Andrzej Zaucha
![]() Andrzej Zaucha (1991) | |
Data i miejsce urodzenia | |
---|---|
Data i miejsce śmierci | 10 października 1991 |
Przyczyna śmierci | |
Instrumenty | |
Typ głosu | |
Gatunki | |
Zawód | |
Aktywność | 1968–1991 |
Wydawnictwo | |
Zespoły | |
Dżamble, Anawa |
Andrzej Zaucha (ur. 12 stycznia 1949[2] w Krakowie, zm. 10 października 1991 tamże[3]) – polski wokalista rhythm-and-bluesowy i jazzowo-popowy, saksofonista altowy i perkusista, a także aktor musicalowy (teatralny) i filmowy oraz artysta kabaretowy. Z wykształcenia zecer.
Był muzycznym samoukiem[4]. Dokonał licznych nagrań płytowych, do filmów i seriali, m.in. Przybysze z Matplanety i Gumisie, oraz dla archiwum Polskiego Radia. Jego najpopularniejsze piosenki to: „Byłaś serca biciem”, „Baw się lalkami”, „C’est la vie – Paryż z pocztówki”, „Siódmy rok”, „Magia to ja”, „Wymyśliłem ciebie”, „Smakować świat”, „Jak na lotni”, „Bądź moim natchnieniem”, „O cudzie w tancbudzie”, „Czarny Alibaba” z repertuaru Heleny Majdaniec, „Rozmowa z Jędrkiem” nagrana z Andrzejem Sikorowskim oraz „Baby, ach te baby” z repertuaru Eugeniusza Bodo, nagrana z Ryszardem Rynkowskim.
Współpracował z wieloma muzykami jazzowymi, m.in. z Januszem Muniakiem, Zbigniewem Seifertem, Tomaszem Stańką, Jarosławem Śmietaną, Michałem Urbaniakiem i Janem Ptaszynem Wróblewskim, a także z zespołami jazzu tradycyjnego Beale Street Band i Playing Family jako wokalista oraz Old Metropolitan Band jako perkusista. Związany był także z zespołami rockowymi – Grupa Doctora Q, Kwadratem i Kasa Chorych. Nagrał muzyczne duety z wieloma artystami, takimi jak m.in. Ewa Bem, Krystyna Prońko, Krystyna Giżowska, Adrianna Biedrzyńska, Maryla Rodowicz, Łucja Prus, Hanna Banaszak, Danuta Rinn, Mietek Szcześniak, Beata Kozidrak, Lora Szafran, Ryszard Rynkowski, Andrzej Sikorowski czy Alicja Majewska[5].
Życiorys
Urodził się 12 stycznia 1949[6] w Krakowie, dorastał na krakowskich Pychowicach[6]. Był synem Matyldy Zauchy-Feit i Romana Zauchy (1922–1989)[7]. Brat matki grał na trąbce[8], ojciec śpiewał i grał zarobkowo w zespołach grających do tańca podczas przyjęć okolicznościowych[9], a matka prowadziła sklep[10]. Ojciec był uzależniony od hazardu i alkoholu[11], co doprowadziło do jego rozwodu z żoną, gdy Andrzej Zaucha miał sześć lat[10].
W wieku ośmiu lat zadebiutował publicznie, zastępując ojca na perkusji w jego zespole[9]. W kolejnych latach wielokrotnie występował za ojca na koncertach[12]. W szkole podstawowej grał także w innych krakowskich składach muzycznych grających muzykę taneczną. Oprócz tego był ministrantem, śpiewał w kościele i grał na klarnecie[13]. Uczył się w VIII Liceum Ogólnokształcącym w Krakowie[14], jednak przerwał naukę w klasie maturalnej[15], po czym ukończył dwuletnią szkołę zawodową w specjalności zecera[16].
Kariera sportowa
Jako dziecko grał w piłkę nożną w Klubie Kolejarza i wyczynowo pływał[8]. W szkole średniej trenował kajakarstwo[8], startował na dystansach 300 m, 500 m i 1000 m[17]. W tej dyscyplinie wywalczył trzy medale mistrzowskie[17]: na mistrzostwach Polski juniorów w 1963 prowadzona przez niego „czwórka” wywalczyła brązowy medal, w kolejnym roku zdobył złote medale mistrzostw Polski juniorów w „jedynce” i „czwórce”. Rozważano powołanie go do reprezentacji Polski na Letnie Igrzyska Olimpijskie 1964 w Tokio, jednak porzucił plany sportowe na rzecz grania w zespole Czarty[8].
