Bazylika św. Wawrzyńca „in Damaso”
Kościół tytularny | |||||||||
Wejście do bazyliki | |||||||||
Państwo | |||||||||
---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
Miejscowość | Rzym | ||||||||
Wyznanie | |||||||||
Kościół | |||||||||
Parafia | San Lorenzo in Damaso[1] | ||||||||
Bazylika mniejsza | od niepamiętnych czasów | ||||||||
Wezwanie | |||||||||
Przedmioty szczególnego kultu | |||||||||
Relikwie | |||||||||
| |||||||||
41°53′48,3516″N 12°28′19,3764″E/41,896764 12,472049 | |||||||||
Strona internetowa |
Bazylika św. Wawrzyńca in Damaso (wł. Basilica di San Lorenzo in Damaso, pol. bazylika św. Wawrzyńca w domu Damazego) – rzymskokatolicki kościół tytularny w Rzymie.
Świątynia ta jest kościołem parafialnym oraz kościołem tytularnym, mającym również rangę bazyliki mniejszej[1]. Jest też kościołem stacyjnym z czwartego wtorku Wielkiego Postu.
Lokalizacja
Bazylika znajduje się w VI. Rione Rzymu – Parione przy Piazza della Cancelleria 1[1]. Świątynię otacza Palazzo della Cancelleria, przez co jest niewidoczna z ulicy[2].
Patron
Patronem świątyni jest św. Wawrzyniec – diakon, który poniósł śmierć męczeńską za wiarę chrześcijańską w 258 roku.
Historia
Uważa się, że kościół został założony w IV wieku w prywatnym domu papieża św. Damazego I przez niego samego[2]. W Liber Pontificalis kościół określono jako Sancti Laurentii juxta Theatrum (nazwa ta jest odniesieniem do bliskiego sąsiedztwa Teatru Pompejusza)[2]. Świątynia została odnotowana w 499 roku w aktach synodu jako Titulus Damasi[3]. Pierwotny kościół znajdował się na południe od obecnego (aktualnie w tym miejscu jest dziedziniec Palazzo della Cancelleria)[2]. W VII wieku za pontyfikatu papieża Hadriana I kościół poddano renowacji, w tym też czasie przeniesiono relikwie papieża św. Damazego z jego rodzinnego grobowca i złożono je pod głównym ołtarzem[2]. W XI wieku za pontyfikatu Jana XIX bazylika została poważnie uszkodzona przez pożar, odbudowa była na tyle rozległe, że po niej świątynię ponownie poświęcono za papieża Stefana IX[2].
Stara bazylika została wyburzona etapami między 1496 a 1503 rokiem w związku z budową Palazzo della Cancelleria. Nowy kościół, wbudowany w strukturę pałacu, powstał w latach 1485-1496, przeniesiono do niego ołtarze ze starej bazyliki[2]. Być może architektem, który zaprojektował przebudowę był Donato Bramante[3]. W latach 1638-1640 Giovanni Lorenzo Bernini przebudował prezbiterium, przekształcono wtedy apsydę[3] z prostokątnej na półkolistą, powstała również konfesja[2].
Podczas okupacji francuskiej w 1798 roku armia francuska wykorzystywała kościół jako magazyn broni, freski ozdabiające ściany zostały bardo poważnie uszkodzone oraz skradziono sufit[2]. W efekcie bazylika wymagała renowacji, która została przeprowadzona w latach 1807-1820 przez Giuseppe Valadier (ponieważ zmarł on przed jej zakończeniem, dalsze prace nadzorował Gaspare Salvi[2]), usunięto wówczas konfesję Berniniego[3].
W pałacu 31 grudnia 1939 roku wybuchł pożar, który spowodował również zniszczenia w bazylice, renowacja świątyni trwała do 1944 roku[2].
Architektura i sztuka
Wnętrze bazyliki jest trójnawowe z apsydą, poprzedzone narteksem.
Malowidła na ścianach nawy głównej przedstawiające sceny z życia św. Wawrzyńca i św. Damazego są dziełem Luigi Fontana[3].
