Berlin

Berlin
Ilustracja
Brama Brandenburska (na górze), Czerwony Ratusz (na środku z lewej), Kościół Pamięci (na środku z prawej), Reichstag (u dołu)
HerbFlaga
HerbFlaga
Państwo

 Niemcy

Kraj związkowy

Berlin

Zarządzający

Franziska Giffey

Powierzchnia

891,85 km²

Wysokość

34–122 m n.p.m.

Populacja (31 grudnia 2020)
• liczba ludności
• gęstość


3 664 088[1]
4109 os./km²

Nr kierunkowy

030

Kod pocztowy

10115–14199

Tablice rejestracyjne

B

Podział miasta

12 okręgów administracyjnych, 97 dzielnic

Plan Berlina
Położenie na mapie Brandenburgii
Mapa konturowa Brandenburgii, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Berlin”
Położenie na mapie Niemiec
Mapa konturowa Niemiec, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Berlin”
Ziemia52°31′07″N 13°24′30″E/52,518611 13,408333
Strona internetowa
Portal Niemcy

Berlinstolica, największe miasto Niemiec i zarazem kraj związkowy. Zajmuje powierzchnię ok. 892 km² i zamieszkuje go około 3,7 mln osób[1]. Jest największym miastem w Unii Europejskiej pod względem liczby mieszkańców.

Berlin jest podzielony na dwanaście okręgów administracyjnych (Bezirk). Przez przestrzeń miejską przepływają m.in. rzeki Sprewa i Hawela, a ponadto znajduje się wiele jezior i zatok, w tym największe Müggelsee.

Pierwsza wzmianka o mieście pochodzi z 1237 r. Berlin pełnił rolę historycznej stolicy Brandenburgii, Królestwa Prus, Związku Północnoniemieckiego, Cesarstwa Niemieckiego, Republiki Weimarskiej i III Rzeszy. Po 1945 r. wschodnia część miasta była stolicą Niemieckiej Republiki Demokratycznej (Berlin, Hauptstadt der DDR), natomiast pozostała tworzyła Berlin Zachodni – otoczoną murem (okres 1961-89) enklawę na terenie NRD. Po Zjednoczeniu Niemiec 1990 roku Berlin został stolicą całych Niemiec. Berlin jest siedzibą Prezydenta RFN (od 1994 r.), Kanclerza RFN (od 2001 r.), Bundestagu (od 1999 r.) i Bundesratu (od 2000 r.).

Berlin jest jedną z ważniejszych w Europie metropolii globalnych, ponadto ważnym węzłem komunikacyjnym Niemiec i Europy, zarówno kolejowym, lotniczym i drogowym. Ważny ośrodek naukowy, kulturalny i artystyczny (m.in. Europejska Akademia Filmowa i Museumsinsel).

Toponimia

Językoznawcy wywodzą nazwę Berlin od prasłowiańskiego *brl, oznaczającego bagno lub moczary, i podają znaczenie nazwy jako miasto na bagnach[2]. Według hipotezy Reinholda Trautmanna Berlin jest zniekształconą nazwą Bralin (za czym przemawia m.in. zapis w dokumencie z 1215 nazwy miejscowości jako Braline) i pochodzi od nazwy osobowej Bral, czyli skróconej formy słowiańskiego imienia złożonego Bratosław[3].

Geografia

Berlin leży we wschodniej części Niemiec. Berlin znajduje się między płaskowyżami Barnim i Teltow. Leży około 90 km od granicy z Polską.

Największa długość miasta w kierunku wschodnio-zachodnim wynosi około 45 km, największa długość w kierunku północno-południowym wynosi około 38 km. Najwyższe wzniesienie ma wysokość 115,4 m n.p.m., natomiast najniższy punkt leży na wysokości 34 m n.p.m.[4]

Wody

Miasto położone jest nad rzekami Sprewą i Hawelą oraz ich dopływami. Sprewa w dzielnicy Spandau wpada do Haweli, prawego dopływu Łaby. Berlińskie dopływy Sprewy to Panke, Dahme, Wuhle i Erpe. Hawela płynie przez miasto korytem polodowcowym przypominającym jeziora. Bocznymi odnogami Haweli są jeziora Tegeler See i Große Wansee. Do Haweli wpływają strumienie: Tegeler Fließ oraz Bäke. Największym jeziorem na terenie miasta jest jezioro Große Müggelsee położone w dzielnicy Treptow-Köpenick. Obszar wód chronionych w mieście to 212 km² co stanowi prawie jedną czwartą całkowitej powierzchni miasta[5].

Klimat

Miasto znajduje się w umiarkowanej strefie klimatycznej. Przeciętna temperatura roczna wynosi +9,1 °C, średnia roczna ilość opadów wynosi 581 mm. Najcieplejszymi miesiącami są lipiec (+14,3 °C) i sierpień (+14,1 °C), a najzimniejszy jest styczeń (–1,9 °C) i luty (–1,5 °C). Dokładną statystykę zawiera poniższa tabela[6]:

MiesiącŚrednia
minimalna
temperatura
Średnia
maksymalna
temperatura
Ilość
opadów
Dni
deszczowe
Styczeń–1,9 °C2,9 °C42,3 mm10
Luty–1,5 °C4,2 °C33,3 mm8,0
Marzec1,3 °C11 °C40,5 mm9,1
Kwiecień4,2 °C13,2 °C37,1 mm7,8
Maj9,0 °C18,9 °C53,8 mm8,9
Czerwiec12,3 °C21,6 °C68,7 mm9,8
Lipiec14,3 °C23,7 °C55,5 mm8,4
Sierpień14,1 °C23,6 °C58,2 mm7,9
Wrzesień10,6 °C18,8 °C45,1 mm7,8
Październik6,4 °C13,4 °C37,3 mm7,6
Listopad2,2 °C7,1 °C43,6 mm9,6
Grudzień–0,4 °C4,4 °C55,3 mm11,4

Historia

Najstarsze osadnictwo i pierwsze grody

Obszar dzisiejszego Berlina był zamieszkiwany już przez przedstawicieli kultury halsztackiej, a nawet wcześniejszych kultur brązu. Germanie pojawili się tam w czasie wielkiej migracji z okresu ok. XIII-XII wieku p.n.e.

Około 120 r. p.n.e. wzdłuż Sprewy musiały wędrować plemiona Cymbrów, Teutonów i Ambronów, podążających następnie przez dzisiejsze Czechy i Węgry do Italii i Galii.

U progu nowej ery obszar ten był zamieszkały przez plemiona zwane Varni i Semnones. Mogli stać się oni później częścią związku zwanego Alamanami. W połowie V w. n.e. mieszkali tam Swebowie (czyli późniejsi Szwabowie, którzy przenieśli się na obszar dzisiejszej Badenii-Wirtembergii).

