Alina Janowska
![]() Alina Janowska podczas obchodów 66. rocznicy wybuchu powstania warszawskiego (2010) | |
Imię i nazwisko | Alina Maria Janowska-Zabłocka wcześniej Alina Maria Janowska-Borecka |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 16 kwietnia 1923 |
Data i miejsce śmierci | 13 listopada 2017 |
Zawód | |
Współmałżonek | Andrzej Borecki |
Lata aktywności | 1943–2013 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Alina Maria Janowska-Zabłocka, primo voto Borecka (ur. 16 kwietnia 1923 w Warszawie, zm. 13 listopada 2017[1] tamże[2]) – polska aktorka teatralna, filmowa i telewizyjna.
Życiorys
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/76/Film_nr_39_-_Alina_Janowska_-_1948-03-15.jpg/220px-Film_nr_39_-_Alina_Janowska_-_1948-03-15.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Zakazane_Piosenki_-_Alina_Janowska_-_1_-_Film_nr_03_-_1946-09-01.jpg/240px-Zakazane_Piosenki_-_Alina_Janowska_-_1_-_Film_nr_03_-_1946-09-01.jpg)
Pochodziła z rodziny ziemiańskiej, była córką Stanisława i Marceliny Janowskich[3]. Ojciec, z wykształcenia inżynier rolnik był adiutantem generała Józefa Dowbor-Muśnickiego. Matka, Marcelina Rymkiewiczówna, z wykształcenia śpiewaczka operetkowa, porzuciła obiecującą karierę dla męża i rodziny[4]. Jej stryj, Bohdan Janowski, oficer i dziedzic majątku Janowskich Polany II[5] koło Wiszniewa, zginął w Katyniu. Dzieciństwo spędziła m.in. w Berdówce, Brodach pod Kalwarią Zebrzydowską, Miętnem koło Garwolina i Żyrowicach[6]. Na przełomie 1939 i 1940 została osadzona wraz z matką i bratem w obozie jenieckim Stalag I B Hohenstein pod Olsztynkiem[7]. Została uratowana przed wywozem na roboty do Niemiec i przydzielona do prac w ogrodach Pałacu w Wilanowie[8].
Aresztowana w nocy z 23 na 24 kwietnia 1942, została oskarżona o współpracę z podziemiem i pomoc rodzinie żydowskiej. Przez 7 miesięcy więziona na Pawiaku w Warszawie. Wielokrotnie przesłuchiwana na Szucha. 6 listopada została zwolniona i jednocześnie uratowana przed wywozem do Oświęcimia[9]. Wzięła udział w powstaniu warszawskim, przyłączając się do niego już 1 sierpnia. Była łączniczką dowództwa batalionu „Kiliński”, pod pseudonimem „Alina” (nieformalnie „Setka” – z uwagi na to, że można było na nią liczyć w 100%)[10], na służbie pozostawała aż do 4 października 1944. Po upadku powstania i wyjściu z Warszawy przedostała się do rodziców w Tworkach.
Jej pierwszy występ w 1943 zapowiadał Jerzy Waldorff, akompaniowali Witold Lutosławski i Andrzej Panufnik[11]. Po wojnie trafiła do łódzkiego Teatru Syrena, grała w kabarecie Gong. Wypatrzona w Syrenie przez asystenta Leonarda Buczkowskiego znalazła się na planie Zakazanych piosenek (1946). W 1946 ukończyła Szkołę Tańca Artystycznego Janiny Mieczyńskiej w Łodzi. W 1948 zdała aktorski egzamin eksternistyczny.
Była prezesem Stowarzyszenia Pomocy Dzieciom „Gniazdo”[12], od 2007 była członkiem honorowym i Prezesem Honorowym Stowarzyszenia[13].
Alina Janowska po raz ostatni wystąpiła przed publicznością 17 marca 2013 na 34. Przeglądzie Piosenki Aktorskiej we Wrocławiu w koncercie „Urodziny Aliny. Benefis Aliny Janowskiej”, kiedy świętowała jubileusz pracy artystycznej[14]. Cierpiała na chorobę Alzheimera[15]. Zmarła 13 listopada 2017 w Warszawie mając 94 lata. Tydzień później po mszy świętej pogrzebowej w kościele św. Stanisława Kostki została pochowana w Alei Zasłużonych cmentarza Wojskowego na Powązkach (kwatera G-tuje-37)[16][17].
Życie prywatne
Była żoną Andrzeja Boreckiego, z którym miała córkę Agatę (ur. 1957). Od 1963 była żoną architekta Wojciecha Zabłockiego. Mieli dwoje dzieci: Michała (ur. 1964) i Katarzynę (ur. 1969)[14].
