Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Poznaniu

Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła
w Poznaniu
Distinctive emblem for cultural property.svg A-148 z dnia 14.02.1930[1]
Ilustracja
(c) Diego Delso, CC BY-SA 4.0

Fasada frontowa
Państwo Polska
MiejscowośćPoznań
Wyznaniekatolickie
Kościółrzymskokatolicki
Parafiaarchikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Poznaniu
Bazylika mniejsza od
• nadający tytuł
od 1962
Jan XXIII
WezwanieŚwiętych Apostołów Piotra i Pawła
Wspomnienie liturgiczne29 czerwca
Położenie na mapie Poznania
Mapa konturowa Poznania, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawław Poznaniu”
Położenie na mapie Polski
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawław Poznaniu”
Ziemia52°24′42″N 16°56′55″E/52,411667 16,948611
Strona internetowa

Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Poznaniu – jeden z najstarszych polskich kościołów i najstarsza polska katedra (od 968), położona na Ostrowie Tumskim w Poznaniu. Jest ona miejscem pochówku pierwszych władców Polski i przypuszczalnym miejscem chrztu Mieszka I. Obecna gotycka katedra powstała w XIV–XV wieku, częściowo odbudowana i regotyzowana po zniszczeniach II wojny światowej. Bazylika wchodzi w skład zabytków i atrakcji trasy turystycznej Traktu Królewsko-Cesarskiego[3]. Od 2017 wielkopostny kościół stacyjny.

Kalendarium

Katedra w 1798, widoczna neoklasycystyczna fasada, która istniała do 1945, gwasz Karola Albertiego
Katedra na tle Mostu Chrobrego, ok. 1929
Katedra w Poznaniu nocą – widok od południowego wschodu
Katedra w Poznaniu nocą – widok od południa
  • 968 – ustanowienie diecezji poznańskiej (pierwsze biskupstwo, siedziba pierwszego misyjnego biskupa Polski Jordana)
  • lata 80. X wieku – budowa katedry (patronem był św. Piotr, pierwsze biskupstwo otrzymało prawo do tego samego patrona, co siedziba papieża). Pierwsza katedra była trójnawową bazyliką o długości około 40 m z pojedynczą wieżą rozszerzającą się w dolnej części od strony zachodniej. Wzorowana była na kościołach karolińskich (kościół klasztorny w Memleben[4]). W wieży znajdowała się dwupiętrowa empora wysunięta w głąb kościoła od którego oddzielała ją dwuarkadowa galeria wsparta na pojedynczym filarze. Była to najprawdopodobniej loża książęca.
  • 1038 lub 1039 – najazd Brzetysława I, upadek diecezji, zagrabiono cenne relikwie kościelne, które następnie biorący udział w wyprawie biskup praski Sewer złożył w katedrze św. Wita w Pradze
  • 1075 – przywrócenie diecezji poznańskiej za panowania Bolesława Śmiałego[5].
  • XI wiek – katedra romańska, trójnawowa bazylika z dwiema wieżami od strony zachodniej z ciosów kamiennych ufundowana przez Kazimierza Odnowiciela
  • 1244–1245 – zburzenie prezbiterium grożącego zawaleniem, na jego miejscu biskup Bogufał II rozpoczął wznoszenie ceglanego, wczesnogotyckiego prezbiterium
  • 1262 – zakończenie odbudowy prezbiterium przez biskupa Bogufała III
  • poł. XIV wieku – przebudowa korpusu katedry w stylu gotyckim
  • 29 września 1341 – ślub Kazimierza Wielkiego z Adelajdą Heską i jej koronacja na królową Polski.
  • 1360 – Kazimierz Wielki ufundował sarkofag Bolesława Chrobrego
  • 1399–1406 – kolejna przebudowa korpusu i prezbiterium, powstaje ambit i triforyjna galeria wokół prezbiterium.
  • XIV i XV wiek – katedra gotycka z wieńcem kaplic i trzema latarniami nad ambitem
  • 1509–1513 – przebudowa wież w stylu gotyckim, dodane zostają iglice i korony
  • 1622 – zniszczenie przez pożar hełmów wież i dachu
  • 1636–1650 – odbudowa w stylu barokowym, początkowo pod kierunkiem Krzysztofa Bonadury Starszego, a następnie braci Antonio i Pompeo Ferrarich
  • 1725 – huragan zrywa dach i niszczy wieże
  • 1772 – wielki pożar niszczy dachy, sklepienia i wystrój wnętrz
  • 1787 – odbudowa fasady zachodniej w stylu klasycystycznym według projektu Efraima Schrögera[6]
  • 1790 – zawala się wieża południowa niszcząc sąsiednie kaplice i portal
  • 1790–1795 – odbudowa fasady zachodniej według projektu Efraima Schrögera, skorygowanego przez Bonawenturę Solariego[6]
  • 1807 (5 listopada) – ślub Jana Henryka Dąbrowskiego z podczaszanką Barbarą Chłapowską (liczna manifestacja patriotyczna)[7]
  • 1821 – ustanowienie archikatedry oraz dodanie drugiego patrona – św. Pawła Apostoła przez papieża Piusa VII
  • 3 maja 1927 – pierwsza w dziejach polskiej radiofonii transmisja mszy (za zgodą kardynała Augusta Hlonda)[8]
  • 1939–1945 – Niemcy rabują skarbiec, wywożą pięć spiżowych płyt nagrobnych, zdzierają miedziany dach, a katedrę zmieniają na magazyn
  • 15 lutego 1945 – podczas walk o cytadelę katedra znajduje się w polu ostrzału artylerii. Ocalały jedynie kaplice, wypalone wnętrze odsłania pozostałości z okresu gotyku
  • 1946–1956 – odbudowa w formie gotyckiej z przełomu XIV i XV wieku według projektu Franciszka Morawskiego. Prowadzone jednocześnie badania archeologiczne ujawniły pozostałości katedr przedromańskiej i romańskiej
  • 29 czerwca 1956 – oddanie katedry do użytku wiernych
  • 1956–1960 – renowacja kaplic
  • 1962 – ustanowienie bazyliki mniejszej przez papieża Jana XXIII
  • 1983 – nawiedzenie archikatedry przez papieża Jana Pawła II

Katedra – miejsce spoczynku władców z dynastii Piastów oraz hierarchów

Katedra stanowi miejsce pochówków pierwszych władców Polski aż do Kazimierza Odnowiciela, a także członków wielkopolskiej linii Piastów:

W świątyni spoczywają biskupi i arcybiskupi poznańscy, wśród nich: bp Jan Łodzia, bp Jan z Lutogniewa, bp Mikołaj z Kórnika, bp Piotr Wysz, bp Andrzej Łaskarz, bp Uriel Górka, bp Jan Lubrański, abp Walenty Dymek, abp Antoni Baraniak, i abp Jerzy Stroba, a także prymasi Polski, arcybiskupi Gniezna i Poznania z lat unii personalnej tych dwóch stolic, wśród nich: Tymoteusz Gorzeński, Marcin Dunin, Leon Michał Przyłuski, kardynał Mieczysław Halka-Ledóchowski i Florian Stablewski. Katedra stała się też miejscem pochówku kardynałów: Bolesława Filipiakadziekana Roty Rzymskiej oraz Zenona Grocholewskiegoprefekta Kongregacji ds. Edukacji Katolickiej.