Osadnictwo słowiańskie w okolicach dzisiejszego Berlina ok. 1150 roku

Przemieszczali się i osiedlali także Sasi na obszarze między Sprewą i Odrą. Następnie pojawili się tam słowiańscy Lucice. Sprewianie założyli tam gród Kopanica, który później stał się dzielnicą Berlina – Köpenick. Nie wiemy, czy zepchnęli oni wszystkich mieszkańców na zachód, czy osiedlali się obok tych, którzy zdecydowali się nie wędrować, tylko pozostać na ziemi.

Gdy na teren dzisiejszego Berlina dotarli wojowie Karola Wielkiego, zamieszkiwany był on przez zachodniosłowiański związek plemienny określający się jako Hawelanie.

W okresie następnym obszar ten ze względu na dobre połączenia rzeczne był infiltrowany przez wikingów.

W pierwszej połowie XII wieku do okolic dzisiejszego Berlina granicę polskich wpływów przesunął książę Polski Bolesław III Krzywousty[7]. Jeszcze w XII wieku istniało na tym obszarze słowiańskie Księstwo Kopanickie, które w latach 50. XII wieku było lennem Polski. Jego stolicą była Kopanica – Köpenick, od 1920 dzielnica Berlina.

Panowanie brandenburskie i czeskie

Najwcześniej w drugiej połowie XII wieku obszar znalazł się w granicach Marchii Brandenburskiej. Około 1200 był już poddany pełnej kolonizacji niemieckiej, głównie z Saksonii oraz terenów dzisiejszej Holandii.

Miasto Cölln (słowiańskie Kolno), położona na wyspie na Sprewie część podwójnego osiedla Berlin-Cölln, zostało po raz pierwszy wspomniane w 1237, zaś Berlin, położony na prawym (północnym) brzegu rzeki, w 1244. Przez Berlin-Cölln przebiegała trasa Via Imperii, łącząca Szczecin z Rzymem. W 1307 zbudowano wspólny ratusz dla obu miast.

W latach 1373–1415 Berlin wraz z Marchią Brandenburską był we władaniu Królestwa Czech. W 1380 r. pożar zniszczył centrum miasta. Dwa lata po utracie miasta przez Czechy do Berlina przeniesiono stolicę marchii z Brandenburga.

Berlin w XVII wieku

W latach 1443–1451 wzniesiono zamek. Od 1451 r. Berlin był rezydencją brandenburskich margrabiów i elektorów. W trakcie wojny pomiędzy Brandenburgią a śląskim księstwem głogowskim w 1477 lub 1478 r. pod Berlin dotarł najazd piastowskiego księcia Jana II Szalonego. W XVII wieku Berlin został rozbudowany o kilka przedmieść. W pierwszej połowie XVII w. miasto odwiedził późniejszy król Polski, Jan Sobieski. Wojna trzydziestoletnia (1618-1648) spowodowała zmniejszenie liczby mieszkańców z 14 000 do 8000 osób[8]. W 1650 rozpoczęto budowę Twierdzy Berlin. W 1685 r. elektor Fryderyk Wilhelm I zezwolił na osiedlanie się w Brandenburgii francuskim hugenotom. Migracja Francuzów odbywała się czterema falami: w latach 1686/87, 1695, 1697/98 i 1700[9]. W 1700 roku Francuzi stanowili już ok. 30% populacji miasta[9]. Inni imigranci przybywali m.in. z Polski i Czech. W 1688 r. zostało połączonych pięć sąsiadujących ze sobą miast, tworząc Wielki Berlin liczący 56 000 mieszkańców (w tym 20 000 pierwotnego Berlina)[8].

Stolica Królestwa Prus

Berlin w 1737

W 1701 r. Berlin został stolicą nowo utworzonego Królestwa Prus. W latach 1701–1705 hugenoci wybudowali Katedrę Francuską. W 1708 r. wzniesiono Katedrę Niemiecką. W 1709 r. zjednoczono miasta i gminy Berlin, Cölln, Friedrichswerder, Dorotheenstadt i Friedrichstadt w jedno miasto Berlin. Wkrótce powstały dalsze przedmieścia. W 1742 r. otwarto Królewski Teatr Dworski. W połowie wieku miasto liczyło ponad 100 000 mieszkańców[8]. W 1760 roku Berlin był przez kilka dni okupowany przez wojska rosyjskie. W latach 1747–1773 w protestanckim Berlinie wybudowano katolicki kościół św. Jadwigi. W 1774 r. świątynię konsekrował Ignacy Krasicki, który został w niej pochowany w 1801 roku. W latach 1788–1791 wzniesiono Bramę Brandenburską, będącą obecnie jednym z symboli miasta. W 1800 r. Berlin był największym miastem (co najmniej 170 000 mieszkańców[8]) krajów niemieckich po Wiedniu. W 1806 r. został zajęty przez Napoleona[10]. W latach 1816–1821 stolica rejencji berlińskiej w prowincji Brandenburgia, a w latach 1822–1875 rejencji poczdamskiej w tej samej prowincji. W XIX wieku w Berlinie funkcjonowały rozmaite organizacje polskie: w 1818 r. powstały studencki Związek Przyjacielski oraz Stowarzyszenie Polskie, w 1819 r. Związek Polski, w 1869 r. Towarzystwo Naukowe Akademików Polskich w Berlinie[11]. W latach 1837–1840 w Berlinie nauki u Carla Friedricha Rungenhagena pobierał Stanisław Moniuszko. W 1847 r. miał tu miejsce tzw. proces berliński przeciwko 254 Polakom, oskarżonym o przygotowanie powstania wielkopolskiego z 1846 roku[12]. W kolejnym roku miastem wstrząsnęły niemieckie wystąpienia rewolucyjne[13][14]. W 1861 obszar miasta został ponownie rozszerzony, gdy włączono miejscowości Wedding, Moabit oraz przedmieścia po stronie Tempelhofu i Schönebergu. W 1863 r. w więzieniu Moabit za pomoc powstańcom styczniowym byli więzieni przez Prusaków Wojciech Kętrzyński i Maksymilian Jackowski. W 1864 r. w Berlinie odbył się kolejny proces berliński, tym razem przeciwko 149 osobom, związanym z powstaniem styczniowym.

W granicach Niemiec

W 1871 r. miasto zostało stolicą zjednoczonych Niemiec – jako cesarstwa. Stołeczną funkcję zachował do dziś, będąc następnie stolicą Republiki Weimarskiej, III Rzeszy, Niemieckiej Republiki Demokratycznej oraz Republiki Federalnej Niemiec. Po 1874 r., po śmierci hrabiego Atanazego Raczyńskiego, niemiecki rząd zakupił Pałac Raczyńskich, w latach 1884–1894 wznosząc w jego miejscu gmach parlamentu. W 1875 r. w dawnym Pałacu Radziwiłłów umieszczono Kancelarię Rzeszy.