Kariera artystyczna
Był muzycznym samoukiem[18]. Muzycznie debiutował jako perkusista w amatorskim zespole Czarty prowadzonym przez Janusza Gajca[19]. Był także solistą grupy Telstar, również założonej przez Gajca[8]. W 1966 po raz pierwszy zaśpiewał w klubach studenckich[17]. Profesjonalnie śpiewanie rozpoczął w 1969 jako wokalista jazz-rockowej grupy Dżamble[17], z którą zadebiutował występem na Balu Architekta w Teatrze Kolejarza[20] oraz wystąpił m.in. na festiwalu Jazz nad Odrą w 1969 we Wrocławiu, a w 1971 wydał album Wołanie o słońce nad światem[21]. Również w 1971 związał się z krakowską grupą Anawa, w której zajął miejsce wokalisty za Marka Grechutę[22]. Z zespołem nagrał longplaya, zatytułowanego po prostu Anawa (1973), z piosenkami, takimi jak: „Abyś czuł”, „Ta wiara”, „Linoskoczek”, „Stwardnieje ci łza” i „Nie przerywajcie zabawy”[23]. W latach 1973–1979 śpiewał i grał w zespołach rozrywkowych za granicą (występował w klubach muzyczno-rozrywkowych i pubach w Niemczech Zachodnich, Austrii, Szwajcarii i Holandii[17])[24]. Od 1976 grał na saksofonie[17].
Karierę solową rozpoczął dopiero w 1980, kiedy zagrał w śpiewogrze Pozłacany warkocz Katarzyny Gärtner. Nagrał także kilka piosenek („Kochaj człowieka”, „Szlaufik blues” i „Ballada o rannym wstawaniu”) z bluesowym zespołem Kasa Chorych[25]. W 1983 wydał swój pierwszy album solowy pt. Wszystkie stworzenia duże i małe, z którego pochodzi m.in. tytułowy przebój – utwór zaśpiewany w duecie z Ewą Bem[26]. W 1984 nagrał w duecie z Adrianną Biedrzyńską utwór „Cieplej” na potrzeby ścieżki dźwiękowej do filmu Miłość z listy przebojów[27]. W 1985 wystąpił podczas koncertu Piosenka jest dobra na wszystko, który odbył się w ramach Krajowego Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu[27]. Od tego czasu był regularnym gościem na opolskich festiwalach (począwszy od 1985 występował w Opolu corocznie aż do 1991). W drugiej połowie lat 80. zagrał również epizodyczne role w filmach: Miłość z listy przebojów (1984) Marka Nowickiego, Misja specjalna (1987) Janusza Rzeszewskiego oraz Trzy dni bez wyroku (1991) Wojciecha Wójcika[28]. W 1985 występował w spektaklu Kur zapiał w Teatrze STU[29]. W 1987 wydał drugi solowy album pt. Stare, nowe, najnowsze, na którym znalazły się popularne piosenki: „Myśmy byli sobie pisani”, „Bądź moim natchnieniem” i „C’est la vie – Paryż z pocztówki”. Na KFPP w Opolu w 1988 wykonał piosenkę „Byłaś serca biciem”, za którą zdobył wyróżnienie. Utwór stał się jednym z największych przebojów artysty.
W 1989 obchodził jubileusz 20-lecia pracy scenicznej jako wokalista[17]. Z tej okazji planowano jego koncert podczas Dni Krakowa[17]. Również w 1989 występował w kameralnej wersji spektaklu Kur zapiał w Teatrze STU[17], a na festiwalu w Opolu w 1989 otrzymał wyróżnienie w koncercie Premiery za piosenkę „O cudzie w tancbudzie” oraz nagrodę prezydenta miasta Opola za osiągnięcia w wykonawstwie piosenek[30]. Oprócz tego z big-bandem Wiesława Pieregorólki nagrał album Andrzej Zaucha[31], wydany przez Polskie Nagrania. W tym samym roku zapowiadał wydanie nagranego już albumu wraz z Jerzym Dobrzyńskim (muzyka) i Zbigniewem Książkiem (słowa)[17]. Na 28 grudnia 1989 miał zaplanowany koncert w Filharmonii Krakowskiej[32], a na wieczór sylwestrowy 31 grudnia 1989 zaplanowano jego koncert w Sztokholmie[33].