Wygląd zewnętrzny

Widok od wschodu

Obecny wygląd katedry pochodzi z okresu odbudowy z lat 1948–1956 prowadzonej pod kierownictwem Franciszka Morawskiego. Przywrócono w niej, na podstawie odkrytych przez pożar w 1945 pozostałości, gotycki wygląd korpusu z przełomu XIV i XV wieku. Hełmy wież są natomiast wzorowane na klasycystycznych, pochodzących z lat 1725–1729. Świątynia zorientowana jest wzdłuż osi wschód-zachód, z prezbiterium po stronie wschodniej. Jest to trójnawowa bazylika na planie krzyża otoczona wieńcem dwunastu kaplic (z czego dwie stanowią ramiona transeptu), dwóch zakrystii i kruchty południowej. W zewnętrznej bryle świątyni nietypowym w polskiej architekturze elementem są łuki przyporowe rozpięte pomiędzy ścianami nawy głównej a wieżami.

Główne wejście znajduje się po stronie zachodniej. Stanowi je ostrołukowy portal z XV wieku, w którym umieszczono brązowe drzwi z 1979 roku autorstwa Kazimierza Bieńkowskiego. Od zewnątrz przedstawiają one sceny z życia św. Piotra, zaś od wewnątrz św. Pawła. Od zewnątrz widoczny łaciński napis nad wejściem: PRIMA SEDES EPISCOPORUM POLONIAE (pierwsza siedziba biskupów Polski).

Nad portalem znajduje się wysokie, gotyckie okno z bogatym maswerkiem, a jeszcze wyżej szczyt z białymi blendami.

Na zewnątrz katedry, naroża Złotej Kaplicy, znajdującej się w osi katedry, zdobią kamienne rzeźby przedstawiające Jordana, Mieszka I, Dąbrówkę i Bolesława Chrobrego dłuta Czesława Woźniaka z lat 1974–1976.

Wnętrze

(c) Hans A. Rosbach/CC-BY-SA 3.0
Gotycki poliptyk
Nawa główna
(c) Diego Delso, CC BY-SA 4.0
Prezbiterium
(c) Diego Delso, CC BY-SA 4.0
Sklepienie

Katedra ma 72 m długości i 36 m szerokości (łącznie z kaplicami)[9]

W prezbiterium znajduje się poliptyk z przełomu XV i XVI wieku (ukończony w 1512) zakupiony przez władze kościelne i przywieziony z Góry Śląskiej w 1952 roku, wykonany w warsztacie wrocławskim. W szafce środkowej widnieją postacie Najświętszej Marii Panny, św. Barbary i św. Katarzyny. W wewnętrznych skrzydłach widnieje dwanaście świętych niewiast zgrupowanych w trójki:

Po ich złożeniu ukazuje się osiem namalowanych scen pasyjnych, eksponowanych podczas wielkiego postu

  • w lewej górnej kwaterze: Modlitwa Jezusa w Ogrójcu
  • w lewej górnej środkowej kwaterze: Pocałunek Judasza
  • w lewej dolnej kwaterze: Cierniem Koronowanie
  • w lewej dolnej środkowej kwaterze: Ecce Homo
  • w prawej górnej kwaterze: Biczowanie
  • w prawej górnej środkowej kwaterze: Chrystus przed Piłatem
  • w prawej dolnej kwaterze: Ukrzyżowanie
  • w prawej dolnej środkowej kwaterze: Upadek pod Krzyżem

oraz przy zamknięciu ołtarza na zewnętrznej stronie skrzydeł zewnętrznych widnieje dwanaście obrazów namalowanych przez artystę podpisującego się Joh. Veh., przedstawiających czterech świętych: Jana Ewangelisty na wyspie Patmos, Jana Chrzciciela na pustyni, Hieronima i Krzysztofa.

W predelli znajduje się scena Ostatniej Wieczerzy.

Stalle pochodzą z XV/XVI wieku, a trafiły tu ze Zgorzelca[10]. Za tronem biskupim flamandzki gobelin z XVII wieku.

Na ścianach prezbiterium znajdują się późnogotyckie rzeźby ukazujące: św. Piotra, św. Pawła oraz dwóch niezidentyfikowanych ewangelistów oraz Matkę Bożą z Dzieciątkiem na obłokach.

Ambonę z XVIII wieku i chrzcielnicę (z 1720 roku) sprowadzono z poewangelickiego kościoła w Miliczu. Na ambonie znajduje się pięć płaskorzeźb ukazujących sceny z życia Chrystusa, zaś na baldachimie czterech ewangelistów i Chrystus Zbawiciel. Misę chrzcielnicy podtrzymuje natomiast anioł, zaś pokrywę zdobi przedstawienie Boga Ojca oraz woluty.

Pierwsze pięć witraży w prezbiterium, licząc od strony południowej, wykonała pracownia Stanisława Powalisza i Marii Powalisz-Bardońskiej według projektu Wacława Taranczewskiego w latach 1967–1968, zaś dwa pozostałe projektu i autorstwa Marii Powalisz-Bardońskiej powstały w latach 1974–1977[11].

Na prawym filarze prezbiterium, przy nawie znajduje się tablica upamiętniające wizytę Jana Pawła II w katedrze oraz jego spotkanie z poznańskim duchowieństwem.