W ołtarzu głównym znajduje się dzieło Federico Zuccari Koronacja Marii z 1568 roku, u góry przedstawiono Chrystusa nakładającego koronę na głowę Maryi, u dołu na pierwszym planie malowidła znajdują się święci: Wawrzyniec, Damazy, Piotr i Paweł, natomiast na drugim planie jest scena męczeństwa św. Wawrzyńca. Nad ołtarzem znajduje się XIX-wieczne cyborium w formie niskiej kopuły wspartej na czterech alabastrowych kolumnach korynckich z figurami aniołów na rogach[2]. Pod ołtarzem przechowywane są relikwie świętych papieży Eutychiana i Damazego[3]. Koncha apsydy zawiera okrągłe freski przedstawiające personifikacje wiary, nadziei i miłości autorstwa Francesco Grandi[2].
Kaplice boczne
Kaplice znajdują się na bokach narteksu oraz przy prawej nawie bocznej.
Kaplica św. Mikołaja
Pierwsza po prawej kaplica, do której wchodzi się z narteksu, dedykowana jest św. Mikołajowi. Została ona przebudowana w 1743 roku przez Nicola Salvi. W ołtarzu znajduje się dzieło Sebastiano Conca z 1743 roku Matka Boża z Dzieciątkiem i św. Filipem Neri oraz św. Mikołajem. Sklepienie zdobią freski autorstwa Corrado Giaquinto[3].
Kaplica krucyfiksu
Kaplica krucyfiksu powstała w 1582 roku przez połączenie trzech małych kaplic[2]. W ołtarzu, projektu Giovanni Domenico Navone z 1758 roku, znajduje się drewniany krucyfiks, prawdopodobnie z XIV wieku. Na filarze z prawej strony od wejścia do kaplicy zlokalizowany jest pomnik grobowy księcia Arsoli Massimiliano Camillo VIII Massimo i jego żony Marii Krystyny Sabiny Wettyn (wnuczki Augusta III Sasa)[3].
Kaplica Najświętszego Serca Jezusowego
Trzecia od prawej jest kaplica Najświętszego Serca Jezusowego zbudowana według projektu Pietro Gagliardi[3]. Dawniej w tym miejscu było boczne wejście, które w 1615 roku przekształcono w kaplicę dedykowaną św. Karolowi Boromeuszowi, obecne wezwanie otrzymała po 1820 roku[2].
Kaplica Matki Bożej Pompejańskiej
Kaplica na końcu prawej nawy poświęcona jest Matce Bożej Pompejańskiej, w ołtarzu znajduje się kopia wizerunku czczonego w Pompei[2].
Kaplica Najświętszego Sakramentu
Pierwsza po lewej stronie jest kaplica Najświętszego Sakramentu, wchodzi się do niej z narteksu. Przebudowana została w 1736 roku przez Ludovico Russoni Sassi i odrestaurowana w XIX wieku przez Giuseppe Valadier. W ołtarzu umieszczono Ostatnią Wieczerzę Vincenzo Berrettini[3]. Na sklepieniu znajduje się fresk Apoteoza Baranka Bożego autorstwa Andrea Casali[2].
Kaplica Niepokalanego Poczęcia
Z lewej strony prezbiterium mieści się kaplica Niepokalanego Poczęcia przebudowana przez Pietro da Cortona w latach 1635-1638 i odrestaurowana w 1859 roku.
W ołtarzu kaplicy znajduje się Madonna z Grottapinta, dzieło z XII wieku przeniesione ze zburzonego kościoła San Salvatore in Arco[3]. Wizerunek ten ma wydrążoną specjalną przestrzeń, w której dawniej znajdowały się relikwie, według napisu wokół ikony należące do czterdziestu męczenników z Sebasty, papieża św. Feliksa I oraz świętych Marka i Marcelina[4].
