Barbakan w Krakowie

Barbakan
Obiekt zabytkowy nr rej. A-8 z 12 lutego 1931[1]
Ilustracja
Widok na Barbakan z ulicy Basztowej
Państwo Polska
MiejscowośćKraków, Planty
Adresul. Basztowa
30-547 Kraków
Ukończenie budowyXV
Położenie na mapie Starego Miasta w Krakowie
Mapa konturowa Starego Miasta w Krakowie, blisko górnej krawiędzi po prawej znajduje się punkt z opisem „Barbakan”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Barbakan”
Położenie na mapie Krakowa
Mapa konturowa Krakowa, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Barbakan”
Ziemia50°03′55,85″N 19°56′29,82″E/50,065514 19,941617
Strona internetowa
Barbakan nocą

Barbakan (zwany też Rondlem[2]) – barbakan, najbardziej wysunięta na północ część fortyfikacji miejskich Krakowa. Znajduje się na Plantach, przed Bramą Floriańską, po południowej stronie ul. Basztowej.

Charakterystyka

Stanowi wycinek koła o średnicy wewnętrznej 24,40 m, a grubość murów sięga powyżej 3 m. Jest to gotycka budowla z siedmioma wieżyczkami – okrągłymi i sześciobocznymi ułożonymi naprzemiennie względem siebie. Dawniej był połączony z Bramą Floriańską długą szyją i jego głównym zadaniem była jej obrona. Mury szyi posiadały wewnątrz hurdycje spoczywające na arkadach oraz były zaopatrzone w otwory strzelnicze. Do Barbakanu prowadziło wejście od strony Kleparza. Było ono umieszczone prawie równolegle do linii murów obwodowych, co umożliwiało załodze ostrzeliwanie ogniem flankowym napastników atakujących bramę. Do dwóch bram fortecy wiodły mosty zwodzone, przerzucone nad wyłożoną kamieniami fosą o 24-metrowej szerokości i 3,5-metrowej głębokości. Ponadto od strony Kleparza znajduje się znacznie wysunięta na zewnątrz przybudówka, pod którą niegdyś przepływała woda. Przybudówka ta związana była z funkcjonowaniem bram i mostów zwodzonych[3].

Historia

Został wzniesiony w latach 14981499 za panowania króla Jana Olbrachta w obawie przed najazdem wołosko-tureckim zagrażającym Krakowowi po klęsce bukowińskiej. Inspiracją do tej decyzji były dwa barbakany w Toruniu (Starotoruński z 1429 r. i Chełmiński z 1449 r.), których możliwości obronne skłoniły króla do budowy „takowej fortalicji” w Krakowie. Jan Olbracht osobiście położył tam kamień węgielny pod budowę i przekazał na ten cel 100 grzywien.

W 1816 senator Feliks Radwański w swoim „Votum oddzielnym” w obronie Barbakanu i Bramy Floriańskiej przed wyburzeniem użył m.in. argumentacji, iż do pozbawionego tych fortyfikacji centrum miasta wtargną silne wiatry północne i północno-zachodnie, narażając mieszkańców na częste fluksje, reumatyzmy, a może i paraliże. Tymczasem dekret cesarski wydany w Wiedniu jeszcze w roku 1806 zalecał zburzenie warowni właśnie ze względów sanitarnych i zdrowotnych. Ostatecznie zwyciężyły argumenty Radwańskiego[4].

W roku 1910, w związku z obchodami 500-lecia zwycięstwa pod Grunwaldem, powstał projekt umieszczenia w Barbakanie Panoramy Grunwaldzkiej, której autorami mieli być Jan Styka i Tadeusz Styka. Artyści przyjechali z Paryża do Krakowa specjalnie w tej sprawie jeszcze w 1909 roku, aby przedstawić szkice panoramy Komitetowi Grunwaldzkiemu. Wydali też broszurę pt. „Grunwald w Rondlu Bramy Floriańskiej”. Pomysł wywołał ożywioną dyskusję, której echa można znaleźć m.in. w utworach Boya pisanych do Zielonego Balonika. Sprawę panoramy w Barbakanie ostatecznie rozstrzygnęła urzędująca w Wiedniu Centralna Komisja do spraw opieki nad zabytkami, odmawiając zgody na to przedsięwzięcie. Negatywną decyzję motywowano obawą przed narażeniem historycznej budowli na uszkodzenie. Tzw. Diorama Grunwaldzka, Tadeusza Popiela i Zygmunta Rozwadowskiego, była eksponowana w specjalnie zbudowanym drewnianym budynku na placu św. Ducha[5].