Na przełomie XIX i XX wieku Berlin był znaczącym ośrodkiem polskiej prasy, kultury, sportu i nauki. Tu mieszkali i tworzyli m.in. malarz Wojciech Kossak, pisarz Stanisław Przybyszewski, kompozytorzy Feliks Nowowiejski, Mieczysław Karłowicz i Leopold Godowski. W 1891 roku w Berlinie powstała Gazeta Robotnicza, a w 1897 Dziennik Berliński. W 1895 r. powstało Polskie Towarzystwo Szkolne „Oświata”[11]. W Berlinie została założona w 1905 r. przez Grzegorza Fitelberga, Ludomira Różyckiego i Apolinarego Szeluto, a następnie miała siedzibę Spółka Nakładowa Młodych Kompozytorów Polskich[15]. W 1911 r. założono Polski Klub Sportowy Berlin, rozwiązany przez niemieckie władze w 1939 r. i reaktywowany w Berlinie Wschodnim w latach 1948–1951.

Po I wojnie światowej w 1918 ogłoszono w Berlinie republikę. W 1920 r. na podstawie tzw. Ustawy o Dużym Berlinie ponownie znacznie rozszerzono obszar miasta, przyłączając kilka miast i kilkadziesiąt wsi. Berlin osiągnął wówczas około 4 mln mieszkańców.

27 sierpnia 1922 do sądu w Berlinie wpłynął wniosek o rejestrację Związku Polaków w Niemczech. 3 grudnia 1922 sąd zatwierdził statut i odbyło się pierwsze Walne Zebranie Związku, na którym Stanisław Sierakowski został wybrany pierwszym jego prezesem. 14 stycznia 1922 ukonstytuowała się 2. dzielnica Związku Polaków w Niemczech. Swoim zasięgiem obejmowała teren Berlina i Ziemi Połabskiej. Od 1924 roku w Berlinie Stanisław Sierakowski wydawał gazetę Kulturwehr dla obrony praw autochtonicznych mniejszości narodowych ówczesnych Niemiec: Polaków, Serbołużyczan, Fryzów, Duńczyków i Litwinów. 6 marca 1938 do Berlina przyjechało ok. 5000 Polaków z całej Rzeszy na I Kongres Polaków w Niemczech.

W 1930 r. Berlin został siedzibą katolickiej diecezji berlińskiej.

Mur Berliński przed zburzeniem w 1989 roku

Po przejęciu władzy przez nazistów w 1933 r. Berlin stał się stolicą III Rzeszy. W 1936 r. odbyły się w Berlinie igrzyska olimpijskie. Planowano znaczną rozbudowę miasta na stolicę świata (tzw. plan Germania Alberta Speera), czemu przeszkodziła klęska Niemiec w II wojnie światowej. W czasie alianckich bombardowań i walk o zdobycie Berlina przez wojska radzieckie i polskie znaczne obszary zabudowy zostały dosłownie zmiecione z powierzchni ziemi. Berlin został zniszczony w 40% i w 10% jego infrastruktura podziemna. Dzielnica Mitte została zniszczona w 70%[16]. W czasie wojny w Berlinie byli więzieni m.in. Wincenty Witos, Stefan Rowecki, Zdzisław Maszewski i Juliusz Bursche.

(c) Diego Delso, CC BY-SA 4.0
Bundestag (1999)

Po II wojnie światowej Berlin został podzielony przez aliantów na 4 sektory okupacyjne. Stąd też przed ponownym zjednoczeniem Niemiec miasto było podzielone na część wschodnią, stanowiącą sektor radziecki i od 1949 r. stolicę NRD (Berlin, Hauptstadt der DDR), i część zachodnią (Berlin Zachodni), będącą specjalnym obszarem administrowanym przez aliantów ze statusem zbliżonym do wolnego miasta (błędem jest stwierdzenie, że Berlin Zachodni należał do RFN) powstałą z francuskiego, brytyjskiego i amerykańskiego sektora okupacyjnego. W latach 1948–1949 Sowieci wprowadzili blokadę Berlina Zachodniego, na co alianci zachodni odpowiedzieli uruchomieniem mostu powietrznego z zaopatrzeniem. W latach 1961–1989 Berlin Zachodni był otoczony murem, którego zburzenie w 1989 r. stanowi symbol zjednoczenia dwóch części miasta oraz dwóch państw niemieckich.

Decyzją Bundestagu, od 1991 Berlin jest stolicą zjednoczonych Niemiec. Od 1999 r. w Berlinie swoje siedziby mają parlament i rząd.

Demografia

W końcu 2015 Berlin zamieszkiwało 621 tys. cudzoziemców z ponad 190 krajów, w tym 54 951 Polaków[17].

Religia

Religia w Berlinie
(2017)[18]
Religia%
Niereligijność64,9%
Protestantyzm15,9%
Kościół katolicki9,2%
Islam8,0%
Judaizm0,3%
Inny1,7%
Σ100%

Archidiecezja berlińska (niem.: Erzbistum Berlin) – katolicka archidiecezja niemiecka położona w północno-wschodniej części kraju, obejmująca swoim zasięgiem terytoria trzech landów: Berlin, część Brandenburgii, Meklemburgii-Pomorza Przedniego. Siedziba arcybiskupa znajduje się w katedrze św. Jadwigi w Berlinie. Katolicką patronką Berlina jest polska święta Jadwiga Śląska.

Ewangelicki Kościół Berlin-Brandenburg-Śląsk Górne Łużyce (EKBO) z siedzibą w Berlinie jest jednym z 20 Kościołów członkowskich Kościoła Ewangelickiego w Niemczech (EKD). W 2017 roku Berlin otrzymał honorowy tytuł „Miasto Reformacji Europy”, przyznany przez Wspólnotę Kościołów Ewangelickich w Europie[19].

Spośród około 3,8 miliona berlińczyków pod koniec 2020 roku: 13,9% było protestantami, 8,1% katolikami, a 78% należało do innych wyznań i religii lub do żadnego z nich. W roku 2019 14,4% populacji stanowili protestanci, a 8,3% katolicy. Z kolei 7–9% mieszkańców to wyznawcy religii traktowanych przez wyznawców za islamskie (2018 r.). Społeczność żydowska w Berlinie liczyła w 2017 roku około 10 000 członków[20].

Z kolei spis z 2011 r. wskazał, że 21,6% populacji Berlina należało do Kościoła Ewangelickiego, 9,6% do Kościoła Katolickiego, 1,5% do Kościoła Prawosławnego i 0,7% do Wolnego Kościoła Ewangelickiego. We wschodniej części miasta, które należały do byłej NRD, odsetek osób związanych z chrześcijaństwem jest szczególnie niski[21].

