Andrzej Nowicki (filozof)
![]() Portret Andrzeja Nowickiego, obraz Żanety Antosik, 2016 r. | |
Państwo działania | |
---|---|
Data i miejsce urodzenia | 27 maja 1919 |
Data i miejsce śmierci | 1 grudnia 2011 |
profesor | |
Specjalność: filozofia, religioznawstwo | |
Alma Mater | Uniwersytet Warszawski |
Doktorat | 1947 – filozofia |
Habilitacja | 1962 – filozofia |
Profesura | 1976 |
nauczyciel akademicki | |
Uczelnia | |
Okres zatrudn. | 1952–1963 |
Uczelnia | |
Okres zatrudn. | 1963–1973 |
Uczelnia | |
Okres zatrudn. | 1973–1991 |
Odznaczenia | |
![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() ![]() |
Andrzej Rusław Fryderyk Nowicki (ur. 27 maja 1919 w Warszawie, zm. 1 grudnia 2011 tamże)[1] – polski filozof kultury, historyk filozofii i ateizmu, religioznawca, wykładowca akademicki (UW, UWr i UMCS), specjalista z zakresu filozofii włoskiego Oświecenia, koneser sztuki, dyplomata. Twórca systemu filozoficznego, który nazwał „ergantropijno-inkontrologicznym systemem filozofii spotkań w rzeczach”. Działacz ateistyczny, założyciel i prezes wielu organizacji laickich, wolnomyślicielskich i religioznawczych. Wolnomularz, w latach 1997–2001 wielki mistrz Wielkiego Wschodu Polski[2][3].
Życiorys
Urodził się 27 maja 1919 w Warszawie w rodzinie Zbigniewa Nowickiego herbu Rogala (1892–1942) i Zofii Słubickiej herbu Prus I (1896–1977)[4]. W latach 1930–37 uczył się w Gimnazjum im. Stanisława Staszica w Warszawie[1][5].
W latach 1934–1937 należał do socjalistycznej organizacji młodzieży szkół średnich „Spartakus”[6], działającej pod patronatem PPS, następnie w latach 1937–1939 do Związku Niezależnej Młodzieży Socjalistycznej[6]. Jeszcze przed studiami (w latach 1935–39) zaczął brać udział w wykładach i seminariach Kazimierza Czapińskiego z historii filozofii, teorii marksizmu i historii doktryn politycznych[1].
W latach 1937–39 Studiował filozofię, psychologię i italianistykę na Uniwersytecie Warszawskim[7]. Od 1938 był członkiem Polskiego Towarzystwa Filozoficznego. Po wybuchu II wojny światowej kontynuował studia na uniwersytecie podziemnym. Do jego nauczycieli należeli Władysław Witwicki[8], Władysław Tatarkiewicz, Tadeusz Kotarbiński czy Antoni Bolesław Dobrowolski[7]. Promotorem jego pracy magisterskiej dotyczącej filozofii Heraklita (złożonej w 1943) i doktorskiej pt. O czynie bohaterskim (złożonej w 1947) był Tatarkiewicz[6].
W czasie II wojny światowej wojny był członkiem socjalistycznej grupy „Płomienie”. Od 1942 roku w Związku Walki Zbrojnej[6]. Od 1942 należał do PPS[2]. W latach 1942–1944 był członkiem władz Wydziału Młodzieży PPS i oficerem politycznym III kompanii im. Komuny Paryskiej w batalionie OW PPS im. Jarosława Dąbrowskiego, redaktorem naczelnym miesięcznika „Światło”[2] i członkiem komitetu redakcyjnego miesięcznika „Młodzież Socjalistyczna”[2]. Brał czynny udział w powstaniu warszawskim[6], zarządzając pracą kulturalno-oświatową Ekspozytury Starostwa Powstańczego Warszawa Północ[2].