Kardynałowie prezbiterzy
Bazylika św. Wawrzyńca in Damaso jest jednym z kościołów tytularnych nadawanych kardynałom-prezbiterom (Titulus Sancti Laurentii in Damaso)[5].
- Proiecticius (wzmiankowany w 499)
- Speciosus (wzmiankowany w 595)
- Epifaniusz (wzmiankowany w 721)
- Leon (wzmiankowany 743-745)
- Marinus (wzmiankowany w 761)
- Leon (wzmiankowany 853-866)
- Adrian (wzmiankowany w 879)
- Piotr (wzmiankowany w 898)
- Krzysztof (?-903)
- Piotr (wzmiankowany 963-964)
- Jan (wzmiankowany w 993)
- Piotr (wzmiankowany 1015-1026)
- Jan (wzmiankowany w 1044)
- Leon (wzmiankowany 1059-1084)
- Riso (ok. 1105-1112)
- Deusdedit (1116-1129)
- Stefano Stornato[a] (1130-1132)
- Yvo de Chartres CanReg (1138-1142)
- Guido de Summa (1143-1149)
- Giovanni Paparoni (1151-1153)
- Pietro di Miso (1165-1174)
- Otton[b] (wzmiankowany 1172-1173)
- Pedro de Cardona (1182)
- Uberto Crivelli (1182-1185)
- Pietro Gallocia (1188-1190)
- Pietro Collivaccino (1216-1217)
- Matteo d’Acquasparta OFM (1288-1291)
- Francesco Ronci OCoel (1294)
- Nicolas de Nonancourt (1294-1299)
- Francesco Napoleone Orsini, in commendam (1303-1311)
- Arnaud Nouvel OCist, in commendam (1312-1317)
- Arnaud de Via, in commendam (1317-1335)
- Matteo Orsini di Monte Giordano OP, in commendam (1335-1340)
- Hugues Roger OSBClun (1342-1363)
- Pierre de Banac OSBClun (1368-1369)
- Pietro Corsini (1370-1374), in commendam (1374-1405)
- Bartolomeo da Cogorno OMin (1381-1385)
- Angelo Acciaioli (1385-1405)
- Juan Martínez de Murillo[c] OCist (1408-1420)
- Giordano Orsini (1409-1412), in commendam (1412-1438)
- Ludovico Trevisan (1440-1465)
- Aleksander mazowiecki (1440-1444)[d]
- Lancelot de Lusignan[d] (1447-1449)
- Juan de Mella (1465-1467)
- Francesco Gonzaga, in commendam (1477-1483)
- Raffaele Sansoni Riario, in commendam (1483-1517)
- Giulio de' Medici (1517-1523)
- Lorenzo Pucci (1523-1524), in commendam (1524-1531)
- Pompeo Colonna (1531-1532)
- Hipolit Medyceusz. kardynał diakon pro illa vice (1532-1535)
- Alessandro Farnese, kardynał diakon pro illa vice (1535-1564), kardynał prezbiter (1564) in commendam (1564-1589)
- Alessandro Peretti de Montalto, kardynał diakon pro illa vice (1589-1620), kardynał prezbiter (1620), in commendam (1620-1623)
- Ludovico Ludovisi (1623-1632)
- Francesco Barberini, kardynał diakon pro illa vice (1632-1644), kardynał prezbiter (1644-1645), in commendam (1645-1679)
- vacat (1679-1689)
- Pietro Ottoboni, kardynał diakon pro illa vice (1689-1724), kardynał prezbiter (1724-1725), in commendam (1725-1740)
- Tommaso Ruffo in commendam (1740-1753)
- Girolamo Colonna di Sciarra, kardynał diakon pro illa vice (1753-1756)
- Alberico Archinto (1756-1758)
- Carlo Rezzonico (1758-1763)
- Henryk Benedykt Stuart in commendam (1763-1807)
- Francesco Carafa (1807-1818)
- Giulio Maria della Somaglia in commendam (1818-1830)
- Tommaso Arezzo in commendam (1830-1833)