Skład narodowościowy

Berlińczycy w parku

Populacja 2020[22]:

Administracja

Izba Deputowanych (Abgeordnetenhaus von Berlin)

Miasto podzielone jest na 12 okręgów administracyjnych (niem. Bezirk), które dzielą się na 97 dzielnic (niem. Ortsteil, czyli części miasta). Podział ten istnieje od 1 stycznia 2001, kiedy to w wyniku reformy administracyjnej zmniejszono liczbę okręgów administracyjnych z 23 do 12 w celu obniżenia kosztów. Każdy okręg ma oddzielny samorząd i prawa zbliżone do praw miejskich.

Herb i nazwa okręgu administracyjnego
Liczba mieszkańców
Stan na 31 sierpnia 2013
Powierzchnia
km²
Berlin Subdivisions.svg
Coat of arms of Charlottenburg-Wilmersdorf.svg Charlottenburg-Wilmersdorf300 69964,72
Coat of arms of borough Friedrichshain-Kreuzberg.svg Friedrichshain-Kreuzberg261 79020,16
Coat of arms of borough Lichtenberg.svg Lichtenberg260 77852,29
Coat of arms of borough Marzahn-Hellersdorf.svg Marzahn-Hellersdorf250 06361,74
Coat of arms of borough Mitte.svg Mitte333 90539,47
Coat of arms of borough Neukoelln.svg Neukölln310 64344,93
Coat of arms of borough Pankow.svg Pankow368 571103,01
Coat of arms of borough Reinickendorf.svg Reinickendorf243 37189,46
Coat of arms of borough Spandau.svg Spandau220 75291,91
Coat of arms of borough Steglitz-Zehlendorf.svg Steglitz-Zehlendorf283 018102,50
Coat of arms of borough Tempelhof-Schoeneberg.svg Tempelhof-Schöneberg322 46653,09
Coat of arms of borough Treptow-Koepenick.svg Treptow-Köpenick243 091168,42

Współpraca

W ramach Partnerstwa-Odra Berlin razem z landami Brandenburgia, Meklemburgia-Pomorze Przednie i Saksonia współpracuje z zachodnimi województwami Polski: dolnośląskim, lubuskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim oraz z pięcioma największymi miastami Polski zachodniej: z Poznaniem, Szczecinem, Wrocławiem, Gorzowem Wielkopolskim i Zieloną Górą[23][24].

Gospodarka

Siemens w Berlinie

Berlin jest ważnym ośrodkiem gospodarczym z rozwiniętym przemysłem, głównie elektrotechnicznym i elektronicznym (m.in. Siemens, AEG), maszynowym, środków transportu precyzyjnym, spożywczym, poligraficznym i odzieżowym[25]. W Berlinie działa 167 057 firm (2019)[26].

Pomiędzy 1993 a 2012 rokiem w prywatne ręce trafiła prawie połowa miejskich zasobów mieszkaniowych, a liczba lokali socjalnych zmalała z 370 tys. do około 150 tys[27]. Działania te wraz z deregulacją polityki czynszowej doprowadziły do gentryfikacji najatrakcyjniejszych dzielnic miasta.

W 2019 wartość PKB wytworzonego w Berlinie wyniosła 157 mld euro[28].

Najwięksi pracodawcy

2020[29]:

Targi

Miasto stanowi ważny ośrodek handlowy, organizujący międzynarodowe targi i wystawy o znaczeniu nie tylko niemieckim, europejskim, ale cały szereg z nich (międzynarodowe targi kolejnictwa InnoTrans, Berlin Fashion Week, Internationale Tourismus-Börse (Międzynarodowa Giełda Turystyczna), IFA (Międzynarodowa Wystawa Radiowa), Venus Berlin, ILA (Międzynarodowa Wystawa Lotniczo-Kosmiczna), Internationale Grüne Woche Berlin (Międzynarodowy Berliński Zielony Tydzień)) – światowym. Prym wśród organizatorów pełni Messe Berlin.

Turystyka

W 2017 Berlinie odwiedziło ok. 34,1 mln turystów, w tym 13,5 mln turystów zagranicznych.[30] Najpopularniejszą trasą turystyczną w Berlinie jest szlak Muru Berlińskiego (Berliner Mauerweg)[31]. Liczy ok. 160 kilometrów długości, z czego ok. 50 kilometrów prowadzi przez obszar miejski Berlina, w tym ścisłe centrum, a pozostała część przez tereny podmiejskie i leśne. Pierwsza wersja trasy powstała w 1990 roku przygotowana przez Powszechny Niemiecki Klub Rowerowy (Allgemeine Deutsche Fahrrad-Club) z myślą o turystach pieszych i rowerowych. Przez Berlin prowadzą dwa szlaki rowerowe sieci EuroVelo – Szlak Stolic nr 2 i Szlak Słońca nr 7.

Springer Nature

Wydawca


Urbanistyka

Berlin 2021

Zabytki

Parki i ogrody

Transport

Miasto stanowi węzeł transportu drogowego, kolejowego, lotniczego oraz wodnego.

Transport drogowy

Transport kolejowy

Kolej z Berlina do Poczdamu była drugą na terenie Niemiec i została uruchomiona w 1838, biegnąc z obecnego placu Poczdamskiego przez Steglitz, Zehlendorf i Novawes do Poczdamu.

W XIX wieku w Berlinie powstało 9 dworców czołowych kolei dalekobieżnych. Z czasem poszczególne koleje połączono ze sobą – najpierw linią przetokową, zastąpioną później przez linię pierścieniową (zwaną Ring lub Psią Głową) i linią średnicową wschód-zachód na estakadzie. Od lat 60. XIX w. kursowały w Berlinie pociągi podmiejskie i regionalne, z biegiem czasu otrzymywały własne tory, zaś od 1924 zostały przekształcone w elektryczną kolej miejską S-Bahn. Dla S-Bahn zbudowano w latach 1934–1939 tunel północ-południe.

W latach 50. w związku ze spadkiem dalekobieżnego ruchu kolejowego zamknięto wszystkie dworce czołowe Berlina. W maju 2006 otwarto nowy centralny dworzec, na skrzyżowaniu linii wschód-zachód i drugiego tunelu północ-południe, pod nazwą Berlin Hauptbahnhof, podczas budowy zwanego też nazwą Berlin Hauptbahnhof-Lehrter Bahnhof na pamiątkę istniejącego tam wcześniej dworca Lehrter Bahnhof.

Linie S-Bahn oraz metra w Berlinie (2019)

Główne dworce dalekobieżne Berlina:

Największe dworce regionalne: Berlin-Charlottenburg, Berlin Friedrichstraße, Berlin Alexanderplatz, Berlin Potsdamer Platz

(c) Arne Müseler / www.arne-mueseler.com, CC BY-SA 3.0 de

Metro berlińskie (U-Bahn Berlin) ma długość 155,4 km i 175 stacje (2021). Najdłuższą linią jest 32-kilometrowa U7, najkrótszą jest natomiast linia U4 licząca 5 stacji. W godzinach szczytu pociągi kursują w odstępach od 2 do 5 minut, a poza szczytem co 7 do 15 minut. Ponadto od 2003 roku metro kursuje w noce z piątku na sobotę i z soboty na niedzielę. Punktualność metra w Berlinie wynosi 98,7% (2016).