Na początku lat 90. współtworzył wraz z Andrzejem Sikorowskim i Krzysztofem Piaseckim kabaret estradowy Sami[34]. W 1990 zagrał tytułową rolę w prapremierze musicalu Pan Twardowski (muz. Janusz Grzywacz, libr. Krzysztof Jasiński)[35]. W tym samym roku wykonywał piosenkę czołówkową do polskiej wersji językowej Gumisiów[36] oraz wziął udział w nagraniu kolęd w Teatrze STU[37].
Śmierć
10 października 1991, po występie w spektaklu Pan Twardowski na scenie Teatru STU w Krakowie, Zaucha został postrzelony wraz z aktorką Zuzanną Leśniak przez jej męża, reżysera Yves’a Goulais, na parkingu przy ul. Włóczków[38]. Zaucha i Leśniak byli przyjaciółmi, współpracowali w Teatrze STU, a w opinii znajomych byli parą. Leśniak miała czuć się samotna, zaniedbana przez swojego męża oraz nieszczęśliwa w małżeństwie, a Zaucha prawdopodobnie zmagał się z depresją od śmierci żony, Elżbiety, i – jak sam twierdził – planował wziąć ślub z aktorką[39]. Leśniak nie była jednak zdecydowana na rozwód i ponowne zamążpójście, jednak nie ukrywała romansu z Zauchą, równocześnie unikając deklaracji, z kim chce być[40]. Goulais uznał, że tolerowanie jawnego romansu żony godzi w jego honor i że najlepszym rozwiązaniem jest zabicie Zauchy[41][42]. Zabójca oddał dziewięć strzałów z nielegalnie wwiezionego do Polski karabinka sportowego kaliber 5,6 mm o obciętej lufie i kolbie[38][43]. Zastrzelił zaskoczonego Zauchę po podejściu do jego mercedesa, a śmiertelny strzał oddał, gdy piosenkarz wysiadał z samochodu, próbując podejść do mordercy. Zaucha zmarł na miejscu[38][44]. Ciężko ranna Leśniak zmarła na Oddziale Klinicznym Chirurgii Klatki Piersiowej Szpitala im. Jana Pawła II[38]. Historia morderstwa pary stała się kanwą książki Janusza Wiśniewskiego I odpuść nam… wydanej w 2015[45][46].
Zaucha został pochowany 16 października 1991 na cmentarzu Batowickim w Krakowie[47].
Życie prywatne
Był żonaty z Elżbietą, którą poznał w 1966[48], a która zmarła 31 sierpnia 1989 wskutek udaru mózgu w wieku 39 lat[49][41][50]. Mieli córkę Agnieszkę (ur. 1974)[51]. Grób Andrzeja i Elżbiety Zauchów znajduje się na krakowskim cmentarzu Batowickim (kwatera A5A-7-8)[52].
Dyskografia
- Albumy studyjne
- Wołanie o słońce nad światem (1971) – z zespołem Dżamble
- Anawa (1973) – z zespołem Anawa
- Wszystkie stworzenia duże i małe (1983)
- Stare, nowe, najnowsze (1987)
- Andrzej Zaucha (1989)
- Kolędy w teatrze STU (1991) – wspólnie z Haliną Frąckowiak i Alicją Majewską
- Ostatnia płyta, Selles Records (1992)
- Kompilacje
- Andrzej Zaucha (1991)
- Drzazgi (1992)
- Złota kolekcja – Czarny Alibaba (1999)
- The Best – Byłaś serca biciem (2004)
- To Co Zostało, PR Katowice (2017)
- Single
- „Wieczór nad rzeką zdarzeń”/„Dom złej dziewczyny” (1980)
- „Spocznij Kapturku – zaraz cię zjem, czyli marzenia głodnego wilka”/„Wszystkie stworzenia duże i małe” (1983)
Filmografia
Obsada aktorska
- 1980: Pozłacany warkocz
- 1985: Miłość z listy przebojów –
- Piotr Ujma (śpiew),
- członek obsady muzycznej
- 1986: Siedmiomilowe buty – narrator (głos)[53]
- 1987: Misja specjalna – piosenkarz
- 1989: Włos – narrator (głos)
- 1989: Smoczek żarłoczek –
- mężczyzna z dziecięcym wózkiem,
- Narrator (głos)
- 1991: Trzy dni bez wyroku – fałszerz
Źródło:[54]
Wykonanie piosenek
- 1984-1985: Przybysze z Matplanety – czołówka, tyłówka
- 1985: Zielone radości
- 1988: Och! Pampalini!!!