- Carlo Odescalchi in commendam (1833-1834)
- Carlo Maria Pedicini in commendam (1834-1843)
- Tommaso Bernetti (1844-1852)
- Luigi Amat di San Filippo e Sorso in commendam (1852-1878)
- Antonio Saverio De Luca in commendam (1878-1883)
- Teodolfo Mertel, kardynał diakon pro illa vice (1884-1899)
- Lucido Maria Parocchi, in commendam (1899-1903)
- Antonio Agliardi, in commendam (1903-1915)
- Ottavio Cagiano de Azevedo (1915-1927)
- Andreas Frühwirth OP (1927-1933)
- Tommaso Pio Boggiani OP in commendam (1933-1942)
- vacat (1942-1958)
- Celso Costantini (1958)
- Santiago Copello (1959-1967)
- Luigi Traglia (1969-1972)
- Narciso Jubany Arnau (1973-1996)
- Antonio María Rouco Varela (1998-nadal)
Uwagi
- ↑ Mianowany przez antypapieża Anakleta II
- ↑ Mianowany przez antypapieża Kaliksta III
- ↑ Mianowany przez antypapieża Benedykta XIII
- ↑ a b Mianowany przez antypapieża Feliksa V
Przypisy
- ↑ a b c Parrocchia san Lorenzo in Damaso. Diocesi di Roma. [dostęp 2019-07-23]. [zarchiwizowane z tego adresu (2019-01-28)]. (wł.).
- ↑ a b c d e f g h i j k l m n o p q San Lorenzo in Damaso. Churches of Rome. [dostęp 2019-07-23]. (ang.).
- ↑ a b c d e f g h i j k Wzdłuż Corso Vittorio Emanuele II. Zagubieni w Rzymie. [dostęp 2019-07-23].
- ↑ Icona della Madonna Avvocata – Secolo XI. Parrocchia san Lorenzo in Damaso. [dostęp 2019-07-26]. (wł.).
- ↑ Bazylika św. Wawrzyńca „in Damaso” w bazie catholic-hierarchy.org (ang.) [dostęp 2019-07-23]
Media użyte na tej stronie
Autor: Dr. Blofeld, insert originally by Nordnordwest, Licencja: CC BY-SA 2.0
Map of Rome. Italy
Geographic limits of the map:
- N: 41.993°
- S: 41.792°
- W: 12.308°
- E: 12.685°
Autor: NordNordWest, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location map of Italy (Commons photos) → en-Wikipedia Italy.
Autor:
- Map_of_region_of_Lazio,_Italy.svg: User:Vonvikken
- derivative work: Milenioscuro (talk)
Location map of Lazio region (Italy)
Autor: Peter1936F, Licencja: CC BY-SA 3.0
San Lorenzo in Damaso, chapel of the sacrament
Autor: User:JTSH26, Licencja: CC BY-SA 3.0
Pianta, San Lorenzo in Damaso, Roma
Autor: Mattis, Licencja: CC BY-SA 4.0
Altarpiece of Virgin with Saints Filippo Neri and Nicolò painted by Sebastiano Conca -- Chiesa di San Lorenzo in Damaso, Lazio, Italy
Autor: Lalupa, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Roma, San Lorenzo in Damaso: entrata nel Palazzo della Cancelleria
Autor: Mattis, Licencja: CC BY-SA 4.0
Chiesa di San Lorenzo in Damaso, Lazio, Italy
Autor: , Licencja: CC BY 3.0
San Lorenzo in Damaso - Interior
Autor: Mattis, Licencja: CC BY-SA 4.0
Chiesa di San Lorenzo in Damaso, Lazio, Italy
Autor: Mattis, Licencja: CC BY-SA 4.0
Chiesa di San Lorenzo in Damaso, Lazio, Italy
Autor: Mattis, Licencja: CC BY-SA 4.0
Chiesa di San Lorenzo in Damaso, Lazio, Italy
Autor: Mattis, Licencja: CC BY-SA 4.0
Chiesa di San Lorenzo in Damaso, Lazio, Italy