W pierwszych latach po wojnie, jeszcze za czasów swojego członkostwa w PPS-ie, był osobistym sekretarzem premiera Edwarda Osóbki-Morawskiego[2]. Uczestniczył w delegacji polskiej na konferencji w Poczdamie[2], w latach 1945–47 pełnił funkcję attaché kulturalnego przy polskiej placówce dyplomatycznej w Rzymie[2]. W latach 1947–48 pracował w Wydziale Zagranicznym Centralnego Komitetu Wykonawczego PPS[2]. W latach 1947–50 należał do redakcji tygodnika „Świat i Polska“.
W latach 1948–1981 był członkiem PZPR. Przez wiele środowisk był krytykowany za udział w propagandzie antyreligijnej lat 40. i 50. (por. wydaną wówczas książkę Papieże przeciwko Polsce, Książka i Wiedza, 1949). Od 1950 był Agentem Informatorem Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego o ps. "Olimpia"[9] i formalnie dopiero 24 maja 1955, w związku z wyeliminowaniem z sieci agencyjnej, decyzją Naczelnika Wydziału I Departamentu III KdsBP jego teczka personalna trafiła do archiwum Komitetu ds. Bezpieczeństwa Publicznego. Był członkiem Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu (1957–62)[2], prezydium Zarządu Głównego Towarzystwa Szkoły Świeckiej (1957–69)[2], Zarządu Głównego Towarzystwa Krzewienia Kultury Świeckiej (od 1969)[2], którego został członkiem honorowym w 1977.
Był jednym z założycieli Stowarzyszenia Ateistów i Wolnomyślicieli (w 1957), w którym był przewodniczącym Zarządu Głównego w pierwszych latach działalności (1957–62)[2]. Był współzałożycielem Polskiego Towarzystwa Religioznawczego (w 1956; od 1958 członek zarządu), w którym pełnił w latach 1973–88 funkcję prezesa (od 1988 prezes honorowy)[2]. Założył również pismo religioznawcze „Euhemer” (1957), którego był w latach 1957–81 redaktorem naczelnym[10].
W 1962 uzyskał tytuł docenta (obecnie doktorat) na podstawie obrony pracy Centralne kategorie filozofii Giordana Bruna na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Warszawskiego[6]. Tytuł profesora nadzwyczajnego uzyskał w 1971, zaś zwyczajnego w 1976 roku[6]. Wykładał filozofię na Uniwersytecie Warszawskim (1952–1963), Uniwersytecie Wrocławskim (1963–1973, pełnił tu funkcję kierownika Katedry Historii Filozofii oraz założył Wrocławski Ośrodek Studiów nad Filozofią Włoskiego Odrodzenia) i Uniwersytecie Marii Curie Skłodowskiej w Lublinie (1973–1991, gdzie piastował stanowisko kierownika Zakładu Filozofii Kultury Międzyuczelnianego Instytutu Filozofii i Socjologii)[11]. W czasie czterdziestu lat wypromował 112 magistrów i 35 doktorów[6].
W ramach prac naukowych zajmował się przede wszystkim Lucilio Vaninim, któremu poświęcił kilka książek i liczne artykuły, a także osobie Giordano Bruno. W ramach tych badań utrzymywał żywe kontakty z włoskimi środowiskami naukowymi, publikował we włoskich pismach. Jego dorobek naukowy w tym zakresie został we Włoszech doceniony również symbolicznie, gdyż został uhonorowany za swój wkład w studia na renesansową myślą włoską medalami. W 1967 za zasługi dla kultury włoskiej dekretem Prezydenta Republiki Włoskiej został mianowany członkiem zwyczajnym zagranicznym Akademii Nauk Moralnych i Politycznych w Neapolu[2]. Wyróżniony został również honorowym obywatelstwem miast Taurisano (1967) i Noli (1976)[2].
Po transformacji związał się z wolnomularstwem. W 1994 został współzałożycielem czasopisma „Wolnomularz Polski“[12]. W latach 1997–2001 — przez kolejne cztery kadencje — pełnił funkcję wielkiego mistrza Wielkiego Wschodu Polski[12]. Pełnił funkcję wiceprezydenta Polskiej Grupy Narodowej Universala Framasona Ligo(esperanto) (Uniwersalnej Ligi Masońskiej)[12].
W 2007 został członkiem Komitetu Honorowego Polskiego Stowarzyszenia Racjonalistów[12].
Jako ergantropista interesował się duchowymi osiągnięciami różnych kultur, w tym malarstwem, literaturą, był melomanem. Przebywając już na emeryturze, zainteresowany kulturą chińską, zaczął się samodzielnie uczyć języka chińskiego.
Jego prace obejmują ponad 1200 pozycji, w tym około 1000 w języku polskim, 142 po włosku, 58 w 10 innych językach[12][7]. Jest autorem ok. 50 książek[13].
Dorobek naukowy
Wybrane książki
- Papieże przeciw Polsce. Doświadczenia dziesięciu stuleci naszych dziejów (Książka i Wiedza, 1949)
- Kopernik – człowiek Odrodzenia (Wiedza Powszechna, 1953)
- Podróż w świat średniowiecznych cudów (Wiedza Powszechna, 1954, 1956)
- Wykłady z historii filozofii i myśli społecznej Odrodzenia (PWN, 1956)
- Grzegorz z Sanoka, 1406–1477 (PWN, 1958)
- Starożytni o religii (Polskie Towarzystwo Religioznawcze, 1959)
- Centralne kategorie filozofii Giordana Bruna (PWN, 1962)
- Wypisy z historii krytyki religii (Książka i Wiedza, 1962)
- Wykłady o krytyce religii (Książka i Wiedza, 1963)
- Ateizm (Iskry, 1964)
- Wykłady o krytyce religii w Polsce (Książka i Wiedza, 1965)
- Filozofia włoskiego Odrodzenia (PWN, 1967)
- Centralne kategorie filozofii Vaniniego (PWN, 1970)
- Filozofia francuskiego Odrodzenia (PWN, 1973)
- Człowiek w świecie dzieł (PWN, 1974)
- Ostatnia noc Vaniniego (Katowice 1976)
- Współczesna filozofia włoska (PWN, 1977)
- Portrety filozofów w poezji, malarstwie i muzyce (Wydawnictwo Lubelskie, 1978)
- Giordano Bruno (Wiedza Powszechna, 1979)
- Lampa trzydziestu spotkań (Katowice 1980)
- Nauczyciele (Lublin 1981)
- Witwicki (Wiedza Powszechna, 1982)
- Uczeń Twardowskiego. Władysław Witwicki (Katowice 1983)
- Czas i człowiek (Nasza Księgarnia, 1983)
- Zarys dziejów krytyki religii. Starożytność (1986)
- Vanini (Wiedza Powszechna, 1987)
- Kazimierz Łyszczyński (TKKŚ, 1989)
- Spotkania w rzeczach (PWN, 1991)
- Filozofia masonerii u progu siódmego tysiąclecia (Gdynia, 1997)
- Atena Creanda (nieopublikowana, pisana w latach 2009–2010)[13]
Wybrane nagrody wyróżnienia
- Nagrody Ministra za książki Centralne kategorie filozofii Vaniniego, Człowiek w świecie dzieł, Portrety filozofów, Zarys dziejów krytyki religii
- Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski (1973)[2]
- Medal 30-lecia Polski Ludowej
- Medal 10-lecia Polski Ludowej
- Odznaka tytułu honorowego „Zasłużony Nauczyciel PRL” (1977)
- Medal Komisji Edukacji Narodowej[2] (1988)
- Odznaka honorowa „Za Zasługi w Rozwoju Województwa Zielonogórskiego”
- Odznaka honorowa „Za Zasługi dla Lubelszczyzny”
- Odznaka „Zasłużony dla Sanoka”
- Odznaka 1000-lecia Państwa Polskiego
- Odznaka honorowa „Nauka w Służbie Ludu”
- Złoty „Medal za Studia nad Vaninim” (1969)
- Medal Akademii Nauk Moralnych i Politycznych w Neapolu[2]
- Medal Towarzystwa Historycznego w Cesercie
- Medal Grzegorza z Sanoka
- Medal T. Boya-Żeleńskiego
- francuskie odznaczenie Oeuvre humanitaire et Mérite philantropique
Życie prywatne
Praprapraprawnuk posła na Sejm Czteroletni Józefa Radzimińskiego herbu Lubicz (zm. 1820)[4].
Żonaty z Zenobią z domu Skrzek (1921–2005). Mieli troje dzieci: Przemysława (ur. 1944), filozofa i astrologa Światosława (ur. 1947; byłego męża Wandy Nowickiej) i Kingę (ur. 1948)[4].
Przypisy
- ↑ a b c Łukaszyński 2013 ↓, s. 126.
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q r s Łukaszyński 2013 ↓, s. 128.
- ↑ Wielki Wschód Polski – wielka loża masońska. wolnomularstwo.pl.
- ↑ a b c Marek Jerzy Minakowski: Andrzej Rusław «Biskup» Nowicki h. Rogala. [w:] Wielka Genealogia Minakowskiego [on-line]. sejm-wielki.pl, 2017-05-13. [dostęp 2017-05-13]. (pol.).
- ↑ Szkoła im. Stanisława Staszica w Warszawie 1906-1950.
- ↑ a b c d e f g h Łukaszyński 2013 ↓, s. 127.
- ↑ a b c Majewska 2013 ↓, s. 393.
- ↑ Teresa Rzepa: Psychologia Władysława Witwickiego. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 1991, s. 183. ISBN 83-232-0332-6.
- ↑ Numer rejestracyjny 2742/46.
- ↑ Łukaszyński 2013 ↓, s. 128–129.
- ↑ Łukaszyński 2013 ↓, s. 127, 128.
- ↑ a b c d e Łukaszyński 2013 ↓, s. 129.
- ↑ a b Majewska 2013 ↓, s. 394.
Bibliografia
- Szkoła im. Stanisława Staszica w Warszawie 1906-1950. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1988, s. 116, 160, 515, 565, 568, 593. ISBN 83-06-01691-2.
- Francesco Paolo Raimondi: Andrzej Nowicki – filosofo e storico della filosofia, Taurisano 1992.
- Henryk Borowski, Czesław Gryko, Stefan Symotiuk, Bibliografia prac – siedemdziesięciolecie Profesora Andrzeja Nowickiego, UMCS, Lublin 1989. Pełniejsza bibliografia prac A. Nowickiego (na dzień 27.5.2009, obejmująca ponad 1263 pozycje, mieści się na 80 stronach A4).
- Czy istnieje filozofia masońska? (Wywiad z prof. dr hab. Andrzejem Nowickim), [w:] Sztuka Królewska. Historia i myśl wolnomularstwa na przestrzeni dziejów, red. N. Wójtowicz, Wrocław 1997.
- Norbert Wójtowicz, Walka o „kulturę świecką” w pracach pierwszego przewodniczącego Stowarzyszenia Ateistów i Wolnomyślicieli, [w:] Propaganda antykościelna w Polsce w latach 1945–1978, red. St. Dąbrowski, B. Rogowska, Wrocław 2001.
- N. Wójtowicz, Nowicki Andrzej Rusław, [w:] N. Wójtowicz, Masoneria. Mały słownik, Warszawa 2006, s. 266.
- Zofia Majewska. Spotkanie w ogrodzie Andromedy (Jubileusz profesora Andrzeja Rusława Nowickiego). „Wschodni Rocznik Humanistyczny”. 6, s. 458–461, 2009.