- 1990: Gumisie – czołówka (polski dubbing)
Źródło: [36]
Upamiętnienie
- Wkrótce po śmierci Zauchy został wydany jego czwarty i ostatni album, zatytułowany po prostu Ostatnia płyta (z muzyką Jerzego Dobrzyńskiego i słowami Zbigniewa Książka).
- W 1993 premierę miał film dokumentalny pt. Pan na Księżycu poświęcony życiu i karierze Zauchy, a także książka Małgorzaty i Tomasza Bogdanowiczów pt. Andrzej Zaucha – krótki, szczęśliwy żywot[18].
- W 1995 w Teatrze Bückleina w Krakowie odbył się koncert pt. Nieobecność nie usprawiedliwiona z piosenkami Zauchy[55]. W 2006 podczas 42. Studenckiego Festiwalu Piosenki w Krakowie odbył się koncert piosenek Zauchy[55].
- Od 2009 odbywa się doroczny festiwal „Serca Bicie” dedykowany pamięci muzyka[56].
- Kuba Badach wydał w 2009 album pt. Tribute to Andrzej Zaucha. Obecny, na którym nagrał swoje interpretacje przebojów artysty[57].
- 14 czerwca 2015 została odsłonięta pamiątkowa gwiazda Zauchy w Alei Gwiazd Polskiej Piosenki w Opolu. Odsłonił ją przyjaciel artysty – piosenkarz i muzyk Zbigniew Wodecki.
- W 2016 premierę miał album kompilacyjny pt. Andrzej Zaucha 1949-1991. DJ mix na 25 lat nieobecności[58].
- W 2018 premierę miał spektakl Adama Biernackiego Zaucha. Welcome to the .prl będący wizją życia Zauchy po przeżyciu przez artystę zamachu na swoje życie[59].
- W 2020 ukazała się książka biograficzna o Zausze pt. Serca bicie autorstwa Katarzyny Olkowicz i Piotra Barana.
- Reni Jusis nagrała swoją, klubową wersję przeboju Zauchy „Byłaś serca biciem” na album pt. Zakręcona (1998)[57]. Elektroniczną wersję utworu nagrał również zespół Ballady i Romanse na potrzeby ścieżki dźwiękowej do filmu Córki dancingu (2016)[57].
- Piosenka „Pomyłka” z albumu Wojtek Sokół (2019) rapera Sokoła jest nawiązaniem do życia i śmierci Zauchy[60].
- W 2022 odsłonięto mural z wizerunkiem Zauchy umieszczony na budynku przy ul. Partyzantów w Gdańsku[61].
Przypisy
- ↑ a b c d Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 38.
- ↑ Leszek Gnoiński, Jan Skaradziński: Encyklopedia Polskiego Rocka. Warszawa: Świat Książki, 1997, s. 140. ISBN 83-7129-570-7.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 13.
- ↑ Bartek Radniecki: Miał talent!. muzyka.onet.pl, 4 stycznia 2010. [dostęp 2010-02-26].
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 46–47.
- ↑ a b Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 19.
- ↑ Lokalizator Grobów – Zarząd Cmentarzy Komunalnych, zck-krakow.pl [dostęp 2020-11-13] .
- ↑ a b c d e Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 23.
- ↑ a b Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 20.
- ↑ a b Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 22.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 21–22.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 21.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 19, 66.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 80.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 25.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 10.
- ↑ a b c d e f g h i j Rozmowy przy herbacie. „Byłaś serca biciem”. „Echo Krakowa”. Nr 76, s. 5, 18 kwietnia 1989.