Ponad kruchtą znajduje się chór muzyczny, na którym nowe, potężne organy z 2001 roku, zwieńczone herbem arcybiskupa Juliusza Paetza. Pod emporą znajdują się przeniesione z kościoła w nieistniejącej już dziś wsi Chojnica (obecnie ruiny na poligonie w Biedrusku): nagrobek Jana Przecławskiego (zm. 1540), wspólny nagrobek Janusza Przecławskiego (zm. 1595) i Anny z Sadów Przecławskiej (zm. 1598) oraz epitafium Piotra Przecławskiego (zm. 1555). Powyżej znajduje się witraż projektu Wacława Taranczewskiego, wykonany przez Zygmunta Kośmickiego z 1966 roku przedstawiający przekazanie kluczy św. Piotrowi.

Portrety trumienne nad wejściem do zakrystii prałackiej

W północnej nawie bocznej, przy jej zachodnim krańcu, znajduje się wmurowana w ścianę kamienna płyta nagrobna dziekana kapituły poznańskiej Adama Dąbrowskiego (zm. 1494), dalej na wschód znajduje się nagrobek kantora Wawrzyńca Kierskiego (zm. 1595). Kolejny nagrobek, położony jeszcze bardziej na wschód, należy do kanonika i wikariusza generalnego Michała Sławińskiego (zm. 1605). Nad nim zaś znajduje się kopia miecza świętego Piotra, którego oryginał przechowywany jest w Muzeum Archidiecezjalnym. Na północ od miecza, nad wejściem do zakrystii znajduje się kolekcja portretów trumiennych z XVIII wieku. W ambicie przy zakrystiach znajduje się nagrobek Benedykta Izdbieńskiego. Wykonany około 1560 przez polskiego rzeźbiarza renesansowego Jana Michałowicza z Urzędowa[12]

Po lewej stronie Złotej Kaplicy znajduje się brązowa płyta z 2002 roku autorstwa Romana Kosmali przedstawiająca Bolesława Chrobrego oraz wizerunek jego nagrobka ufundowanego przez Kazimierza Wielkiego, który niegdyś znajdował się w katedrze. Po prawej stronie Złotej Kaplicy epitafium kanonika Franciszka Wolińskiego (zm. 1752). Naprzeciwko, wykonany w gdańskim warsztacie Wilhelma Richtera, nagrobek biskupa Adama Nowodworskiego (zm. 1634), który wieńczy scena figuralna przedstawiająca Chrystusa Zmartwychwstałego oraz św. Piotra i św. Pawła, dalej na południe, w ambicie przy kaplicy Matki Boskiej Częstochowskiej w ścianie znajduje się wmurowany fragment renesansowego epitafium niezidentyfikowanego kanonika.

W południowej nawie, tuż przy kaplicy Serca Jezusowego, kamienna płyta nagrobna dziekana kapituły Teodoryka Pradela (zm. 1383), dalej na zachód, przy kaplicy Matki Boskiej Anielskiej wczesnobarokowe epitafium kantora Wojciecha-Trach-Bnińskiego (zm. 1561). Dalej, nad wejściem do południowej kruchty, wykonane w 1893 przez Władysława Marcinkowskiego epitafium biskupa Juliusza Dindera (zm. 1893)

Płyta Vischerowska z nagrobka wojewody Łukasza I Górki

Z wojennej pożogi ocalało pięć późnogotyckich nagrobnych płyt spiżowych o dużej wartości artystycznej (najliczniejszy zbiór w Polsce), które powstały w różnych okresach w XV i XVI w. Trzy pochodzą ze sławnego wówczas norymberskiego zakładu Hermana i Piotra Vischerów[13], a pozostałe z innych warsztatów. Do katedry wróciły dopiero w 1999, zrabowane najpierw przez Niemców, a odnalezione w 1990 w Ermitażu):

  • Łukasza I Górkę – wojewodę poznańskiego (zm. 1475) – przy kaplicy św. Franciszka Ksawerego
  • Uriela Górkę – biskupa poznańskiego (zm. 1498) – przy kaplicy Najświętszego Sakramentu
  • Andrzeja z Bnina – biskupa poznańskiego (zm. 1479) – przy wejścia do zakrystii
  • Andrzeja Grodzickiego – kanonika poznańskiego (zm. 1550) – przy Kaplicy Matki Boskiej Anielskiej
  • Bernarda Lubrańskiego – kanonika poznańskiego (zm. 1499) – pomiędzy kaplicą św. Jana Kantego a kruchtą południową

W posadzce w nawie głównej, przed prezbiterium wmurowano imiona władców spoczywających w katedrze. Znajduje się tam również płyta upamiętniająca biskupa Jordana z 2000 roku[14].

Wieniec kaplic

1. Kaplica św. Marcina
2. Kaplica św. Józefa
3. Kaplica św. Cecylii
4. Kaplica Matki Boskiej
i św. Franciszka Ksawerego
5. Kaplica Najświętszego Sakramentu
(Górków)
6. Złota Kaplica
7. Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej
i św. Stanisława Kostki
8. Kaplica Serca Jezusowego
9. Kaplica Matki Boskiej Anielskiej
(Szołdrskich)
10. Kaplica św. Trójcy
11. Kaplica św. Jana Kantego
12. kruchta południowa
13. Kaplica św. Stanisława biskupa
14. wieża południowa
15. wieża północna
16. ambit
17. prezbiterium
18. nawy boczne
19. zakrystia prałacka
20. zakrystia wikariuszowska
(klerycka)

Wieniec kaplic otaczających świątynię uniknął większych zniszczeń podczas pożaru w 1945 i do dziś zachował się ich oryginalny wystrój.

Kaplica św. Marcina

Wjazd św. Marcina do Amiens

Znajduje się w niej ołtarz (wykonany w latach 1905–1906)[11], a w nim obraz z 1628 roku namalowany przez proboszcza kościoła św. Wojciecha Krzysztofa Boguszewskiego, przedstawiający wjazd św. Marcina do Amiens, dzielącego swój płaszcz. W górnej części malowidła Chrystus w otoczeniu chórów anielskich okrywa się identyczną połową płaszcza. Ciekawostką jest, że święty ma twarz, wówczas królewicza, Władysława IV Wazy, zaś postać rycerza towarzysząca św. Marcinowi, króla Zygmunta III Wazy. Obraz powstał dla opata Marcina Łętowskiego z klasztoru w Paradyżu, a do katedry trafił po jego kasacie w 1832[14].

W kaplicy znajduje się również pomnik arcybiskupa Walentego Dymka – inspiratora odbudowy katedry po zniszczeniach II wojny światowej, dłuta Czesława Woźniaka z 1964.

Kaplica św. Józefa

Do 1905 znajdowała się tu kruchta[15]. Neoklasycystyczny ołtarz powstał w 1905 roku[11]. Figura w nim przedstawia św. Józefa z dzieciątkiem. W zwieńczeniu ołtarza, namalowany w XIX wieku obraz okazujący św. Izydora Oracza.

Ponadto w kaplicy znajduje się neorenesansowy nagrobek kardynała Mieczysława Ledóchowskiego (zm. 1902) z 1903 roku dłuta Władysława Marcinkowskiego oraz ku czci księży, którzy zginęli w hitlerowskich obozach koncentracyjnych autorstwa Kazimierza Bieńkowskiego z 1964[15].

Kaplica św. Cecylii

Epitafium Zygmunta Raczyńskiego i Jana Wąglikowskiego

Wczesnobarokowy ołtarz z około 1652 roku[11], a w nim włoski obraz z pierwszej połowy XVII wieku przedstawiający św. Cecylię przy organach, podarowany przez Edwarda Raczyńskiego, namalowany przez Guerciniego (J. F. Barbieri). W predelli cud św. Antoniego, zaś w zwieńczeniu Złożenie do Grobu. Obie płaskorzeźby pochodzą z 1652 roku[11]. Po bokach znajdują się figury św. Barbary i św. Katarzyny.

Pod oknem znajduje się płyta nagrobna biskupa Sebastiana Branickiego (zm. 1544) z czerwonego marmuru, a nad nią epitafium biskupa Teofila Wolickiego (zm. 1829).

Na zachodniej ścianie znajduje się epitafium z XVII wieku[11]. Przedstawia on klęczące postacie starosty nakielskiego Zygmunta Raczyńskiego (zm. 1677) i jego szwagra, sekretarza królewskiego Jana Wąglikowskiego (zm. 1652). Trafiło ono tu w 1842 z kościoła bernardynów w Bydgoszczy[15].

Kaplica Matki Boskiej i św. Franciszka Ksawerego

Ołtarz późnobarokowy z końca XVIII wieku. W ołtarzu obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem z początku XVI wieku, zaś w zwieńczeniu namalowany w XIX wieku obraz św. Franciszka Ksawerego.

Naprzeciwko ołtarza znajduje się wapienny nagrobek biskupa Łukasza Kościeleckiego (zm. 1597). W zwieńczeniu nagrobka znajduje się klęcząca przed Chrystus Zmartwychwstałym figura fundatora Jana Kościeleckiego – bratanka biskupa[11].

Wystroju dopełnia obraz wotywny ukazujący rodzinę Przecławskich z Knyszyna z około 1590 pędzla nieznanego poznańskiego malarza, który trafił on tu po zlikwidowaniu kościoła w Chojnicy i znajdujący się pod oknem brązowy pomnik kardynała Augusta Hlonda (zm. 1948) zaprojektowany przez Józefa Stasińskiego w 1962 roku[11].

Kaplica Najświętszego Sakramentu (Świętego Krzyża, Górków)

Powstała w 1481 roku[16] z fundacji biskupa Uriela Górki z połączenia dotychczasowych kaplic św. Zofii i św. Leonarda

Na ścianie zachodniej znajduje się monumentalny grobowiec rodziny Górków wykonany z białego wapienia i czerwonego marmuru w 1574 w Krakowie przez Hieronima Canavesi. Ufundował go Andrzej II Górka – kasztelan międzyrzecki, syn Andrzeja I. W poziomych niszach leżą postacie Andrzeja I Górki (zm. 1553) – kasztelana poznańskiego i starosty generalnego Wielkopolski oraz jego żony Barbary z Kurozwęckich. W niszach pionowych stoją od strony nawy: Łukasz II Górka (zm. 1542) – biskup włocławski i Uriel Górka (zm. 1498) – biskup poznański. Poniżej na reliefie znajdują się postaci sześciorga dzieci Andrzeja I i Barbary. Zwieńczenie stanowi figura Chrystusa Zmartwychwstałego. Tablica fundacyjna przedstawia Andrzeja II klęczącego przed krucyfiksem i herbem Górków – Łodzią.

W rodzinnym grobowcu nie spoczęli jedynie Łukasz III Górka (zm. 1573) – wojewoda poznański, Andrzej II Górka (zm. 1583) – starosta generalny Wielkopolski i Stanisław Górka (zm. 1592) – wojewoda poznański. Odmówiono im pochówku w katedrze z racji ich protestanckiego wyznania.

W barokowym ołtarzu, wyrzeźbionym przez pochodzących z Poznania Bernarda Smolke i Jana Maltzana w latach 1783–1787, wisi pochodzący z 1522 cudowny, polichromowany krucyfiks, przeniesiony tu w 1652 otoczony przez dary wotywne – plakiety przedstawiające Mękę Pańską. Po bokach krucyfiksu w ołtarzu rzeźby Matki Bożej i Jana Ewangelisty.

Według legendy pewnego razu skazano na śmierć niewinnego człowieka. Wywołało to wielkie wzburzenie wśród mieszkańców, którzy nie widząc innego wyjścia zaczęli się żarliwie modlić. Kat wyprowadził skazanego z więzienia, które znajdowało się w piwnicy ratuszowej i posadził go na wozie. Ponury kondukt przejechał ulicą Wrocławską, kierując się w kierunku tradycyjnego miejsca kaźni znajdującego się na terenie dzisiejszej Wildy. Gdy przejeżdżano pod Bramą Wrocławską, Chrystus z wiszącego na niej krucyfiksu miał krzyknąć „Jam niewinien!”[15]. Skazany odzyskał wolność, a krucyfiks przeniesiono do katedry.

Na ścianie wiszą epitafia Wojciech Tolibowskiego (zm. 1663) – biskupa poznańskiego, jego brata Ludwika Tolibowskiego (zm. 1673) – kanonika i dziekana kapituły poznańskiej i Mikołaja Zalaszowskiego (zm. 1703) – archidiakona, rektora Akademii Lubrańskiego oraz profesora prawa i historii na Uniwersytecie Jagiellońskim oraz tablica poświęcona Andrzejowi II Górce. Polichromia pokrywająca wolne przestrzenie, to pochodzące z 1952 sgraffito według projektu Jerzego Hoppena przedstawiająca na stropie czterech ewangelistów i Ostatnią Wieczerzę. Kaplicę zamyka gdańska krata z około 1680 roku[17].

Złota Kaplica (Królów Polskich)

Złota Kaplica w Poznaniu – posąg Mieszka I i Bolesława Chrobrego

Znajduje się dokładnie w osi kościoła. W 1815[16] Z inicjatywy późniejszego biskupa, księdza Teofila Wolickiego powstał komitet budowy nowej kaplicy pod przewodnictwem hr. Edwarda Raczyńskiego. Zaakceptowano projekt Franciszka Lanciego, który zakładał powstanie, na miejscu gotyckiej kaplicy Najświętszej Marii Panny, mauzoleum w stylu bizantyjskim na planie ośmioboku. Kaplicę przebudowano w latach 1836–1837[16], zaś wyposażenie skompletowano do 1841 roku

Na prawo od wejścia znajduje się neogotycki sarkofag pierwszych władców. Ponad grobowcem znajduje się obraz Bolesław Chrobry i Otton III u grobu św. Wojciecha.

Po przeciwnej stronie stoi pomnik władców, a nad posągiem umieszczony jest obraz Mieczysław I kruszy Bałwany.

Naprzeciwko wejścia znajduje się ołtarz z mozaiką przedstawiająca scenę wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, a stole ołtarzowym figury dziesięciu dziewic. Na podłodze znajduje się mozaika z napisem: Miecislaus Dux Boleslaus Rex.

Kopuła przedstawia Boga Ojca w otoczeniu cherubinów. Poniżej znajdują się przedstawienia dwudziestu świętych i błogosławionych, poniżej medaliony z 34 najstarszymi polskimi herbami szlacheckimi, a pod nimi, osiem tarcz z herbami kapituł najstarszych diecezji.

Pod herbami kapituł osiem aniołów stojących na półkolumnach, których kapitele wspierają orły. Poniżej fryz z głów cherubinów.

Wejście do kaplicy zamyka krata z 1838 roku[18].

Kaplica Matki Boskiej Częstochowskiej i św. Stanisława Kostki

Epitafium Karola Ponińskiego

Powstała w latach 1731–1734[19] z połączenia kaplicy św. Marcina (wzniesiona w 1405–1406 z fundacji Ostrorogów, a w końcu XVI wieku przejęta przez Powodowskich herbu Łodzia) oraz kaplicy Narodzenia Najświętszej Maryi Panny (z 1313 ufundowana przez Gwiazdowskich). Po połączeniu nosiła nazwę kaplicy św. Jana Nepomucena, obecne wezwanie otrzymała w 1817.

W ołtarzu z 1817 roku kopia obrazu Matki Boskiej Częstochowskiej pędzla Leonarda Torwirta[19]. W 2012 roku pod obrazem złożono relikwiarz św. Jana Pawła II[20].

Naprzeciwko nagrobek kanonika Jana Koźmiana (zm. 1877) dłuta Oskara Sosnowskiego[19], zaś pod oknem epitafium biskupa pomocniczego poznańskiego Karola Ponińskiego (zm. 1727).

Pozostałe nagrobki należą do kanonika Jakuba Prądzewskiego (zm. 1600) oraz rodu Powodowskich. W tym ostatnim spoczywają: Wawrzyniec (zm. 1543), jego żona Urszula i jego synów: Jana – proboszcza katedry i Hieronima – kanonika poznańskiego i archiprezbitera kościoła Mariackiego w Krakowie.

Według zapisków kronikarzy, Wawrzyniec Powodowski, który był joannitą, po swojej śmierci przez rok, podczas nabożeństw, wstawał z grobu i z dobytą szablą asystował podczas liturgii, stojąc między stallami prałatów i kanoników. Upiorne zjawisko ustało, jak głosi tablica znajdująca się na filarze, w dniu 26 kwietnia 1544, po odprawieniu specjalnych obrzędów. Wawrzyniec miał to czynić jako pokutę za niewypełnianie tego obowiązku podczas swojego życia i bezprawne podawanie się za komandora od 1531[21].

Na dwóch kopułach przykrywających kaplicę polichromie autorstwa Józefa i Łucji Oźminów przedstawiające sceny związane ze Stanisławem Kostką.

Kaplica Serca Jezusowego

Powstała w XV wieku jako kapitularz. Jej obecny wystrój, według projektu Rogera Sławskiego powstał po gruntownym remoncie w latach 1904–1906[19].

W ołtarzu wykonanym w latach 1904–1906 znajduje się obraz Pielgrzym u stóp Chrystusa pędzla Piotra Stachiewicza z 1905 roku[19]. Poniżej nagrobek arcybiskupa Floriana Stablewskiego (zm. 1905) – inspiratora renowacji kaplicy, dłuta Władysława Marcinkowskiego z 1935 roku[19].

Przy ołtarzu stoją dwa duże wazony wykonane z chińskiej porcelany. Z sufitu zwisa kryształowy wenecki żyrandol z początku XX wieku.

W marmurowym portalu, prowadzącym na zewnątrz znajdują się neroenesansowe drzwi z brązu wykonane w 1905 roku w Münster[19].

Kaplica Matki Boskiej Anielskiej (Matki Boskiej i Świętych Aniołów, Szołdrskich)

Nagrobek biskupa Andrzeja Szołdrskiego

Powstała w latach 1652–1656 z połączenia mniejszych kaplic: Znalezienia Świętego Krzyża i Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Marii Panny oraz świętych Piotra, Pawła i Doroty jako miejsce spoczynku biskupa Andrzeja Szołdrskiego.

W jej wnętrzu, na łukach oddzielających kaplicę od nawy, widać resztki renesansowej polichromii: ornament roślinny z połowy XVI wieku i postaci dziesięciu apostołów z 1616.

Niebieskie Jeruzalem Krzysztofa Boguszewskiego

W barokowym ołtarzu wisi obraz Niebieskie Jeruzalem pędzla Krzysztofa Boguszewskiego z 1628 roku[19]. Przedstawia on Matkę Boską Orędowniczkę w towarzystwie Archanioła Michała i Jana Chrzciciela, a ponad nimi Trójca Święta. Po bokach obrazu rzeźby archaniołów: Michała i Gabriela pod którymi umieszczono medaliony przedstawiające Chrystusa i Matkę Bożą. W zwieńczeniu ołtarza obraz pędzla Grygiera z 1665 roku ukazujący archanioła Rafała z Tobiaszem. Na ołtarzu relikwiarz św. Jukudyna.