Transport lotniczy

Berlin od 31 października 2020 obsługiwany jest przez lotnisko Berlin-Brandenburg. Lotnisko Berlin Brandenburg, powstałe obok byłego portu lotniczego Berlin-Schönefeld, zastąpiło trzy berlińskie porty lotnicze: Tempelhof (zamknięty w 2008 roku), Tegel (zamknięty w 2020 roku) i Schönefeld.

Mapa berlińskich dróg wodnych

Transport wodny

Łączna długość dróg wodnych w granicach miasta wynosi 182 km, a w jego otulinie około 400 km[39]. Berlin leży w centrum wschodniego obszaru niemieckich federalnych dróg wodnych. Zbiegają się tu trzy główne drogi wodne: kanał Odra-Sprewa, kanał Odra-Hawela oraz kanał Hawela-Łaba. Największe znaczenie ma kanał Hawela-Łaba który łączy się z poprzez Mittelland Kanal z Renem a poprzez Łabę z Hamburgiem.

Kanał Odra-Sprewa łączy Berlin poprzez Górną Odrę z Górnym Ślaskiem, kanał Odra-Hawela łączy się z Dolną Odrą i stanowi drogę wodną do portów w Szczecinie i Świnoujściu.

Miasto ma trzy porty śródlądowe: Port Neuköln, Port Südhafen w dzielnicy Spandau oraz największy port – Port Westhafen w dzielnicy Moabit.

Kultura

Berlin, w porównaniu z innymi stolicami europejskimi, posiada bardzo dużą liczbę zabytków. Prócz tego znaleźć tu można wiele muzeów i innych instytucji kultury.

W Berlinie znajdują się 3 światowej klasy opery, które mogą pomieścić ponad 4400 widzów. Ponadto w Berlinie znajduje się ponad 150 teatrów i sal na każdy rodzaj imprezy[40].

Europejska Akademia Filmowa – współfinansowana przez Komisję Europejską inicjatywa europejskich reżyserów z siedzibą w Berlinie przyznająca od 1988, co roku Europejskie Nagrody Filmowe. Akademia aktywnie uczestniczy w przedsięwzięciach promujących europejską produkcje filmową[41].

Muzyka

Opery:

Orkiestry symfoniczne:

Chóry:

  • Berliner Singakademie
  • RIAS Kammerchor
  • Philharmonischer Chor Berlin
  • Rundfunkchor Berlin
  • Studio-Chor Berlin
Klunkerkranich

Dyskoteki (2019):

  • Watergate
  • Berghain
  • Tresor
  • Matrix
  • Klunkerkranich
  • SO36

Teatry

Muzea

Stara Galeria Narodowa (Alte Nationalgalerie) na Wyspie Muzeów w formie świątyni rzymskiej

Kuchnia

Currywurst – tradycyjna niemiecka kiełbaska wieprzowa, grillowana i doprawiona znaczną ilością curry. Pokrojona w plasterki lub serwowana w całości. Niekiedy dodaje się do niej sos pomidorowy również doprawiony curry. Podaje się ją w towarzystwie frytek lub bułeczek na papierowych tackach.

Berliner Pfannkuchen – pączek podawany w czasie podwieczorku, zrobiony ze słodkiego ciasta drożdżowego, smażony na głębokim oleju. Nadziewany dżemem lub marmoladą. Tradycyjnie pojawia się na stołach w Sylwestra oraz w czasie karnawału.

Berliński Hackbraten, jest specjalnością z mielonego mięsa suto doprawionego czosnkiem, w wersji czosnkowej są tu również niemieckie Bratkartoffeln.

Döner kebab: W Niemczech döner kebab spopularyzowany został przez tureckich imigrantów w Berlinie na początku lat 70. XX wieku[43]. To tam danie rozwinęło się ze swojej pierwotnej formy w charakterystyczną kanapkę z obfitą sałatką, warzywami i sosami, sprzedawanymi w dużych porcjach po przystępnych cenach.

Kaufhaus des Westens – luksusowy dom towarowy w Berlinie w dzielnicy Schöneberg. Jest drugim na świecie sprzedawcą żywności w jednym miejscu po tokijskim domu handlowym Takashimaya[44].

Internationales Literaturfestival Berlin

Festiwale

Oświata

W Berlinie jest 40 szkół wyższych, które mają około 200 000 studentów (2021)[46]. Najważniejsze z nich to:

Rada Europejskiego Instytutu Technologii i Innowacji (EIT)[47] 16 grudnia 2009 wyznaczyła centra pierwszych trzech węzłów wiedzy i innowacji. Uczelnie z Berlina będą brać udział w pracach węzła informatycznego i węzła klimatycznego.

Badania naukowe

Sport

Kluby sportowe

Imprezy sportowe

W 1936 Berlin był gospodarzem Letnich Igrzysk Olimpijskich.

9 lipca 2006 na stadionie Olympiastadion Berlin odbył się Finał Mistrzostw Świata w Piłce nożnej pomiędzy Włochami a Francją.

W Berlinie odbywa się Maraton Berliński, który ze względu na wyniki w nim osiągane jest uznawany za „najszybszy” maraton świata. W 2009 miasto gościło lekkoatletyczne mistrzostwa świata.

Pierwszy sezon Formuły E składał się z jedenastu wyścigów, rozgrywanych w dziesięciu różnych miastach-gospodarzach.

Przestępczość

W 2013 roku na terenie Berlina popełniono łącznie ponad 503 tys. przestępstw[50]. Dość niebezpiecznym rejonem jest centralny kiez Regierungsviertel (dzielnica Mitte). To tutaj dochodziło najczęściej (w przeliczeniu na 1000 mieszk.) do kradzieży rowerów (w całym mieście zgłoszono ponad 26,5 tys. takich zdarzeń) oraz uszkodzeń mienia (w całym Berlinie – 43,5 tys.). W tym samym rejonie dochodziło także najczęściej do kradzieży w ogóle (w całym Berlinie – ponad 226 tys.). Samochody w stolicy Niemiec w roku 2013 kradzione były łącznie ponad 6,6 tys. razy, najczęściej w dzielnicy Halensee. Podpaleń odnotowano 973. Do uszkodzeń ciała dochodziło najczęściej w rejonie Kurfürstendamm (w całym Berlinie – 52,1 tys.). Naruszenia prawa związane z narkotykami odnotowano 13,3 tys. razy (najczęściej w kiezie Schillerpromenade oraz Südliche Luisenstadt). Policja odnotowała ponadto 11,5 tys. włamań do mieszkań i domów (najczęściej w dzielnicy Grunewald)[50].

