Australijczyk Roku
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/45/Burnet_in_the_lab.jpg/200px-Burnet_in_the_lab.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/09/Dame_Joan_Sutherland_colour_Allan_Warren.jpg/200px-Dame_Joan_Sutherland_colour_Allan_Warren.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4d/Dick_Smith.jpg/200px-Dick_Smith.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/5/57/JohnFarnham2010.jpg/200px-JohnFarnham2010.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/22/Tim_Flannery.jpg/200px-Tim_Flannery.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ab/Lee_Kernaghan_%28cropped2%29.jpg/200px-Lee_Kernaghan_%28cropped2%29.jpg)
![](http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e5/Geoffrey_Rush_2012.jpg/200px-Geoffrey_Rush_2012.jpg)
Australijczyk Roku (ang. Australian of the Year) – doroczna nagroda społeczna przyznawana w Australii od 1960 roku, jako część obchodów Dnia Australii, jednego z głównych świąt państwowych, obchodzonego 26 stycznia. Gala wręczenia nagród odbywa się tradycyjnie w Canberze w przeddzień tego święta. Nagroda uważana jest za jedną z najbardziej prestiżowych w Australii, choć nie wiążą się z nią żadne gratyfikacje finansowe ani jakiekolwiek inne przywileje. Otrzymujące ją osoby stają się jednak bardzo szybko ważnymi autorytetami publicznymi[1].
Według organizatorów, nagroda ma za zadanie „doceniać osiągnięcia i wkład wybitnych Australijczyków”. „wskazywać wiodących obywateli, którzy są przykładem dla wszystkich” i którzy „inspirują poprzez swoje osiągnięcia i motywują do własnego wkładu w czynienie Australii lepszą”[2].
Historia
Pomysł organizacji nagłośnionego medialnie plebiscytu pojawił się w latach 50. XX wieku w środowiskach pragnących przywrócić obchodom Dnia Australii społeczne zainteresowanie, które zmniejszało się w poprzednich dekadach. W latach 1960–1975 nagroda przyznawana była w Melbourne przez kapitułę złożoną z pięciu osób, zasiadających w niej z urzędu: premiera Wiktorii, Lorda Burmistrza Melbourne, anglikańskiego arcybiskupa Melbourne, wicekanclerza (rektora) University of Melbourne oraz przewodniczącej Narodowej Rady Kobiet. Model ten sprawiał, iż o nagrodzie decydowali w całości prominenci ze stanu Wiktoria, choć dotyczyła ona całego kraju. W efekcie w 1975 nastąpił rozłam i powstanie konkurencyjnej nagrody w Canberze, której nieformalnie patronował rząd federalny Australii. Po czterech latach równoległego działania obu kapituł, zawarto kompromis, w wyniku którego obie nagrody połączono, zaś nadzór nad nimi przejęła Narodowa Rada Dnia Australii, która wprowadziła zupełnie nowy system przyznawania wyróżnień.
Kategorie i sposób przyznawania
Obecnie oprócz kategorii głównej (Australijczyk Roku) istnieją trzy kategorie dodatkowe: Młody Australijczyk Roku (od 1979, dla osób w wieku 16–30 lat), Starszy Australijczyk Roku (od 1999, dla osób mających co najmniej 60 lat) i Lokalny Bohater Australii (od 2003, dla osób szczególnie zasłużonych dla społeczności lokalnych).
Zgłosić kandydata do nagrody może każdy, np. za pośrednictwem formularza on-line, przy czym organizatorzy publikują kryteria, które powinni spełniać kandydaci. Następnie odbywa się etap regionalny plebiscytu, podczas którego w każdym stanie i terytorium Australii jury złożone z wybitnych przedstawicieli różnych dziedzin życia wyłania zwycięzców w każdej kategorii dla tego stanu lub terytorium. Następnie wybrane w podobny sposób jury ogólnokrajowe wskazuje zwycięzców federalnych spośród laureatów stanowych i terytorialnych.