Filmografia
Filmy fabularne (kinowe i telewizyjne)
Rok | Tytuł | Rola | Uwagi |
---|---|---|---|
1946 | Zakazane piosenki | śpiewaczka uliczna | film muzyczny, reżyseria: Leonard Buczkowski |
1947 | Ostatni etap | Jugosłowianka Dessa | film wojenny, reżyseria: Wanda Jakubowska |
1948 | Skarb | Basia, siostrzenica Małkowej | film komediowy, reżyseria: Leonard Buczkowski |
1948 | Ślepy tor | Ewka | film psychologiczny, reżyseria: Bořivoj Zeman |
1950 | Czarci żleb | Hanka | film sensacyjny, reżyseria: Tadeusz Kański |
1953 | Dumna królewna | księżniczka (polski dubbing) | film familijny z 1952, tytuł oryg.: Pyšná princezna, reż. dubbingu: Jerzy Twardowski |
1961 | Kopciuszek | Gryzelda (polski dubbing) | film animowany, reżyseria dubbingu: Seweryn Nowicki |
1961 | Samson | Lucyna | film dramatyczny, reżyseria: Andrzej Wajda |
1961 | Czas przeszły | żona Kamińskiego | film psychologiczny, reżyseria: Leonard Buczkowski |
1962 | Spóźnieni przechodnie (nowela Nauczycielka) | nauczycielka Zofia Kwiecińska | film obyczajowy, reżyseria: Jan Rybkowski |
1962 | Dumbo | słonica (polski dubbing) | film animowany, reżyseria dubbingu: Jerzy Twardowski |
1963 | Smarkula | doktor Wanda | film komediowy, reżyseria: Leonard Buczkowski |
1967 | Poradnik matrymonialny | redaktor Roksana | film komediowy, reżyseria: Włodzimierz Haupe |
1969 | Pożarowisko | Rojecka | horror, reżyseria: Ryszard Ber |
1970 | Dzięcioł | Misia Waldek | film komediowy, reżyseria: Jerzy Gruza |
1972 | Podróż za jeden uśmiech | ciocia Ula, królowa autostopu | film komediowy, reżyseria: Stanisław Jędryka |
1975 | Dulscy | Aniela Dulska | film obyczajowy, reżyseria: Jan Rybkowski |
1982 | Na tropach Bartka | Kasicka, matka Maćka | film dla dzieci, reżyseria: Janusz Łęski |
1984 | Miłość z listy przebojów | członkini „teatrzyku” | film muzyczny, reżyseria: Marek Nowicki |
1985 | Och, Karol | teściowa Karola, matka Marii | film komediowo-erotyczny, reżyseria: Roman Załuski |
1990 | Femina | matka Bogny | film psychologiczny, reżyseria: Piotr Szulkin |
1991 | V.I.P. | Gręboszowa, matka Zdzisia | film sensacyjny, reżyseria: Juliusz Machulski |
1991 | Rozmowy kontrolowane | Halina Należyty | film komediowy, reżyseria: Sylwester Chęciński |
1999 | Gwiazdka w Złotopolicach | Eleonora Gabriel | film komediowy, reżyseria: Radosław Piwowarski |
2002 | Wszyscy święci | Halina, przyjaciółka Marii z oddziału | film dramatyczny, reżyseria: Andrzej Barański |
2008 | Niezawodny system | Maria | film obyczajowy, reżyseria: Izabela Szylko |
2009 | Ostatnia akcja | pułkownik Dowgird | film komediowo-sensacyjny, reżyseria: Michał Rogalski |
2013 | Zdjęcie od Nasierowskiej, czyli życie wielokrotnie spełnione | ona sama | film dokumentalny, reżyseria: Tomasz Pijanowski |
Seriale telewizyjne
Rok | Tytuł | Rola | Uwagi |
---|---|---|---|
1965–1966 | Wojna domowa | Irena Kamińska | serial telewizyjny, reżyseria: Jerzy Gruza |
1968 | Stawka większa niż życie | Rose Arens, właścicielka „Cafe Rose” (odc. 4) | serial telewizyjny, reżyseria: Andrzej Konic |
1971 | Samochodzik i templariusze | przewodniczka po Malborku (odc. 3) | serial telewizyjny, reżyseria: Hubert Drapella |
1971 | Podróż za jeden uśmiech | ciocia Ula, królowa autostopu (odc. 4, 5, 7) | serial telewizyjny, reżyseria: Stanisław Jędryka |
1974 | Wielka miłość Balzaka | madame Buchet (odc. 2, 4) | serial telewizyjny, reżyseria: Wojciech Solarz |
1976 | Czterdziestolatek | Celina Powroźna (odc. 15) | serial telewizyjny, reżyseria: Jerzy Gruza |
1977 | Lalka | Krzeszowska (odc. 1, 4, 5, 7, 8) | serial telewizyjny, reżyseria: Ryszard Ber |
1978 | Rodzina Leśniewskich | pani psycholog (odc. 3) | serial telewizyjny, reżyseria: Janusz Łęski |
1980 | Tylko Kaśka | ciotka Wanda (odc. 4) | serial telewizyjny, reżyseria: Włodzimierz Haupe |
1980 | Kłusownik | Kasicka | serial telewizyjny, reżyseria: Janusz Łęski |
1984 | 5 dni z życia emeryta | Irena | serial telewizyjny, reżyseria: Edward Dziewoński |
1993 | Czterdziestolatek. 20 lat później | Celina Powroźna (odc. 1, 3, 6) | serial telewizyjny, reżyseria: Jerzy Gruza |
1997–2010 | Złotopolscy | Eleonora Gabriel (odc. 1–1120) | serial telewizyjny, reżyseria: Radosław Piwowarski i in. |
2007 | Niania | Leokadia, babcia Frani (odc. 64) | serial telewizyjny, reżyseria: Jerzy Bogajewicz |
2010–2011 | Plebania | Adela (odc. 1564–1724) | serial telewizyjny, reżyseria: różni |
2011 | Na dobre i na złe | pacjentka Lidia Makowska (odc. 437) | serial telewizyjny, reżyseria: Kordian Piwowarski |
Odznaczenia i wyróżnienia
- 1979: Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski[18]
- 1979: Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Warszawy”
- 1995: Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski[19]
- 2001: Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski[20]
- 2001: odcisk dłoni na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach
- 2003: Kawaler Orderu Uśmiechu
- 2005: Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
- Krzyż Partyzancki
- Krzyż Armii Krajowej
- Warszawski Krzyż Powstańczy
Przypisy
- ↑ Maciej Grzenkowicz, Jacek Szczerba: Alina Janowska nie żyje. Legenda polskiego kina i teatru miała 94 lata. wyborcza.pl, 2017-11-13. [dostęp 2017-11-13].