- Janusz Łukaszyński. Inkontrologiczna koncepcja wzajemności. „Nauki Społeczne”. 1(7), s. 112–131, 2013. ISSN 2080-6019.
- Zofia Majewska. Wspomnienie o Profesorze Andrzeju Nowickim (1919–2011). „ΣΟΦΙΑ”. 13/2013. s. 393–401. ISSN 1642-1248.
Linki zewnętrzne
- Andrzej Nowicki, [w:] baza „Ludzie nauki” portalu Nauka Polska (OPI) [online] [dostęp 2008-12-06] .
- Rozbudowana strona o Andrzeju Nowickim w serwisie wolnomularstwo.pl
- Profesor Andrzej Nowicki. wolnomularz.pl. [dostęp 2014-01-24]. [zarchiwizowane z tego adresu (2010-08-31)].
- Wywiad z prof. Andrzejem Nowickim w serwisie YouTube
Media użyte na tej stronie
Autor: Lowdown, Licencja: CC BY-SA 3.0
Odznaka „Zasłużony dla Sanoka” przyznana Aleksandrowi Rybickiemu (1978). Źródło: Archiwum Muzeum Budownictwa Ludowego w Sanoku. "Odznaczenia Aleksandra Rybickiego z okresu międzywojennego i PRL i legitymacje" (zespół 11, sygn. 83).
Baretka: Medal 30-lecia Polski Ludowej
Autor: Ivonna Nowicka, Licencja: CC BY-SA 4.0
One of the bookshelves of Polish philosopher Andrzej Nowicki's library with labels in Chinese showing his interest in and love for the Chinese language and script.
Since the picture was deleted from the Italian it.wikipedia's page on Professor Nowicki by "Rojelio discussione 22:40, 8 ott 2021" with the explanation "(più intralcio che utilità)" ("more hindrance than utility"), maybe it is useful to enumerate all the titles that can be discerned in the picture:
the 4th shelf from top: - Hindi, Korean, English dictionaries; you can also find a picture of himself
the 3rd shelf from top: - books on Hegel and China; a Polish musical encyclopedia (yes, Prof. Nowicki had a great interest in both classical and contemporary music); a Russian book on the art of Portugal
the 2nd shelf from top: - Nowicki's notebooks entitled (in Polish): "France", "French literature", "Korea", "Polish poetry "," Portugal "," Hungary "," Ukraine - Meetings", "Warsaw", a German book on pre-Socratic Greek philosophy, which begins with the words "Die Fragmente der Vorsokratiker ..."
top shelf: - notebooks entitled "Spain", "Czechia", "Grand piano", "The golden book of ..." and a large folder on the right called "Bruno".
All these offer a unique and insightful idea of his workplace and of the vast scope of Nowicki's interest and of his intellectual openness an interest for the world and of the many languages he could and wanted to read.Autor: Jakubkaja, Licencja: CC BY-SA 3.0
Baretka odznaki tytułu honorowego Zasłużony Nauczyciel Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej
(c) MesserWoland, CC-BY-SA-3.0
The Square and Compasses is one of the most prominent symbols of Freemasonry. The "G" in the middle represents God, otherwise known inside Lodges as "The Grand Geometrician of the Universe", since Freemasonry demands belief in no specific faith, simply a belief in a "Supreme Being". It has also been ascribed to the Worshipful Master's word.
Some also claim that it represents Gnosticism or Saint Germain.
The symbol of the Square and Compasses is a trademark and has been registered in some jurisdictions. [1]
This image was created for the Grand Lodge of British Columbia and Yukon in 1993. [2]Baretka Odznaki 1000-lecia Państwa Polskiego
Autor: Gluch.e, Licencja: CC BY-SA 4.0
Portret Andrzeja Nowickiego autorstwa Żanety Antosik wykonany na zamówienie Instygatora przy okazji spotkania z duchem poezji profesora, które odbyło się 3 czerwca 2016 r. w Lublinie.