Urodzeni w Berlinie

Pałac Radziwiłłów ok. 1830 (niezachowany)

Przypisy

  1. a b Bevölkerung am 31.12.2020 nach Nationalität und Bundesländern [dostęp 2021-07-29] (niem.).
  2. „Berlin ortsname” w niemieckim czasopiśmie językowym „Onomastik”.
  3. S. Rospond, Onomastyka słowiańska, cz. II, [w:] Onomastica nr 4, r. III, z. 1, Wrocław 1957.
  4. Opis Berlina. berlin.trade.gov.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-11-08)]..
  5. Wasserschutzgebiete – Berlin.de, berlin.de [dostęp 2020-11-07] (niem.).
  6. World Meteorological Organization.
  7. Jerzy Krasuski, Polska-Niemcy. Stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze, Wrocław: Ossolineum, 2009, s. 51, ISBN 978-83-04-04985-7, OCLC 750890813.
  8. a b c d Pierre Chaunu Cywilizacja wieku oświecenia Państwowy Instytut Wydawniczy (seria Rodowody Cywilizacji), wyd. 1993, s. 403.
  9. a b Huguenot Refugees in Brandenburg and Berlin, Germany. Family Search. [dostęp 2016-03-26].
  10. Jerzy Krasuski, Polska-Niemcy. Stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze, Wrocław: Ossolineum, 2009, s. 142, ISBN 978-83-04-04985-7, OCLC 750890813.
  11. a b Polonijny Berlin – związki stare i nowe, cz. 1 historyczne i współczesne związki polonijne w Berlinie. Głos Polski. [dostęp 2016-03-26]. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-04-09)].
  12. Jerzy Krasuski, Polska-Niemcy. Stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze, Wrocław: Ossolineum, 2009, s. 160, ISBN 978-83-04-04985-7, OCLC 750890813.
  13. A manual of dates: a dictionary of reference to the most important events in the history of mankind to be found in authentic records, archive.org [dostęp 2017-11-15].
  14. Jerzy Krasuski, Polska-Niemcy. Stosunki polityczne od zarania po czasy najnowsze, Wrocław: Ossolineum, 2009, s. 174, ISBN 978-83-04-04985-7, OCLC 750890813.
  15. 1896–1914 Okres nauki, Młoda Polska | Karol Szymanowski, karolszymanowski.pl [dostęp 2017-11-15] (pol.).
  16. „LEIPZIGER STRASSE” im Bezirk Mitte von Berlin Architekturbüro Meyer Große Hebestreit Sommerer Berlin, im Dezember 2017.
  17. Nationalitäten in Berlin. [dostęp 2017-09-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2017-09-26)].
  18. Forschungsgruppe Weltanschauungen in Deutschland, Tabelle 2.2, Fowid.de, dostęp 2022-06-13
  19. Müller: „Wir freuen uns auf den Kirchentag und sind stolz auf die Verleihung des Titels „Reformationsstadt Europas” an Berlin”, berlin.de, 28 kwietnia 2017 [dostęp 2021-10-07] (niem.).
  20. Statistischer Bericht – Einwohnerinnen und Einwohner nach Religion am 31. Dezember 2020. (PDF; 1,1 MB) Statistik Berlin Brandenburg, S. 37, abgerufen am 17. Februar 2021.
  21. Zensusdatenbank: Ergebnisse des Zensus 2011 [dostęp 2021-10-07] [zarchiwizowane z adresu 2013-06-05].
  22. Statistischer Bericht A I 5 – hj 1 / 20 Einwohnerinnen und Einwohner im Land Berlin am 30. Juni 2020 Amt für Statistik Berlin-Brandenburg, (niem.), dostęp 2022-07-04
  23. Czym jest Partnerstwo-Odra?. Kancelaria Senatu, Administracja Senacka ds. Gospodarki, Technologii i Badań Naukowych. [dostęp 2013-06-06]. (niem. • pol.).
  24. Regiony Partnerstwa Odry. Kancelaria Senatu, Administracja Senacka ds. Gospodarki, Technologii i Badań Naukowych. [dostęp 2013-06-06]. (niem. • pol.).
  25. Berlin, [w:] Encyklopedia PWN [online] [dostęp 2022-04-26].
  26. Anzahl der umsatzsteuerpflichtigen Unternehmen in Berlin von 2002 bis 2020, Statista, dostęp 2022-07-05
  27. Beata Chomątowska: Szklana pułapka, dostęp 2022-07-05
  28. Bruttoinlandsprodukt von Berlin, Statista, dostęp 2022-06-30
  29. So schneiden die 10 größten Arbeitgeber Berlins ab , kununu.com, dostęp 2022-07-11
  30. Tourismus in Zahlen, Berlin.de, dostęp 2022-06-27
  31. Szymon Nitka, Berlin na weekend: Mur Berliński w 30. rocznicę upadku, Znajkraj, 24 września 2019 [dostęp 2019-09-24] (pol.).
  32. ABOUT SPRINGER NATURE, Publons, dostęp 2022-06-30
  33. Brama Brandenburska | Przewodnik po Berlinie ze znajomością rzeczy, Berlin – przewodnik po mieście ze znajomością rzeczy, 27 maja 2017 [dostęp 2019-12-06] (pol.).
  34. Mur Berliński: krótka historia, mapa, szlak turystyczny i ciekawostki, Podróże po Europie, 3 listopada 2019 [dostęp 2019-12-06] (pol.).
  35. Berlin – zwiedzanie i informacje praktyczne, Podróże po Europie, 5 lipca 2016 [dostęp 2019-12-06] (pol.).
  36. Czerwony Ratusz w Berlinie, MiastaEuropy, 22 sierpnia 2014 [dostęp 2019-12-06] (pol.).
  37. Nowa Synagoga w Berlinie – Centrum Judaicum, Museumsportal Berlin [dostęp 2019-12-06] (pol.).
  38. Ku’damm, Wyspa Muzeów i Zamek Bellevue. Berlin na weekend, kultura.gazetaprawna.pl [dostęp 2019-12-06].
  39. Reise: Deutschland, boote-magazin.de [dostęp 2020-12-05] (niem.).
  40. e, 20 Zaskakujących Informacji i Ciekawostek o Berlinie, Fajne Podróże, 18 listopada 2018 [dostęp 2019-07-12] (pol.).
  41. Europejska Akademia Filmowa zaprosiła siedmiu nowych filmowców z Polski, którzy zdecydują, kto dostanie europejskie Oscary, krkfilm.com, dostęp 2022-07-13
  42. Muzeum Żydowskie w Berlinie, arcydzieło Daniela Libeskinda, archirama.pl [dostęp 2019-12-06].
  43. From Berlin to the world – the doner kebab, „The Local Germany”, 31 października 2013 [dostęp 2021-04-12] (ang.).
  44. Europe’s Biggest Department Store. [dostęp 2010-10-23]. (ang.).
  45. „Berlinale” pierwszy międzynarodowy festiwal w roku 1951. berlinale.de. [dostęp 2019-02-07]. (niem.).
  46. Zahl der Studierenden in Berlin gestiegen, berlin.de, 21 listopada 2021 [dostęp 2022-06-05] (niem.).
  47. European Institute of Innovation and Technology: Single View.. [dostęp 2009-12-20]. [zarchiwizowane z tego adresu (2009-12-19)].
  48. Nobelpreisträger Humboldt-Universität zu Berlin, [dostęp 2022-07-30] (niem.).
  49. Erfolge ihrer Mitglieder Freie Universität Berlin, [dostęp 2022-07-30] (niem.).
  50. a b Julius Tröger, Moritz Klack: Kriminalität in Berlin – So gefährlich ist Ihr Kiez. Berliner Morgenpost, 2014-07-22. [dostęp 2014-08-18]. (niem.).