Na Barbakanie znajduje się płyta poświęcona Marcinowi Oracewiczowi. Jak głosi legenda, podczas konfederacji barskiej, gdy zabrakło mu amunicji przy obronie Krakowa, nabił karabin guzikiem od czamary i zabił rosyjskiego dowódcę Panina.

Obecnie Barbakan jest oddziałem Muzeum Historycznego Miasta Krakowa. Wykorzystywany jest jako miejsce ekspozycji wystaw, jako arena walk sportowych (np. mistrzostw Polski w szermierce) bądź historyzowanych walk rycerskich i tańców dworskich.

Są także organizowane przez Muzeum Historyczne Miasta Krakowa projekcje filmowe pod nazwą BarbaKino – średniowieczne kino letnie w Barbakanie[6].

Galeria

Zobacz też

Linki zewnętrzne

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo małopolskie. 2020-09-30. s. 47. [dostęp 28 czerwca 2011].
  2. Barbakan. W: Encyklopedia Krakowa. Warszawa – Kraków: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2000, s. 44–45. ISBN 978-83-01-13325-2.
  3. Marek Żukow-Karczewski, Po prostu „Rondel”, „KRAKÓW”. nr 2 (26)/1990 r., s. 10–12.
  4. Marek Żukow-Karczewski, Po prostu „Rondel”, „KRAKÓW” Magazyn Kulturalny, 2/26/1990.
  5. M.Ż.K (Marek Żukow-Karczewski), Całe miasto mówiło... O Panoramie, „Echo Krakowa”. 14 VI 1994 r., nr 114 (14186).
  6. BarbaKino – średniowieczne kino letnie w Barbakanie, mhk.pl [dostęp 2012-09-04] (pol.).

Media użyte na tej stronie

Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Lesser Poland Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Lesser Poland Voivodeship, Poland. Geographic limits of the map:
  • N: 50.59 N
  • S: 49.07 N
  • W: 18.92 E
  • E: 21.55 E
Kraków location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Mapa lokacyjna miasta Kraków. Punkty graniczne mapy:
  • N: 50.15 N
  • S: 49.95 N
  • W: 19.76 E
  • E: 20.26 E
Disambig.svg
Symbol wieloznaczności
Distinctive emblem for cultural property.svg
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Barbakan-KlatkaSchodowaNaBalkon-POL, Kraków.jpg
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 4.0
Klatka schodowa na balkon w Barbakanie Krakowskim.
Barbakan-WidokWnętrzaWStronęSzyi-POL, Kraków.jpg
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 4.0
Widok wnętrza Barbakanu w stronę szyi. W tle Brama Floriańska. Kraków.
TablicaWeWnętrzuBarbakanu.jpg
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY-SA 3.0
Tablica we wnętrzu Barbakanu.
KR067.jpg
Barbakan w Krakowie z połowy XIX wieku
19091219 krakow rondel i brama floryanska.jpg
View of Kraków, early 20th century.
Krakau - Barbakan.jpg
Autor: Taxiarchos228, Licencja: FAL
Barbakan w Krakowie.
Barbakan-Wnętrze-POL, Kraków.jpg
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 4.0
Wnętrze Barbakanu w Krakowie. Widok w kierunku zachodnim.
Barbakan-PrzejścieWKrenelażu-POL, Kraków.jpg
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 4.0
Przejście w krenelażu w Krakowskim Barbakanie.
Krakow Center - basic map.svg
Autor: RaNo, Licencja: CC BY-SA 4.0
Old town in Krakow - basic map
Barbakan-WidokNocny-POL, Kraków.jpg
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 4.0
Barbakan w Krakowie - widok nocny od strony wschodniej, z ulicy Basztowej. 2018
Barbakan-WidokZUlicyBasztowej-POL, Kraków.jpg
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 4.0
Barbakan w Krakowie, widok z ul. Basztowej.
Barbakan-KrenelażOdZewnątrzOrazWieżyczka-POL, Kraków.jpg
Autor: Mach240390, Licencja: CC BY 4.0
Krenelaż od zewnątrz oraz jedna z siedmiu wieżyczek w Krakowskim Barbakanie. W tle - gmach NBP.