Lista wyróżnionych
Australijczyk Roku
rok | laureat | stan/terytorium | działalność |
---|---|---|---|
1960 | Frank Macfarlane Burnet | Wiktoria | laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny |
1961 | Joan Sutherland | Nowa Południowa Walia | śpiewaczka operowa |
1962 | Jock Sturrock | Wiktoria | żeglarz |
1963 | John Carew Eccles | Wiktoria | laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny |
1964 | Dawn Fraser | Nowa Południowa Walia | pływaczka |
1965 | Robert Helpmann | Australia Południowa | aktor, tancerz, choreograf |
1966 | Jack Brabham | Nowa Południowa Walia | kierowca wyścigowy |
1967 | The Seekers | Wiktoria | zespół muzyczny |
1968 | Lionel Rose | Wiktoria | bokser |
1969 | Richard Casey | Queensland | polityk, gubernator generalny Australii |
1970 | Norman Thomas Gilroy | Nowa Południowa Walia | duchowny katolicki, pierwszy australijski kardynał |
1971 | Evonne Goolagong | Nowa Południowa Walia | tenisistka |
1972 | Shane Gould | Nowa Południowa Walia | pływaczka |
1973 | Patrick White | Nowa Południowa Walia | pierwszy australijski laureat Literackiej Nagrody Nobla |
1974 | Bernard Heinze | Wiktoria | muzyk, dyrygent |
1975 (Melbourne) | John Warcup Cornforth | Nowa Południowa Walia | laureat Nagrody Nobla w dziedzinie chemii |
1975 (Canberra) | Alan Stretton | Wiktoria | dowódca akcji ratunkowej po cyklonie „Tracy” (1974) |
1976 | Edward Dunlop | Wiktoria | lekarz, przywódca australijskich jeńców w czasie II wojny światowej |
1977 (Melbourne) | Raigh Roe | Australia Zachodnia | przewodnicząca Związku Kobiet Wiejskich |
1977 (Canberra) | Murray Tyrrell | Wiktoria | urzędnik państwowy, działacz ekologiczny |
1978 (Melbourne) | Galarrwuy Yunupingu | Terytorium Północne | działacz aborygeński |
1978 (Canberra) | Alan Bond | Nowa Południowa Walia | przedsiębiorca, sponsor żeglarstwa |
1979 (Melbourne) | Harry Butler | Australia Zachodnia | przyrodnik, działacz ekologiczny |
1979 (Canberra) | Neville Bonner | Queensland | pierwszy aborygeński senator federalny |
1980 | Manning Clark | Australijskie Terytorium Stołeczne | historyk |
1981 | John Crawford | Nowa Południowa Walia | ekonomista |
1982 | Edward Williams | Queensland | przewodniczący Komitetu Organizacyjnego Igrzysk Wspólnoty Narodów w Brisbane |
1983 | Robert de Castella | Australijskie Terytorium Stołeczne | biegacz-maratończyk |
1984 | Lowitja O’Donoghue | Australia Południowa | działaczka aborygeńska |
1985 | Paul Hogan | Nowa Południowa Walia | aktor |
1986 | Dick Smith | Nowa Południowa Walia | przedsiębiorca, pasjonat lotnictwa, filantrop |
1987 | John Farnham | Wiktoria | piosenkarz i muzyk |
1988 | Kay Cottee | Nowa Południowa Walia | żeglarka |
1989 | Allan Border | Nowa Południowa Walia | krykiecista |
1990 | Fred Hollows | Nowa Południowa Walia | lekarz i działacz humanitarny |
1991 | Peter Hollingworth | Wiktoria | duchowny anglikański, działacz społeczny |
1992 | Mandawuy Yunupingu | Terytorium Północne | muzyk i działacz aborygeński |
1994 | Ian Kiernan | Nowa Południowa Walia | działacz ekologiczny |
1995 | Arthur Boyd | Nowa Południowa Walia | artysta malarz |
1996 | John Yu | Nowa Południowa Walia | lekarz pediatra, dyrektor szpitala dziecięcego |
1997 | Peter Doherty | Queensland | laureat Nagrody Nobla w dziedzinie medycyny |
1998 | Cathy Freeman | Queensland | lekkoatletka |
1999 | Mark Taylor | Nowa Południowa Walia | krykiecista |
2000 | Gustav Nossal | Wiktoria | lekarz immunolog, działacz społeczny |
2001 | Peter Cosgrove | Nowa Południowa Walia | generał, dowódca sił pokojowych w Timorze Wschodnim |
2002 | Patrick Rafter | Queensland | tenisista |
2003 | Fiona Stanley | Australia Zachodnia | lekarz epidemiolog |
2004 | Steve Waugh | Nowa Południowa Walia | krykiecista |
2005 | Fiona Wood | Australia Zachodnia | chirurg plastyczna, specjalistka leczenia oparzeń |
2006 | Ian Frazer | Queensland | lekarz immunolog, wynalazca szczepionki na raka szyjki macicy |
2007 | Tim Flannery | Nowa Południowa Walia | przyrodnik, badacz zmian klimatu |
2008 | Lee Kernaghan | Queensland | muzyk country |
2009 | Michael Dodson | Australijskie Terytorium Stołeczne | prawnik, działacz aborygeński |
2010 | Patrick McGorry | Wiktoria | lekarz psychiatra, ekspert w zakresie zdrowia psychicznego młodzieży |
2011 | Simon McKeon | Wiktoria | działacz społeczny |
2012 | Geoffrey Rush | Wiktoria | aktor |
2013 | Ita Buttrose | Nowa Południowa Walia | dziennikarka i przedsiębiorca |
2014 | Adam Goodes | Nowa Południowa Walia | zawodnik futbolu australijskiego |
2015 | Rosie Batty | Wiktoria | działaczka społeczna |
2016 | David Morrison | Australijskie Terytorium Stołeczne | generał, emerytowany dowódca Australian Army |
2017 | Alan Mackay-Sim | Queensland | naukowiec (biomedycyna) specjalizujący się w leczeniu urazów rdzenia kręgowego |
2018 | Michelle Simmons | Nowa Południowa Walia | naukowiec specjalizująca się w zagadnieniach mechaniki kwantowej |
2019 | Craig Challen Richard Harris | Australia Zachodnia Australia Południowa | nurkowie jaskiniowi uczestniczący w akcji ratunkowej w jaskini Tham Luang |
2020 | James Muecke | Australia Południowa | chirurg okulista, założyciel Sight for All |
2021 | Grace Tame | Tasmania | rzecznik ofiar napaści na tle seksualnym |
2022 | Dylan Alcott | Wiktoria | paraolimpijczyk, rzecznik praw osób niepełnosprawnych |
Przypisy
- ↑ David Marr: Brains trump brawn in idealised picture of an outdoor nation (ang.). smh.com.au, 2012-01-26. [dostęp 2012-03-10].
- ↑ About the Awards (ang.). australianoftheyear.org. [dostęp 2012-03-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-03-16)].
Bibliografia
- Strona oficjalna nagród (ang.)
Media użyte na tej stronie
Autor: Eva Rinaldi , Licencja: CC BY-SA 2.0
Geoffrey Rush at Samsung AACTA Awards 2012
Autor: Allan Warren, Licencja: CC BY-SA 3.0
Portrait of Dame Joan Sutherland, taken in New York
Autor: Jeanie Mackinder at https://www.flickr.com/people/jeaneeem/, Licencja: CC BY 2.0
John Farnham performing on 2 November 2010
Sir Frank Macfarlance Burnet
Autor: Peter Ellis, Licencja: CC BY-SA 4.0
{{Professor en:Fiona Stanley, participating as a runner in the en:Australian leg of the en:2008 Summer Olympics torch relay, in en:Canberra, Australian Capital territory. Stanley was en:Australian of the Year in 2003. She is an epidemiologist noted for her work in public health, particularly for children.}}