Linki zewnętrzne

Media użyte na tej stronie

Germany location map.svg
Autor: NordNordWest, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location map of Germany (Wp article: en:Germany)
Flag of the United States.svg
The flag of Navassa Island is simply the United States flag. It does not have a "local" flag or "unofficial" flag; it is an uninhabited island. The version with a profile view was based on Flags of the World and as a fictional design has no status warranting a place on any Wiki. It was made up by a random person with no connection to the island, it has never flown on the island, and it has never received any sort of recognition or validation by any authority. The person quoted on that page has no authority to bestow a flag, "unofficial" or otherwise, on the island.
Flag of India.svg
The Flag of India. The colours are saffron, white and green. The navy blue wheel in the center of the flag has a diameter approximately the width of the white band and is called Ashoka's Dharma Chakra, with 24 spokes (after Ashoka, the Great). Each spoke depicts one hour of the day, portraying the prevalence of righteousness all 24 hours of it.
Flag of Croatia.svg
Łatwo można dodać ramkę naokoło tej grafiki
MauerparkKaraokeBerlin.jpg
Autor: sfreimark, Licencja: CC BY-SA 2.0
Karaoke Event in Berlin, Germany
Eliza Radziwiłłówna.jpg
Eliza Radziwiłłówna
Berlin Philharmonie asv2018-05 img1.jpg
Autor: A.Savin, Licencja: FAL
Philharmonie (concert hall) in Berlin
Stadler Traverso InnoTrans 2018.jpg
Autor: Michał Beim, Licencja: CC BY-SA 4.0
Stadler Traverso for Südostbahn AG during InnoTrans 2018 in Berlin
AlteNationalgalerie 1a.jpg
Berlin-Mitte. The Old National Gallery
Berlin Dusableau 1737.jpg
Leicht veränderte und aktualisierte Kopie des Plans von 1723. Links unten hält ein Adler eine Papierrolle mit einer Legende; rechts oben das königliche Wappen, darunter eine Windrose.
14-10-17 Liveshow PussyKat 10.jpg
Autor: Achim Raschka (talk), Licencja: CC BY-SA 3.0
At the Venus 2014, Berlin
Brandenburg location map G.svg
Autor: Hanhil based on work by NordNordWest, Licencja: CC BY-SA 3.0
Location map of Brandenburg, showing position of Brandenburg within Germany
BR Volleys scheiden knapp in der Champions League aus.jpg
Autor: Berlinschneid, Licencja: CC BY-SA 4.0
Im Hinspiel 0:3 verloren, reichte im Rückspiel in der Max-schmeling-Halle ein 3:2 Sieg gegen Trentino nicht aus
HZiller Stadtschloss Handskizze.jpg
Abriss der Häuser der Schlossfreiheit: Perspektivische Ansicht mit Schlossfassade von der Schlossbrücke aus
Berlin Brandenburg Airport Terminal 1 at night.jpg
(c) Arne Müseler / www.arne-mueseler.com, CC BY-SA 3.0 de
Berlin Brandenburg Airport Terminal 1 at night
Berlinklunkerkranich.jpg
Autor: Mitch Altman, Licencja: CC BY-SA 2.0
Klunkerkranich cafe/bar/hangout place on top of a mall. Berlin July-2017
Coat of arms of Charlottenburg-Wilmersdorf.svg
Coat of arms of Charlottenburg-Wilmersdorf, a borough of Berlin
TigerCubs.jpg
Autor: Artystarty, Licencja: CC BY-SA 4.0
Tigers in the Berlin Zoo
Karte Jaxa.jpg
(c) Lienhard Schulz, CC-BY-SA-3.0
Karte zu Jaxa von Köpenick, um 1150
Hanseatenwimpel.svg
Hanseatic Flag
Alte Försterei Eröffnungsspiel 03.jpg
Autor: Christian Liebscher (Platte), Licencja: CC BY-SA 3.0
Opening of Stadion An der Alten Försterei, Berlin
Berlin in Germany and EU.png
Autor: User:Athinaios, Licencja: CC-BY-SA-3.0
City-State Berlin in Germany and EU.
Hansestadt Lubeck Tatiana Yagunova Watercolor painting 2014.jpg
Autor: Tatiana Yagunova / Татьяна Ягунова, Licencja: CC BY-SA 4.0
Lubeka (Akwarela Tatiany Yagunovej) — główne miejsce Ligi Hanzeatyckiej. Związek Hanzeatycki — organizację kupiecką pod kierownictwem doświadczonego racjonalnego ośrodka kupieckiego — Wolnego Miasta Lubeki. Opublikowano:
Berlin Subdivisions.svg
Map of administrative divisions of Berlin.
Reichstag, Berlín, Alemania, 2016-04-21, DD 46-48 HDR.jpg
(c) Diego Delso, CC BY-SA 4.0
This is a picture of the Berliner Kulturdenkmal (cultural monument) with the ID
Haupthandelsroute Hanse.png
Main trading routes of the Hanseatic League in northern Europe.
Flag of Syria.svg
Łatwo można dodać ramkę naokoło tej grafiki
Polacy w Berlinie.png
Autor: Cassubia1238, Licencja: CC BY-SA 3.0
Bevölkerung mit polnischem Migrationshintergrund in Berlin
Berlin Opera UdL asv2018-05.jpg
Autor: A.Savin, Licencja: FAL
State Opera House in Berlin
Berlin Straßenverkehr Übersichtskarte.png
Autor: , Licencja: CC BY-SA 3.0
Berlin, Straßenverkehr Übersichtskarte
Berlin population2.svg
Autor: , Licencja: CC0
Berlin's population (1880-2015).
Coat of arms of borough Pankow.svg
Coat of arms of Pankow, borough of Berlin.
Berlin Dance Performance 2010.jpg
Autor: User:Boris_Vasiljev, Licencja: CC BY-SA 3.0
Revue im Friedrichstadt-Palast 2010, Berlin
S- und U-Bahn-Linien Berlin.svg
Autor: S. Gollin, Licencja: CC BY-SA 4.0
S- und U-Bahn-Linien Berlin - topografische Karte
Siemens-Wernerwerk-II-Berlin-Siemensstadt-07-2017.jpg
Autor: Gunnar Klack, Licencja: CC BY-SA 4.0
Siemensturm, Siemes-Werksanlage „Wernerwerk II“ (oder Wernerwerk M), Berlin-Siemensstadt, Wernerwerkdamm, 1. Bauabschnitt 1914–1917, Karl Janisch, Turm 1916–1918, Hans Hertlein, 2. Bauabschnitt 1917–1922, Hans Hertlein
Zitadelle B-Spandau 07-2017 img2.jpg
Autor: A.Savin, Licencja: FAL
Spandau Citadel (aerial photo) in Berlin, Germany
AltersstrukturBerlin2020.png
Autor: Amt für Statistik Berlin-Brandenburg, Licencja: CC BY-SA 3.0
Population pyramid of Berlin in 2020.
Berlin, Mitte, Hausvogteiplatz, Geschaeftshaus Zum Hausvoigt 05.jpg
Autor: Jörg Zägel, Licencja: CC BY-SA 3.0
The former commercial building Zum Hausvoigt at Hausvogteiplatz No. 8-9 in Berlin-Mitte, here the facade on Mohrenstraße, opposite the German Federal Justice Ministry. The house was built 1889 to 1890 by Otto March for several textile companies. The facade was reconstructed in a simplefied version after WWII. In the basement of the house, the vault of the former moat of the Berlin citadel has been preserved. The building is now seat of the Weierstrass Institute for Applied Analysis and Stochastics. It has been designated as a historic landmark.
141227 Berliner Dom.jpg
(c) Ansgar Koreng / CC BY 3.0 (DE)
The west front of the Berlin Cathedral in the early morning at the blue hour.
PanoramaBerlin2021.jpg
Autor: Lear 21, Licencja: CC BY-SA 4.0
Panorama der Innenstadt BerlinsB, fotografiert von der Siegessäule mit Blickrichtung Osten. Bezirk Mitte, Berlin, Deutschland, EU (Oktober 2021)
2022-02-27 Leichtathletik, Deutsche Hallenmeisterschaften 1DX 5169 by Stepro.jpg
(c) Steffen Prößdorf, CC BY-SA 4.0
Leichtathletik, Deutsche Hallenmeisterschaften: 400 m Lauf der Frauen, Alica Schmidt
La gare centrale (Berlin) (24005317167).jpg
Autor: Jean-Pierre Dalbéra from Paris, France, Licencja: CC BY 2.0

