Archibald Wavell

Archibald Wavell
Archibald Percival Wavell
Ilustracja
Field Marshal Field Marshal
Data i miejsce urodzenia

5 maja 1883
Colchester

Data i miejsce śmierci

24 maja 1950
Londyn

Przebieg służby
Lata służby

1901–1943

Siły zbrojne

 British Army

Stanowiska

głównodowodzący wojsk brytyjskich w Indiach

Główne wojny i bitwy

II wojna burska
I wojna światowa

II wojna światowa

Późniejsza praca

Gubernator Generalny i wicekról Indii

Odznaczenia
Rycerz Wielki Komandor Orderu Imperium Indyjskiego Krzyż Komandorski Orderu Św. Michała i Św. Jerzego (Wielka Brytania) Krzyż Wojskowy (Wielka Brytania) Order Świętego Jana Jerozolimskiego (Wielka Brytania) Queen’s South Africa Medal z klamrami: „Orange Free State”, „Transvaal”, „South Africa 1901”, „South Africa 1902” Gwiazda 1914 (Wielka Brytania) Medal Wojenny Brytyjski Medal Zwycięstwa z MiD (Wielka Brytania) Mentioned in Despatches – trzykrotnie Krzyż Wojenny Czechosłowacki 1939 Komandor Orderu Nilu (Egipt) Order Salomona (Etiopia) Komandor Orderu Narodowego Legii Honorowej (Francja) Krzyż Wojenny 1914-1918 (Francja) Krzyż Wielki Orderu Jerzego I (Grecja) Krzyż Wojenny I klasy (Grecja) Rycerz Krzyża Wielkiego Orderu Oranje-Nassau (Holandia) Order Gwiazdy Nepalu Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari Order Świętego Równego Apostołom Księcia Włodzimierza (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława z Mieczami III klasy (Imperium Rosyjskie) Burma Star BAR.svg

Archibald Percival Wavell (ur. 5 maja 1883, zm. 24 maja 1950) – brytyjski dowódca wojskowy, marszałek polny, dowódca sił Armii Brytyjskiej na Bliskim Wschodzie i w Azji podczas II wojny światowej, Gubernator Generalny i wicekról Indii (1943–1947).

Dzieciństwo i młodość

Archibald Percival urodził się w Colchesterze w Anglii, jednak większość swojego dzieciństwa spędził w Indiach Brytyjskich. Jego ojciec – Archibald Graham Wavell – był generałem majorem (Major-General) w British Army. Percival po ojcu wybrał drogę swojej kariery. Ukończył letnią szkołę przygotowawczą w Oksfordzie, a następnie Winchester College w Winchesterze.

Kariera wojskowa

Wavell ukończył centrum szkolenia kadry oficerskiej Royal Military Academy Sandhurst i 8 maja 1901 został przyjęty jako podporucznik (Second Lieutenant) do batalionu piechoty Black Watch. Wziął udział w końcowej fazie walk II wojny burskiej w Transwalu. W 1903 został przeniesiony do Indii Brytyjskich. W sierpniu 1904 otrzymał awans na porucznika (Lieutenant) i w 1908 wziął udział w walkach ze zbuntowanymi klanami w Peszawarze. W styczniu 1909 został oddelegowany z pułku do szkoły oficerów sztabowych Staff College w Camberley. W 1911 spędził rok jako wojskowy obserwator w armii rosyjskiej, poznając język rosyjski. W grudniu tego roku powrócił do swojego regimentu. W kwietniu 1912 otrzymał stopień Oficera Sztabu 3 Stopnia w Ministerstwie Wojny, a w marcu 1913 otrzymał awans na kapitana (Captain).

I wojna światowa

Gdy rozpoczęła się I wojna światowa Wavell pracował jako oficer sztabowy. Został wysłany do Francji i wziął udział w walkach na froncie zachodnim. Początkowo pełnił obowiązki Oficera Sztabu 2 Stopnia w dowództwie Brytyjskiego Korpusu Ekspedycyjnego, jednak już w listopadzie 1914 został szefem sztabu 9 Brygady Piechoty. W dniu 22 kwietnia 1915 ożenił się z Eugenie Marie Quirk. Mieli czworo dzieci.

Podczas II bitwy pod Ypres w 1915, Wavell został ciężko raniony i stracił lewe oko. W grudniu został przeniesiony do Sztabu Generalnego. W październiku 1916 otrzymał awans na majora (Major) i został Oficerem Sztabu 1 Stopnia. Następnie został przydzielony jako oficer łącznikowy armii rosyjskiej Kaukazie. W czerwcu 1917 otrzymał brevet podpułkownika (Lieutenant-Colonel) i otrzymał przydział do sztabu Egipskich Sił Ekspedycyjnych. W styczniu 1918 został asystentem adiutanta Zastępcy Kwatermistrza Generalnego. W marcu 1918 przyjechał do Palestyny, gdzie pracował w sztabie XX Korpusu, zdobywając doświadczenie bojowe pod rozkazami gen. Edmunda Allenby.

Okres międzywojenny

W grudniu 1921 Wavell został asystentem Adiutanta Generalnego w Ministerstwie Wojny, a w lipcu 1922 otrzymał awans na pułkownika (Colonel). Otrzymał wówczas przeniesienie do sztabu 3 Dywizji Piechoty, a w lipcu 1930 jako generał brygady (Brigadier) otrzymał dowództwo nad 6 Brygadą Piechoty. W październiku 1933 otrzymał awans na generała majora (Major-General) i objął dowództwo nad 2 Dywizją Piechoty. W sierpniu 1937 został przeniesiony do Mandatu Palestyny ogarniętego arabskim powstaniem (1936–1939). Wavell został Naczelnym Dowódcą sił brytyjskich w Palestynie i Transjordanii, i w styczniu 1938 otrzymał awans na generała porucznika (Lieutenant-General). W kwietniu 1938 powrócił do kraju i objął dowództwo nad Południowym Dowództwem. W lipcu 1939 otrzymał awans na Naczelnego Dowódcę Dowództwa Bliskiego Wschodu, z siedzibą w Egipcie[1].

II wojna światowa

Archibald Percival Wavell i gen. Edward Quinan w Iraku, kwiecień 1941

W pierwszym okresie II wojny światowej na Bliskim Wschodzie panował spokój, i Wavell mógł poczynić przygotowania do działań wojennych. Prowadził przy tym bardzo elastyczną strategię powstrzymywania wojsk włoskich w Północnej i Wschodniej Afryce. Gdy zgromadził odpowiednie siły mógł przejść do ofensywy. Między grudniem 1940 a lutym 1941 przeprowadził Operację Compass rozbijając wojska włoskie w Libii, a następnie zajął Włoską Afrykę Wschodnią. Jego generał, Richard O’Connor, wziął 130 tys. włoskich jeńców wojennych. Dalszą ofensywę w Afryce Północnej powstrzymała w kwietniu 1941 niemiecka inwazja na Grecję. Wavell otrzymał rozkaz przerzucenia części oddziałów na ten teatr walki i poniósł tam porażkę. W rezultacie Niemcy mogli wzmocnić włoskie siły w Afryce swoim Afrika Korps, który zepchnął Brytyjczyków do granicy Egiptu. Wydarzenia w Grecji i Afryce spowodowały wzrost sympatii dla nazistów w Mezopotamii. W strategicznych interesach Wielkiej Brytanii szczególne miejsce zajmował Irak. Brytyjczycy nie mogli dopuścić aby sprzyjający Niemcom Arabowie przejęli kontrolę nad tym obszarem. Zmusiło to Wavella do objęcia w kwietniu 1941 dowództwa nad brytyjskimi siłami w Iraku. Zostały one wzmocnione przez niektóre jednostki przerzucone z Mandatu Palestyny i Emiratu Transjordanii, prowadząc walki podczas wojny brytyjsko-irackiej). W czerwcu 1941 Winston Churchill odebrał Wavellowi dowództwo na Bliskim Wschodzie przekazując je Claude'owi Auchinleckowi[2].

Wavell został głównodowodzącym wojsk brytyjskich w Indiach Brytyjskich. Początkowo jego działania koncentrowały się na nawiązaniu współpracy z ZSRR w celu zabezpieczenia złóż ropy naftowej w Iranie. Wavell miał jednak pecha, i po raz kolejny objął dowództwo nad obszarem Południowo-Wschodniej Azji, która stała się strefą wojny. W grudniu 1941 rozpoczęła się wojna na Pacyfiku, a Wavell objął dowództwo nad American-British-Dutch-Australian Command (ABDACOM) z główną kwaterą na Jawie. Obszar prowadzonych działań wojennych obejmował Holenderskie Indie Wschodnie, Malaje i Birmę. Wavell był utalentowanym dowódcą o dużym doświadczeniu bojowym, jednak brak odpowiedniej ilości sił wojskowych uniemożliwił mu utrzymanie całego bronionego terytorium. Porażki na Półwyspie Malajskim i upadek Singapuru zmusiły go 10 lutego 1942 do ewakuacji z Singapuru na Jawę. 23 lutego ewakuował się do Indii. Bez powodzenia kierował obroną Birmy. W styczniu 1943 został awansowany na marszałka polnego (Field Marshal). W lipcu ponownie został zastąpiony przez Auchinlecka, którego przeniesiono do Azji po klęskach w Afryce.

Wicekról Indii

We wrześniu 1943 Wavell został mianowany wicekrólem Indii. Jednym z jego pierwszych zadań było zajęcie się klęską głodu w Bengalu. Zaangażował on siły wojskowe do dystrybucji pomocy humanitarnej dla głodujących wieśniaków. Z mieszanym powodzeniem próbował także wpływać na obniżenie cen ryżu, aby umożliwić zwiększenie dostaw do Bengalu. Wavell początkowo cieszył się dużą sympatią wśród indyjskich polityków, jednak sytuacja ta uległa zmianie wraz ze wzrostem aspiracji niepodległościowych w kraju. Pełnił tę funkcję do 1947 w okresie wielkich niepokojów związanych z walką o niepodległość oraz konfliktem między islamem i hinduizmem.

Późniejsze lata

W 1947 Wavell powrócił do Anglii. Zajął się pisarstwem. Zmarł 24 maja 1950 w Londynie[3].

Awanse

Odznaczenia

Przypisy

  1. Richard Mead: Churchill's Lions: A biographical guide to the key British generals of World War II. Stroud: Spellmount, 2007, s. 544. ISBN 978-1-86227-431-0.
  2. Claude Auchinleck: Despatch on Operations in the Middle East From 5th July, 1941 to 31st October 1941. London: War Office, 1946.
  3. Wavell, sir Archibald Percival (ang.). W: British Army Officers 1939–1945 [on-line]. [dostęp 2012-04-25].

Bibliografia

Media użyte na tej stronie

Order of the Bath (ribbon).svg
Autor: Image sourced from 'Medals of the World' website: http://www.medals.org.uk/index.htm, Licencja: CC BY 2.5
Ribbon of the Order of the Bath
UK Order St-Michael St-George ribbon.svg
Baretka brytyjskiego Orderu św. Michała i św. Jerzego.
RUS Order św. Włodzimierza (baretka).svg
Baretka Orderu św. Włodzimierza.
RUS Order św. Stanisława (baretka).svg
Baretka Orderu św. Stanisława.
ImperialOrderCrownIndiaRibbon .gif
Autor: Image sourced from 'Medals of the World' website: http://www.medals.org.uk/index.htm, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Ribbon of the Imperial Order of the Crown of India
UK Army OF10.png
Marszałek polny
Military cross BAR.svg
Military Cross medal ribbon
Greek War Cross 1940 3rd class ribbon.png
Autor: Cplakidas, Licencja: CC BY-SA 3.0
Ribbon of the Greek War Cross, 1940 version, 3rd class
Flag of the Governor-General of India (1885–1947).svg
My own crown and own star, PD Union by Zscout
Order of St John (UK) ribbon.png
Venerable Order of Saint John (UK) ribbon. New image uploaded over old version, to include miniature cross worn on ribbon. For example, see here
Order of the Bath UK ribbon.svg
Autor: Image sourced from 'Medals of the World' website: http://www.medals.org.uk/index.htm, Licencja: CC BY 2.5
Ribbon of the Order of the Bath
Queens South Africa Medal BAR.svg
Autor: Orem (wiki-pl: Orem, commons: Orem), Licencja: CC-BY-SA-3.0
Ta ^specifik^ z W3C grafika wektorowa została stworzona za pomocą Inkscape .
Victory Medal MID ribbon bar.svg
Autor: PunkyNZ, Licencja: CC0
World War I Victory Medal ribbon bar with Mentioned in Despatches device
Burma Star BAR.svg
Autor: Orem (wiki-pl: Orem, commons: Orem), Licencja: CC-BY-SA-3.0
Ribbon bar: Burma Star (British)
Most Refulgent Order of the Star of Nepal.PNG
Autor: EricSerge, Licencja: CC BY-SA 3.0
Most Refulgent Order of the Star of Nepal ribbon bar
UK Army OF4.png
Podpułkownik
Flag of the British Army.svg
The Army Flag (non-ceremonial): is authorized to be flown at any Army or inter-Service events of a non ceremonial nature, at Army headquarters and recruiting offices. The Army Flag is not to be flown as the principal flag denoting Army participation at any international event where the Union Flag should be flown (Ministry of Defence (1996). The Queen's Regulations for the Army 1975. Government of the United Kingdom p. 227. Retrieved on 14 November 2015.).
British War Medal BAR.svg
Autor: unknown, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Order of the Indian Empire Ribbon.svg
Autor: Jayarathina, Licencja: CC BY-SA 4.0
The ribbon bar of the Order of the Indian Empire
UK Army OF6.png
Benerał Brygady (od 1920)
GRE Order of George I - Grand Cross BAR.png
Autor: Wiki Romi, Licencja: CC0
Baretka Krzyża Wielkiego Orderu Jerzego I
Wavell quinan 1941.jpg
Generals Wavell (right) and Quinan (left) in the Middle East in 1941.
Order of Orange-Nassau ribbon - Knight Grand Cross.svg
Autor: Macesito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Baretka Rycerza Wielkiego Krzyża Orderu Oranje-Nassau
EGY Order of the Nile - Commander BAR.png
Baretka Komandora Orderu Nilu
UK Army OF8.png
Generał Porucznik
Ribbon - 1914 Star.png
Autor: Col André Kritzinger, Licencja: CC0
The ribbon of the 1914 Star as well as the 1914–15 Star, British World War I military campaign medals, 32 millimetres wide with equal width watered bands of red, white and blue
Croix de Guerre 1914-1918 ribbon.svg
Autor: Boroduntalk, Licencja: CC BY 3.0
Ribbon bar: Croix de Guerre 1914-1918 (France)
Czechoslovak War Cross 1939-1945 Bar.png
Baretka Czechosłowackiego Krzyża Walecznych 1939-1945.
UK Army OF7.png
Generał Major
UK Army OF1a.png
Podporucznik
Monty, wavvel, auk.jpg
FIELD MARSHAL THE VISCOUNT MONTGOMERY OF ALAMEIN KG GCB DSO 1887-1976. Montgomery as CIGS (Chief of Imperial General Staff) designate in the Viceregal Gardens, New Delhi with the Viceroy, Field Marshal Wavell and Commander-in-Chief of the Indian Army, Field Marshal Sir Claude Auchinleck.
UK MID 1920-94.svg
Okucie brytyjskiego wyróżnienia Mentioned in Despatches (wzór 1920-1994).