- ↑ Alina Janowska nie żyje. Aktorka miała 94 lata. gazeta.pl, 2017-11-13. [dostęp 2017-11-13]. (pol.).
- ↑ Dominika Kaszuba: Alina Janowska – aktorka? nie, tancerka!. 2011-05-11. [dostęp 2011-05-15]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-05-16)].
- ↑ Michalski 2007 ↓.
- ↑ Polany (7), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VIII: Perepiatycha – Pożajście, Warszawa 1887, s. 573 .
- ↑ Michalski 2007 ↓, s. 29.
- ↑ Michalski 2007 ↓, s. 59.
- ↑ Michalski 2007 ↓, s. 68.
- ↑ Michalski 2007 ↓, s. 94.
- ↑ Sierpień 1944 – ludzie. Alina Janowska „Alina”, „Metro”, 20 sierpnia 2014.
- ↑ Michalski 2007 ↓, s. 81.
- ↑ Alina Janowska. zoliborzanie.pl. [dostęp 2012-03-01].
- ↑ Stowarzyszenie Pomocy Dzieciom „Gniazdo” – Historia. stowarzyszeniegniazdo.pl. [dostęp 2015-04-03].
- ↑ a b Katarzyna Gorzkiewicz , Spodprasy, „Angora”, 26 listopada 2017, ISSN 08678162 .
- ↑ Alina Janowska. dziennik.pl. [dostęp 2014-07-08].
- ↑ Pogrzeb Aliny Janowskiej. Aktorka spoczęła w Alei Zasłużonych Cmentarza Wojskowego na Powązkach.. wpolityce.pl. [dostęp 2017-11-20].
- ↑ Pożegnanie Aliny Janowskiej. Spoczęła na Powązkach. tvnwarszawa.tvn24.pl. [dostęp 2017-11-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-12-01)].
- ↑ Spotkanie twórców i artystów polskiej estrady. „Nowiny”. 146, s. 2, 2 lipca 1979.
- ↑ M.P. z 1996 r. nr 11, poz. 117 – pkt 4.
- ↑ M.P. z 2001 r. nr 21, poz. 340 – pkt 1.
Bibliografia
- Dariusz Michalski: Jam jest Alina, czyli Janowska Story. Warszawa: Prószyński i S-ka, 2007. ISBN 978-83-7469-597-8. OCLC 189464738.
- Biogram na stronie Muzeum Powstania Warszawskiego
- Alina Janowska w bazie IMDb (ang.)
- Alina Janowska w bazie Filmweb
- Alina Janowska w bazie filmpolski.pl
- Alina Janowska, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (osoby). [online] [dostęp 2021-04-09] .
Linki zewnętrzne
- Alina Janowska na zdjęciach w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
- Alina Janowska na zdjęciach w bibliotece Polona
Media użyte na tej stronie
Baretka: Krzyż Partyzancki
Ta ^specifik^ z W3C grafika wektorowa została stworzona za pomocą Inkscape .
Autor: Starscream, Licencja: CC BY-SA 3.0
Alina Janowska na otwarciu XXXIV Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni 2009.
Baretka: Warszawski Krzyż Powstańczy
Kadr z filmu fabularnego Zakazane Piosenki nakręconego w 1946 roku w zburzonej Warszawie.
Autor: Cezary Piwowarski, Licencja: CC BY 3.0
Alina Janowska podczas obchodów 66 rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego w Muzeum Powstania Warszawskiego w Warszawie
Baretka: Order Uśmiechu.
Autor: Mateusz Opasiński, Licencja: CC BY-SA 4.0
Grób aktorki Aliny Janowskiej i architekta oraz szermierza Wojciecha Zabłockiego w Alei Zasłużonych na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie