Baobab afrykański
![]() | |
Systematyka[1][2] | |
Domena | eukarionty |
---|---|
Królestwo | rośliny |
Podkrólestwo | rośliny zielone |
Nadgromada | rośliny telomowe |
Gromada | rośliny naczyniowe |
Podgromada | rośliny nasienne |
Nadklasa | okrytonasienne |
Klasa | Magnoliopsida |
Nadrząd | różopodobne |
Rząd | ślazowce |
Rodzina | ślazowate |
Podrodzina | wełniakowe |
Rodzaj | baobab |
Gatunek | baobab afrykański |
Nazwa systematyczna | |
Adansonia digitata L. Syst. nat. ed. 10, 2:1144. 1759 |
Baobab afrykański, baobab właściwy (Adansonia digitata L.) – gatunek drzewa z rodziny ślazowatych, zaliczany do podrodziny wełniakowych. Występuje w stanie dzikim w tropikalnej i subtropikalnej Afryce.
Charakterystyka
- Pokrój
- Drzewo o krótkim i pękatym pniu, przez większą część roku (w okresie suszy) bezlistne, poza tym okryte listowiem i licznymi, efektownymi kwiatami i okazałymi owocami[3].
- Pień
- Osiąga średnicę ok. 9 m (30 m obwodu) przy wysokości drzewa nieprzekraczającej 12-18 m, cylindryczny, nisko rozgałęziony na kilka potężnych konarów. Kora jest gładka, gruba do 10 cm, wydziela gumowatą substancję. Drewno jest bardzo lekkie, porowate i gąbczaste[3]. Wypełniony miękiszem wodnym pień może zawierać do 100 tysięcy litrów wody.
- Liście
- Dłoniaste, złożone z 3-5–7 listków, pojawiają się po pierwszych deszczach. U młodych osobników liście są niepodzielone.
- Kwiaty
- O mdłym zapachu, obupłciowe, białe, pięciokrotne, duże (12–17 cm), zwisające na długich szypułkach i zapylane przez nietoperze. Pręciki zrośnięte są do połowy długości w rurkę, pylniki purpurowe, słupek 5-10-komorowy i znamieniu o tylu promieniach, ile jest komór. Kwitnie od maja do lipca.
- Owoce
- Wydłużone lub kuliste, o długości 20–30 (45) cm, o zdrewniałej łupinie i białym, kwaśnym miąższu, w którym znajdują się liczne, czarne, twarde nasiona o kształcie nerkowatym.
Biologia i ekologia
Gatunek występuje na terenach otwartych, na równinach i sawannach. Ze względu na rozmiary pni jeszcze w pierwszej połowie XX wieku szacowano ich wiek na tysiące lat, później zweryfikowano te dane i okazało się, że drzewa dożywają przeciętnie 500 lat, rzadko osiągają 1000[3], a tylko pojedyncze, najstarsze okazy osiągnęły 2-2,5 tysiąca lat[4]. Owoce są nazywane "małpim chlebem", gdyż są przysmakiem pawianów.
Zastosowanie
- Roślina uprawna: bardzo często uprawiana przez tubylców w pobliżu osiedli. Sadzony również w Indiach oraz na Małych Antylach.
- Roślina lecznicza: liście, owoce i kora są szeroko stosowane jako środek przeciw febrze, dyzenterii, zapaleniu oczu czy chorobom nerek.
- Sztuka kulinarna: korzenie jednorocznych siewek są jadalne. Pędy są spożywane jak szparagi. Młode liście, bogate w witaminę C stanowią warzywo. Z mączystego miąższu owoców wytwarza się orzeźwiające napoje i zupy. Nasiona zawierają 38-63% jadalnego oleju, nieulegającego niemal jełczeniu[3].
- Z kory otrzymuje się bardzo mocne włókna, stosowane podobnie jak włókna juty lub do wyrobu papieru.
- Drewno, ze względu na swą lekkość, używane jest do sporządzania pływaków do sieci i łodzi[3].
Zagrożenia
W latach 2005–2017 zaobserwowano w Afryce Południowej szybkie obumieranie największych i najstarszych baobabów, co uznawane jest za skutek zmian klimatu. Badacze z Uniwersytetu Babeș-Bolyai odnotowali, iż umarło 9 z 13 najstarszych i 5 z 6 największych drzew[5][6].
Przypisy
- ↑ Michael A. Ruggiero i inni, A Higher Level Classification of All Living Organisms, „PLOS ONE”, 10 (4), 2015, e0119248, DOI: 10.1371/journal.pone.0119248, PMID: 25923521, PMCID: PMC4418965 [dostęp 2020-02-20] (ang.).
- ↑ Peter F. Stevens , Angiosperm Phylogeny Website, Missouri Botanical Garden, 2001– [dostęp 2010-02-24] (ang.).
- ↑ a b c d e Ludmiła Karpowiczowa. Baobab – Adansonia digitata L. w Ogrodzie Botanicznym UW.. „Wiadomości Botaniczne”. 13, 3: 221-223, 1969.
- ↑ Patrut, A., Woodborne, S., Patrut, R. T., Rakosy, L., Lowy, D. A., Hall, G., & von Reden, K. F.. The demise of the largest and oldest African baobabs. „Nature Plants”. 4, 7, s. 423–426, 2018. DOI: 10.1038/s41477-018-0170-5.
- ↑ Afrykańskie baobaby umierają., 13.06.2018, rp.pl.
- ↑ Baobaby - najstarsze i najbardziej niezwykłe drzewa Afryki obumierają., 12.06.2018, dzienniknaukowy.pl.
Media użyte na tej stronie
Autor: Ximonic, Simo Räsänen, Licencja: GFDL
A fruit of a baobab tree (Adansonia digitata) in an oasis area in central Boa Vista in 2010 December.
![Commonist.svg](https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/1/1a/Commonist.svg/22px-Commonist.svg.png)
Autor: Marco Schmidt, Licencja: CC BY-SA 3.0
Flower of baobab (Adansonia digitata) in longitudinal section, Burkina Faso, between Fada N'Gourma and Ouagadougou