La gare centrale de Berlin vue depuis le Spreebogenpark

La gare de Lehrte (Berlin Hauptbahnhof) est la gare centrale de Berlin. C'est le plus grand carrefour ferroviaire européen. Les bâtiments ont été conçus par les architectes : gmp von Gerkan, Marg and Partners, d'Hambourg. La gare a été terminée en 2006. C'est une véritable ville à l'intérieur avec un centre commercial complet, des quais de gare sur plusieurs niveaux et de multiples services superposés sur 6 plateformes.

Vue de l'intérieur de la gare (photos dalbera)

<a href="https://www.flickr.com/photos/dalbera/6302982132/in/album-72157627992725206/">www.flickr.com/photos/dalbera/6302982132/in/album-7215762...</a>
Berlin, Mitte, Niederkirchnerstraße, Preußisches und Berliner Abgeordnetenhaus.jpg
Autor: Jörg Zägel, Licencja: CC BY-SA 3.0
Das Berliner Abgeordnetenhaus in der Niederkirchnerstraße 5 in Berlin-Mitte, erbaut 1892-1897 als Preußisches Abgeordnetenhaus im Neorenaissance-Stil nach einem Entwurf des Architekten Friedrich Schulze. Der fast quadratische Bau besitzt vier Innenhöfe. Die Fassade an der Niederkirchnerstraße erinnert an italienische Stadtpalazzi. Das Gebäude wurde 1936 vom Architekten Ernst Sagebiel zum "Haus der Flieger" umgebaut und dem benachbarten Reichsluftfahrtministerium angegliedert. Nach dem Zweiten Weltkrieg saßen in dem Gebäude an der Sektorengrenze zunächst Teile der Sowjetischen Militäradministration, später verschiedene Behörden und Institutionen der DDR, so zunächst der Ministerrat, später Teile der Akademie der Wissenschaften. Seit dem Umbau durch die Architektengemeinschaft Rolf und Jan Rave, Walter Krüger und Marina Stankovic 1991-1993 dient das Gebäude als Berliner Abgeordnetenhaus. Es ist als Baudenkmal gelistet.
1. Ka De We (Department Store).jpg
Autor: yisris, Licencja: CC BY 2.0
Bread at KaDeWe Berlin, Germany
1ChariteBerlin2022.jpg
Autor: Vysotsky, Licencja: CC BY-SA 4.0
Charité University Hospital Berlin, Germany 2022
Berlinermauer.jpg
(c) Noir, CC-BY-SA-3.0
opis: To zdjęcie zostało zrobione w 1986 roku przez Thierry'ego Noir przy Bethaniendammie w Berlin-Kreuzbergu.
Flag of Berlin.svg
Autor:
  • Flaggenentwurf: unbekannt
  • diese Datei: Jwnabd
, Licencja:
Flaga Berlina
ITB2016 India Travelarz.jpg
Autor: Travelarz, Licencja: CC BY-SA 3.0 pl
Ten plik powstał przy wsparciu finansowym Stowarzyszenia Wikimedia Polska, w ramach realizacji Wikigrantu nr WG 2016-9. (Zgłoś swój projekt!).
Berlin Panorama von der Siegessäule Richtung Mitte, Berlin, Deutschland.jpg
Autor: Lear 21, Licencja: CC BY-SA 4.0
Panorama von der Siegessäule Richtung Mitte, Berlin, Deutschland, EU (Juli 2021)
SpringerNatureHQ.jpeg
Autor: Lear 21, Licencja: CC0
Headquarter of Springer Nature in Berlin
Ilb2012.jpg
Autor: NZatFrankfurt, Licencja: CC BY 2.0
Internationales Literaturfestival Berlin, 2012 im Haus der Berliner Festspiele
Humboldt University And Bebelplatz.jpg
Autor: Ryan Hadley from Seattle, USA, Licencja: CC BY-SA 2.0
Walk of Ideas "Modern Book Printing" with Humboldt University in background
Karte der Berliner Wasserstraßen.png
Autor: This map results from a map request to the Kartenwünsche in the Kartenwerkstatt. You can make as well a request for a new map., Licencja: CC BY-SA 2.5
Map of the waterways in the region of Berlin
Berlin Palais Radziwill.JPG
Berlin - Pałac Schulenburgów lub Pałac Radziwiłłów, późniejszy Pałac Kanclerski przy Wilhelmstraße 77 ok. 1830