Naprzeciwko ołtarza nagrobek inicjatora przebudowy – biskupa Andrzeja Szołdrskiego (zm. 1650) z 1663 roku. Przedstawia on biskupa klęczącego przed Najświętszą Marią Panną, z figurami św. Jana Ewangelisty i św. Andrzeja Apostoła. W zwieńczeniu płaskorzeźbiona scena Wniebowstąpienia.

Między oknami znajduje się barokowe epitafium proboszcza Zygmunta Cieleckiego (zm. 1652).

Wejście do kaplicy zamykają gdańskie kraty wykonane w 1664 i 1666 roku[19].

28 lipca 1939 w kaplicy został pochowany abp Edward von Ropp[22].

Kaplica Świętej Trójcy

Nagrobek arcybiskupa Antoniego Baraniaka

Kaplica otrzymała dzisiejszy wygląd podczas remontu z lat 1575–1576 projektu twórcy poznańskiego ratusza Jana Baptysty di Quadro.

W ołtarzu z lat 1783–1794[23] rzeźba ukazująca Trójcę Świętą nad kulą ziemską w otoczeniu aniołów autorstwa Bernarda Smolkego, Jana Maltzahna i Augustyna Schöpsa

W kaplicy, naprzeciwko ołtarza znajduje się również nagrobek biskupa Adama Konarskiego (zm. 1574) zaprojektowany przez Jana Baptystę di Quadro, natomiast postać biskupa wyrzeźbił Hieronim Canavasi[23].

Pod oknem znajduje się natomiast nagrobek arcybiskupa Antoniego Baraniaka wykonany przez Eugeniusza Olechowskiego w 1986[23].

Wystrój uzupełnia obraz-epitafium dziekana kapituły Andrzeja Przecławskiego (zm. 1571), ukazujący zmarłego wraz z rodzicami i rodzeństwem klęczących u stóp grupy pasyjnej ukazującej Jezusa na krzyżu, a po jego bokach Matkę Bożą i św. Jana Ewangelistę.

Kaplica św. Jana Kantego

Fragment nagrobka biskupa Jana Lubrańskiego

Powstała około 1425 jako miejsce odprawiania nabożeństw dla profesorów i uczniów Akademii Lubrańskiego. Została zniszczona w 1790, a odbudowana w 1803.

W ołtarzu z 1805 roku znajduje się obraz św. Jana Kantego w stroju profesora Uniwersytetu Jagiellońskiego namalowany przez Jan Gładysza w 1803 roku. Pod oknem znajduje się renesansowa płyta nagrobna biskupa Jana Lubrańskiego wykonana przez jednego z rzeźbiarzy warsztatu Bartłomieja Berrecciego[23].

Do wystroju należy również gotycka chrzcielnica z XV wieku wykonana z trybowanej blachy miedzianej i pomnik biskupa Marcina Dunina (zm. 1842) wykonany przez Andrzeja Friedericha ze Strasburga w 1846 roku.

Południowa Kruchta

Zbudowana jako część Kaplicy Królewskiej Przemysła II. Po zniszczeniu kaplicy w 1307 roku odbudowano ją już jako osobne pomieszczenie przykryte sklepieniem żaglastym.

W jej wnętrzu znajduje się krucyfiks z pierwszej połowy XVII wieku[23] Oraz rzeźby Najświętszej Marii Panny i św. Jana Ewangelisty z początku XVI wieku.

Kaplica św. Stanisława Biskupa i Męczennika (królewska)

© Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, CC BY-SA 3.0
Epitafium Przemysła I, Przemysła II i Rychezy

Najstarsza z kaplic. Zbudował ją Przemysł II jako miejsce pochówku swojej żony Rychezy (pochowana w kaplicy w 1293 roku), a po swojej śmierci również i on tu spoczął (pochowany w 1296), jednak ufundowany przez niego nagrobek został zniszczony w 1371 roku, gdy uderzenie pioruna doprowadziło do zawalenia się południowej wieży. Obecny kształt kaplicy nadała przebudowa z lat 1793–1794

W ołtarzu z XIX wieku kopia obrazu Palmy Młodszego ufundowanego przez Zygmunta III Wazę dla katedry warszawskiej wykonana przez Marcelego Bacciarellego. Przedstawia ona adorację Matki Bożej z Dzieciątkiem przez Jana Chrzciciela i św. Stanisława.

Pod oknem znajduje się epitafium arcybiskupa Leona Przyłuskiego z popiersiem autorstwa Oskara Sosnowskiego zwieńczone rzeźbą Matki Boskiej z Dzieciątkiem.

Z racji 700-lecia koronacji Przemysła II na króla Polski z inicjatywy Towarzystwa Opieki nad Zabytkami Oddział w Poznaniu – przeprowadzono w 1995 generalny remont kaplicy. W oknie zamontowano nowy witraż autorstwa Jana Gawrona. Na zachodniej ścianie kaplicy osadzono potężną płytę epitafijną z brązu ważącą około 3200 kg, wykonaną według projektu Mariana Koniecznego. Płaskorzeźba przedstawia w centralnej części Przemysła II króla Polski, w towarzystwie ojca Przemysła I i żony Rychezy. Ponad nimi orzeł Przemysła II.

Podziemia

W północnej wieży znajduje się wejście do podziemi, gdzie można obejrzeć w rezerwacie archeologicznym fragmenty katedry preromańskiej i romańskiej (mury z okrzesków, przedromańskie bazy kolumn), a także relikty grobowców, prawdopodobnie grobowce pierwszych władców Polski. Znajduje się tam również misa z X wieku (najprawdopodobniej chrzcielnica lub służąca do rozrabiania wapna), z której być może przyjął chrzest Mieszko I i poddani. Znaleziska te odkryto podczas prac w 1946 roku oraz w latach 1951–1956. Według nowszych interpretacji znalezisk, grobowiec w centrum nawy głównej był miejscem pochówku pierwszego biskupa w państwie Mieszka – Jordana (według prof. Przemysława Urbańczyka)

Nieco dalej, w drugiej krypcie znajduje się lapidarium z pozostałościami nagrobków i epitafiów

Ostatnia krypta, od 1963 roku służy za miejsce spoczynku metropolitów i biskupów pomocniczych poznańskich. Znajdują się tam trumny z doczesnymi szczątkami następujących biskupów:

Zobacz też

Przypisy

  1. Narodowy Instytut Dziedzictwa: Rejestr zabytków nieruchomych – województwo wielkopolskie. 2020-09-30. s. 155. [dostęp 2010-09-24].
  2. Organy – Polskie Wirtualne Centrum Organowe.
  3. Trakt Królewsko-Cesarski w Poznaniu – trakt.poznan.pl/. [dostęp 2016-07-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-06-11)].
  4. Dariusz A. Sikorski, Chrzest Polski i początki Kościoła w Polsce (do pierwszej połowy XI wieku w: Chrzest – św. Wojciech – Polska. Dziedzictwo średniowiecznego Gniezna, red. T. Janiak, Gniezno 2016, www.academia.edu [dostęp 2016-03-21].
  5. Tomasz Jurek. Ryczyn biskupi. Studium z dziejów Kościoła polskiego w XI wieku. „Roczniki historyczne”. LX, s. 59, 1994. 
  6. a b Szczęsny Skibiński: Katedra Poznańska. Poznań: Księgarnia Św.Wojciecha, 2001, s. 88.
  7. Zygmunt Boras, Lech Trzeciakowski, W dawnym Poznaniu, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań, 1971, s.239
  8. Zbigniew Kopeć, Poznań między wojnami. Opowieść o życiu miasta 1918–1939, Łódź: Księży Młyn, 2013, s. 99, ISBN 978-83-7729-030-9, OCLC 891282668.
  9. Włodzimierz Łęcki: Poznań przewodniki. Poznań: 1997, s. 40. ISBN 83-7150-283-4.
  10. Włodzimierz Łęcki: Poznań przewodniki. Poznań: 1997, s. 41. ISBN 83-7150-283-4.
  11. a b c d e f g h Jerzy Sobczak: Kościoły Poznania. Poznań: Wydawnictwo Debiuty, 2006, s. 12. ISBN 83-922466-4-0.
  12. Poznań przewodnik po zabytkach i historii. Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2003, s. 43. ISBN 83-87847-92-5.
  13. Włodzimierz Łęcki: 365 zagadek o Poznaniu. Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2010, s. 108.
  14. a b Poznań przewodnik po zabytkach i historii. Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2003, s. 39. ISBN 83-87847-92-5.
  15. a b c d Poznań przewodnik po zabytkach i historii. Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2003, s. 40. ISBN 83-87847-92-5.
  16. a b c Jerzy Sobczak: Kościoły Poznania. Poznań: Wydawnictwo Debiuty, 2006, s. 13. ISBN 83-922466-4-0.
  17. Poznań przewodnik po zabytkach i historii. Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2003, s. 41. ISBN 83-87847-92-5.
  18. Zofia Ostrowska-Kłębowska: Dzieje Kaplicy Królów Polskich. Poznań: PTPN, 1997, s. 120. ISBN 83-7063-173-8.
  19. a b c d e f g h i Jerzy Sobczak: Kościoły Poznania. Poznań: Wydawnictwo Debiuty, 2006, s. 14. ISBN 83-922466-4-0.
  20. RED, Relikwiarz bł. Jana Pawła II w poznańskiej katedrze [ZDJĘCIA], „Gloswielkopolski.pl”, 31 grudnia 2012 [dostęp 2017-11-07].
  21. Poznań przewodnik po zabytkach i historii. Poznań: Wydawnictwo Miejskie, 2003, s. 46. ISBN 83-87847-92-5.
  22. Pogrzeb ś. p. metropolity arcybiskupa Edwarda Roppa. „Gazeta Lwowska”, s. 2, Nr 170 z 30 lipca 1939. 
  23. a b c d e Jerzy Sobczak: Kościoły Poznania. Poznań: Wydawnictwo Debiuty, 2006, s. 15. ISBN 83-922466-4-0.

Bibliografia

  • Jerzy Topolski (red.), Dzieje Poznania, Warszawa-Poznań 1988-?, PWN ​ISBN 83-01-08194-5​.
  • Zygmunt Rola, Tajemnice Ostrowa Tumskiego, Kraków 2000, Zysk i Sk-a ​ISBN 83-7150-835-2​.
  • Witold Gałka, O architekturze i plastyce dawnego Poznania do końca epoki baroku, Poznań 2001, Wydawnictwo Miejskie ​ISBN 83-87847-50-X​.
  • Franciszek Jaśkowiak, Włodzimierz Łęcki, Poznań i okolice. Przewodnik, Warszawa: Sport i Turystyka, 1983, ISBN 83-217-2434-5, OCLC 830219702.
  • Zbigniew Szymanowski, Marta Tomczyszyn, Poznań, Bielsko-Biała: Pascal, 1999, ISBN 83-87696-24-2, OCLC 749589201.
  • Zofia Ostrowska-Kębłowska, Dzieje Kaplicy Królów Polskich, czyli Złotej w katedrze poznańskiej, Poznań: Wydawn. Poznańskiego Tow. Przyjaciół Nauk, 1997, ISBN 83-7063-173-8, OCLC 38180852.
  • Jerzy Sobczak, Kościoły Poznania, Zbigniew Szmidt, Michał Woźniak (ilust.), Poznań: Wydawnictwo Debiuty, 2006, ISBN 83-922466-4-0, OCLC 832205456.
  • Szczęsny Skibiński, Katedra poznańska, Poznań: „Patria Polonorum”, 2001, ISBN 83-7015-548-0, OCLC 830247985.
  • Szczęsny Skibiński, Architektura kościołów średniowiecznego Poznania, [w:] Civitas Posnaniensis. Studia z dziejów średniowiecznego Poznania, red. Z. Kurnatowska, T. Jurek, Poznań, s. 245–262.
  • Kowalski J., Gotyk Wielkopolski. Architektura sakralna XIII–XVI wieku, Poznań 2010.

Media użyte na tej stronie

Geographylogo.svg
Autor: Andrew Fitzsimon, Licencja: CC0
Geography logo
Poznań outline map.svg
Autor:

Oskarro. © użytkownicy OpenStreetMap.