- ↑ a b Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 32.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 23, 32.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 31.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 33.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 44.
- ↑ ANAWA – Linoskoczek. Discogs. [dostęp 2008-10-29]. (pol.).
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 58–61, 66.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 37.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 45–46.
- ↑ a b Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 46.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 210.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 125–126.
- ↑ Nagrody „Opola 89”. „Echo Krakowa”. Nr 123, s. 2, 26 czerwca 1989.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 43.
- ↑ Zaproszenie. „Echo Krakowa”. Nr 246, s. 1, 19 grudnia 1989.
- ↑ Notki plotki. „Echo Krakowa”. Nr 213, s. 5, 2 listopada 1989.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 153.
- ↑ Olkowicz 2020 ↓, s. 127, 144, 175.
- ↑ a b Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 39.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 173.
- ↑ a b c d Andrzej Zaucha zastrzelony. Zabójstwo z zazdrości.. Słowo Ludu, nr 238, s. 1, 12-13 X 1991.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 145–146, 166.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 163, 166.
- ↑ a b Miłość i śmierć Andrzeja Zauchy. tvn24.pl, 23 marca 2008. [dostęp 2009-09-15].
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 169.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 14.
- ↑ A. Zaucha i Z. Leśniak śmiertelnymi ofiarami zazdrośnika. „Nowiny”. Nr 199, s. 2, 14 października 1991.
- ↑ Janusz L. Wiśniewski: I odpuść nam…. Od deski do deski, 2015, seria: Na F/aktach.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 201.
- ↑ Pogrzeb Andrzeja Zauchy i śledztwo w sprawie morderstwa. Gazeta Kielecka nr 202/91, s. 2.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 49.
- ↑ Elżbieta Zaucha. Nekrolog. „Dziennik Polski”. Nr 205, s. 4, 4 września 1989.
- ↑ Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Elżbieta Zaucha. rakowice.eu. [dostęp 2019-12-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-27)].
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 54.
- ↑ Zarząd Cmentarzy Komunalnych w Krakowie. Internetowy lokalizator grobów. Zaucha. rakowice.eu. [dostęp 2019-12-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-27)].
- ↑ Jutro, w sobotę 17 sierpnia, TVP Kultura zaprasza na. Facebook. [dostęp 2019-08-16]. (pol.).
- ↑ Andrzej Zaucha w bazie Filmweb
- ↑ a b Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 225.
- ↑ Festiwal Serca Bicie Pamięci Andrzeja Zauchy. zauchafestiwal.pl. [dostęp 2010-08-13].
- ↑ a b c Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 218.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 216.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 232.
- ↑ Olkowicz i Baran 2020 ↓, s. 216–217.
- ↑ Aleksandra Wrona , Andrzej Zaucha we Wrzeszczu. Nowy mural Tuse, trojmiasto.pl, 7 listopada 2022 .
Bibliografia
- Katarzyna Olkowicz , Piotr Baran , Serca bicie. Biografia Andrzeja Zauchy, wyd. REBIS, 2020, ISBN 978-83-8062-631-7 .
Linki zewnętrzne
- Andrzej Zaucha w bazie Katalog Polskich Płyt Gramofonowych
- Andrzej Zaucha w bazie Discogs
- Andrzej Zaucha w bazie filmpolski.pl
- Andrzej Zaucha w bazie IMDb (ang.)
- Andrzej Zaucha w bazie Filmoteki Narodowej „Fototeka”
Media użyte na tej stronie
Autor: Małgorzata i Tomasz Bogdanowiczowie, Licencja: CC BY-SA 4.0
Andrzej Zaucha prywatnie
Autor: Zygmunt Put Zetpe0202, Licencja: CC BY-SA 4.0
Andrzej Zaucha z żoną Elżbietą.
Autor: Zygmunt Put Zetpe0202, Licencja: CC BY-SA 4.0
Grób Andrzeja Zauchy, Cmentarz Prądnik Czerwony (Batowicki), ul. Powstańców 48, Kraków
Autor: Małgorzata i Tomasz Bogdanowicze, Licencja: CC BY-SA 4.0
Muzyk Andrzej Zaucha (1949-1991).