝]10
כךכךHebrew letter Kaf-final handwriting.svgHebrew letter Kaf handwriting.svgkaf[k], [χ]20
ללHebrew letter Lamed handwriting.svglamed[l]30
מםמםHebrew letter Mem-final handwriting.svgHebrew letter Mem handwriting.svgmem[m]40
נןנןHebrew letter Nun-final handwriting.svgHebrew letter Nun handwriting.svgnun[n]50
ססHebrew letter Samekh handwriting.svgsamech/samek[5][s]60
עעHebrew letter Ayin handwriting.svgajin/ain[5]jako spółgłoska – [ʕ] lub nieme; jako samogłoska – [a], [ɛ̝], [ɔ̝], [i]70
פףפףHebrew letter Pe-final handwriting.svgHebrew letter Pe handwriting.svgpe[p], [f]80
צץצץHebrew letter Tsadik-final handwriting.svgHebrew letter Tsadik handwriting.svgcadi/cade/sade[5][ʦ] (polskie c)90
קקHebrew letter Kuf handwriting.svgkof[5]/kuf[k], [q]100
ררHebrew letter Resh handwriting.svgreszw starożytności [r], współcześnie [ʁ]200
ששHebrew letter Shin handwriting.svgszin[ʃ] (polskie sz), [s]300
תתHebrew letter Taf handwriting.svgtaw[t], [θ]400

Pięć liter (kaf, mem, nun, pe, cade) przyjmuje na końcu wyrazu inną graficznie formę, zwaną końcową (kaf finalne, mem finalne itd.). Są to tak zwane „litery końcowe” (sofit).

Kształt liter „pisanych” (kursywy) różni się znacznie od pierwowzorów „drukowanych” (pismo kwadratowe).

Niektóre litery zmieniają swoją wymowę (i nazwę) po umieszczeniu wewnątrz litery dageszu (znaku w kształcie kropki). Są to np. wet (v) → bet (b), chaf (χ) → kaf (k), fe (f) → pe (p). W niektórych epokach i dialektach języka hebrajskiego istniało też rozróżnienie: thaw (θ) → taw (t), nieistniejące we współczesnym hebrajskim (izraelskim). Dodanie dageszu (dagesz hazak) do innej litery oznacza jej podwojenie[6]. Litera szin ma kropkę nad prawym „ramieniem” (lecz nie jest to dagesz) i wtedy wymawiana jest jako „sz”. Kropka nad „ramieniem” lewym zmienia nazwę na sin i wymowę na „s”.

Judaizm uznaje graficzną formę alfabetu za świętą; mistycy żydowscy uważali litery hebrajskie za nośniki duchowych mocy, a ich znajomość za sposób przybliżania się do Boga.

Zobacz też

  • kabalistyczny zapis dat

Przypisy

  1. Aaron Demsky wskazuje fenicki system pisma jako bezpośrednie źródło dla hebrajskiego, zob. A. Demsky, M. Bar-Ilan, "Writing in Ancient Israel and Early Judaism" [w:] Mikra, Text, Translation, Reading & Interpretation of the Hebrew Bible in Ancient Judaism & Early Christianity, Peabody MA, 2004.
  2. Thomas O. Lambdin: Wprowadzenie do hebrajskiego biblijnego. Lublin: Wydawnictwo KUL, 2012, s. 31-32. ISBN 978-83-7702-518-5.
  3. Krzysztof Siwek: Biblijny język hebrajski. Warszawa: Verbinum, 2013, s. 21-22. ISBN 978-83-7192-459-0.
  4. The Zeitah Excavations (ang.). W: Pittsburgh Theological Seminary [on-line]. pts.edu. [dostęp 2020-10-27].
  5. a b c d e f g Nazwa użyta w trzecim wydaniu Biblii Tysiąclecia, np. w Lamentacjach (Pallottinum, Poznań – Warszawa 1990, ​ISBN 83-7014-218-4​)
  6. Rezolucje przyjęte podczas dziewięciu Konferencji Organizacji Narodów Zjednoczonych w sprawie Standaryzacji Nazw Geograficznych. [dostęp 2011-10-05].

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Hebrew letter Mem-final handwriting.svg
Hebrew letter ם Mem-final / handwriting
Hebrew letter Vav handwriting.svg
Hebrew letter ו Vav / handwriting
Hebrew letter Kuf handwriting.svg
Hebrew letter ק Kuf / handwriting
Hebrew letter Ayin handwriting.svg
Hebrew letter ע Ayin / handwriting
RomanA-01.svg
This image can't have copyright.
Hebrew letter Mem handwriting.svg
Hebrew letter מ Mem / handwriting
Hebrew letter Yud handwriting.svg
Hebrew letter י Yud / handwriting
Hebrew letter Daled handwriting.svg
Hebrew letter ד Daled / handwriting
Hebrew letter Tsadik-final handwriting.svg
Hebrew letter ץ Tsadik-final / handwriting
Hebrew letter Alef handwriting.svg
Hebrew letter א Alef / handwriting
Hebrew letter Nun-final handwriting.svg
Hebrew letter ן Nun-final / handwriting
Hebrew letter Tet handwriting.svg
Hebrew letter ט Tet / handwriting
Hebrew letter Gimel handwriting.svg
Hebrew letter ג Gimel / handwriting
Hebrew letter Bet handwriting.svg
Hebrew letter ב Bet / handwriting
Hebrew letter Taf handwriting.svg
Hebrew letter ת Taf / handwriting
Hebrew letter Tsadik handwriting.svg
Hebrew letter צ Tsadik / handwriting
Hebrew letter Kaf-final handwriting.svg
Hebrew letter ך Kaf-final / handwriting
Hebrew letter Samekh handwriting.svg
Hebrew letter ס Samekh / handwriting
書.svg
The Chinese character , in semi-cursive script. The meaning in English: "book", "writing", "calligraphy".
This file is used as the logo of WikiProject Writing systems on the English Wikipedia.
Hebrew letter Zayin handwriting.svg
Hebrew letter ז Zayin / handwriting
Hebrew letter Kaf handwriting.svg
Hebrew letter כ Kaf / handwriting
Hebrew letter Pe handwriting.svg
Hebrew letter פ Pe / handwriting
Hebrew letter Het handwriting.svg
Hebrew letter ח Het / handwriting
Hebrew letter Lamed handwriting.svg
Hebrew letter ל Lamed / handwriting
Hebrew letter He handwriting.svg
Hebrew letter ה He / handwriting
Hebrew letter Resh handwriting.svg
Hebrew letter ר Resh / handwriting
Hebrew letter Nun handwriting.svg
Hebrew letter נ Nun / handwriting
Hebrew letter Pe-final handwriting.svg
Hebrew letter ף Pe-final / handwriting
Hebrew letter Shin handwriting.svg
Hebrew letter ש Shin / handwriting