Copyright użytkownicy UMP-pcPL., Licencja: CC BY-SA 2.0
Mapa lokalizacyjna Poznania
Greater Poland Voivodeship location map.svg
Autor: SANtosito, Licencja: CC BY-SA 4.0
Location map of Greater Poland Voivodeship. Geographic limits of the map:
  • N: 53.70 N
  • S: 51.05 N
  • W: 15.68 E
  • E: 19.19 E
Distinctive emblem for cultural property.svg
Blue Shield - the Distinctive emblem for the Protection of Cultural Property. The distinctive emblem is a protective symbol used during armed conflicts. Its use is restricted under international law.
Church.svg
icone pour église
Catedral de Poznan, Poznan, Polonia, 2014-09-18, DD 10.jpg
(c) Diego Delso, CC BY-SA 4.0
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Katedra Poznan Plan.svg
Autor: , Licencja: CC-BY-SA-3.0
Poznań Archicatedral Basilica of St. Peter and St. Paul
Poznań Cathedral (4820969940).jpg
Autor: Filip Maljković from Pancevo, Serbia, Licencja: CC BY-SA 2.0
The Archcathedral Basilica of St. Peter and St. Paul, Poznań
Catedral de Poznan, Poznan, Polonia, 2014-09-18, DD 01-03 HDR.jpg
(c) Diego Delso, CC BY-SA 4.0
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Jan Lubrański Poznań RB1.JPG
Autor: Radomil talk, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Part of Tomb of Jan Lubrańśki, Poznań Cathedral
Poznań Katedra Podziemia krypta arcybiskupia RB5.JPG
Autor: Radomil, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Archbishopric Crypt, underground of Poznań Archcathedral Basilica of St. Peter and St. Paul.
Poznań Katedra Podziemia misa RB1.JPG
Autor: Radomil, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Underground of Poznań Archcathedral Basilica of St. Peter and St. Paul, hypotetical baptystery.
Niebieskie Jeruzalem Krzysztof Boguszewski RB1.JPG
Autor: Radomil, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Krzysztof Boguszewski, Niebieskie Jerusalem, Poznań Archcathedral Basilica
Poznań Katedra Podziemia RB1.JPG
Autor: Radomil, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Underground of Poznań Archcathedral Basilica of St. Peter and St. Paul, remanents of preromanesque cathedral
Złota Kaplica Poznań RB1.JPG
Autor: Radomil talk, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Monument of Mieszko I and Bolesław Chrobry, Golden Chapel in Archicathedral Basilica, Poznań
6 Poznan 120.jpg
© Marek i Ewa Wojciechowscy / Trips over Poland, CC BY-SA 3.0
Przemysł II, Polska
Poznań Katedra Podziemia detale RB2.JPG
Autor: Radomil, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Detail in lapidary, underground of Poznań Archcathedral Basilica of St. Peter and St. Paul
Antoni Baraniak.jpg
Autor: Klapi, Licencja: CC BY 2.5 pl
Nagrobek biskupa poznańskiego Antoniego Baraniaka.
Katedra w Poznaniu Łukasz I Górka RB1.JPG
Autor: Radomil, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Gothic tomb plate from Visher's workshop of voivod Łukasz I Górka, Poznań Archcathedral Basilica
Portrety trumienne Poznań katedra RB1.JPG
Autor: Radomil, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Collection of coffin portraits, Poznań Archcathedral Basilica. See also Image:Portrety trumienne.jpg.
Epitafium Zygmunta Raczyńskiego i Jana Wąglikowskiego katedra Poznań RB1.JPG
Autor: Radomil, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Epitaph of Zygmunt Raczyński and Jan Wąglikowaski in Poznań Archcatherdral Basilica, detail
Epitafium Karola Ponińskiego herbu Łodzia Katedra Poznań RB1.JPG
Autor: Radomil, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Epitaph of suffragan bishop of Poznań Karol Poniński of Łodzia Coat of Arms in Poznań Archcatherdral Basilica
Catedral de Poznan, Poznan, Polonia, 2014-09-18, DD 07-09 HDR.jpg
(c) Diego Delso, CC BY-SA 4.0
Ta fotografia przedstawia zabytek wpisany do rejestru zabytków pod numerem ID
Most Chrobrego, Poznan ok. 1929.jpg
Most Chrobrego w Poznaniu około 1929r.
Poznań Cathedral Interior.jpg
Autor:

This image was produced by me, David Castor (user:dcastor). The pictures I submit to the Wikipedia Project are released to the public domain. This gives you the right to use them in any way you like, without any kind of notification. This said, I would still appreciate to be mentioned as the originator whenever you think it complies well with your use of the picture. A message to me about how it has been used would also be welcome. You are obviously not required to respond to these wishes of mine, just in a friendly manner encouraged to. (All my photos are placed in Category:Images by David Castor or a subcategory thereof.)

David Castor Wikimedia.jpg

, Licencja: CC0
Poznań Ostrów Tumski - Bazylika archikatedralna Świętych Apostołów Piotra i Pawła (zabytek nr A148)
Poznań Katedra Podziemia Grobowiec Bolesława Chrobrego RB1.JPG
Autor: Radomil, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Remanents of grave of Bolesław Chrobry, underground of Poznań Archcathedral Basilica of St. Peter and St. Paul
Poznań Katedra Podziemia Grobowiec Mieszka I RB1.JPG
Autor: Radomil, Licencja: CC-BY-SA-3.0
Remanents of grave of Mieszko I, underground of Poznań Archcathedral Basilica of St. Peter and St. Paul
Katedra Poznan Szoldski nagrobek.jpg
Autor: Klapi, Licencja: CC BY 2.5 pl
Nagrobek biskupa Andrzeja Szołdrskiego - Katedra w Poznaniu
Poznan - katedra - la Cathedrale. 1927-1936 (cropped).jpg
Tytuł: Poznań : katedra = la Cathédrale.
Adres wydawniczy: Kraków : Wydawnictwo Salonu Malarzy Polskich [1927-1936] (Kraków : "Akropol")
Gatunek: pocztówka
Forma i typ: pocztówki
Opis fizyczny: [1] karta : ilustracja ; 9x14 cm
Rok wydania według: Jerzy Morgulec, "Słownik nakładców i wydawców pocztówek na Ziemiach Polskich, oraz poloników". Cz. 4, Warszawa 2001 r. Nazwa wydawcy według nadruku na rewersie. Tytuł według nadruku na awersie. Na rewersie oznaczenie : K 35.
Poznań Cathedral 2014-08-04-054r.jpg
(c) Hans A. Rosbach/CC-BY-SA 3.0
Main altar in the cathedral of Poznań
Katedra Poznan S1.jpg
Autor: Autor nie został podany w rozpoznawalny automatycznie sposób. Założono, że to Ciwac (w oparciu o szablon praw autorskich)., Licencja: CC BY 2.5
View by night